మచ్చిత్తా మద్గతప్రాణాః బోధయంతః పరస్పరమ్ ।
కథయంతశ్చ మాం నిత్యం తుష్యంతి చ రమంతి చ ॥ 9
మచ్చిత్తా, మద్గత ప్రాణాః, బోధయంతః, పరస్పరమ్,
కథయంతః, చ, మామ్, నిత్యమ్, తుష్యంతి, చ, రమంతి, చ.
మచ్చిత్తాః = మద్గత–చిత్తులూ; మద్గత ప్రాణాః = మద్గత–జీవనులూ (ప్రాణం నాపై ఉంచినవారు); మామ్ = జ్ఞాన, బల, వీర్యాది –విశిష్టుడనైన నన్ను; పరస్పరమ్ = అన్యోన్యము; బోధయంతః = బోధించుకుంటూ; నిత్యమ్ = సర్వదా; కథయంతః చ = కథాప్రసంగం ఒనర్చుచు; తుష్యంతి చ = సంతోషిస్తున్నారు; రమంతి చ = ఆనందిస్తున్నారు.
తా ॥ ఎవరు మనఃప్రాణాలు నాకు నివేదించారో, ఎవరి ఇంద్రియాలు నా యందు ఉపసంహృతాలైనాయో వారు, అన్యోన్యం జ్ఞాన, బల, వీర్యాది యుతుడనైన నా కథా ప్రసంగమొనర్చుతూ (ఒకరికొకరు తెలుపుకుంటూ, సంకీర్తనాదిక మొనర్చుతూ) సంతోషాన్ని, ఆనందాన్ని పొందుతున్నారు.
వ్యాఖ్య:-
భగవంతుడి మీద నిజమైన భక్తి ఉన్నవాళ్లు ఎలా ప్రవర్తిస్తారో ఈ శ్లోకంలో చాలా చక్కగా వివరించారు. సాధారణ మనుషుల మనసు, ఆలోచనలు, ప్రాణం, ఇంద్రియాలు అన్నీ ఎప్పుడూ లోక సంబంధమైన (ప్రాపంచిక) విషయాల చుట్టూనే తిరుగుతుంటాయి. కానీ దేవుడి గొప్పతనం తెలిసిన మహానుభావుల మనసు మాత్రం, ఎప్పుడూ ఆ పరమాత్మ మీదే లగ్నమై ఉంటుంది. మనం ఏ లక్ష్యాన్ని సాధించాలన్నా సరే (అది లౌకికమైన పనైనా, దైవ సంబంధమైనదైనా), మనసు పూర్తిగా ఏకాగ్రతతో దాని మీదనే పెట్టి ఆలోచించాలి. అజ్ఞానులేమో నాశనమైపోయే భౌతిక వస్తువుల మీద దృష్టి పెడతారు. కానీ జ్ఞానులు మాత్రం ఎప్పటికీ శాశ్వతంగా ఉండే దేవుడి మీద దృష్టి పెడతారు. భక్తులు, జ్ఞానులు దేవుడి గొప్పతనాన్ని తెలుసుకున్నవారై… ఎప్పుడూ ఆ దేవుడి గురించే ఒకరికొకరు చెప్పుకుంటూ, చర్చించుకుంటూ ఉంటారు. దీనినే ‘బ్రహ్మాభ్యాసం’ అంటారు. వాళ్లు ఏం మాట్లాడినా అది దేవుడికి సంబంధించిన విషయమే అయి ఉంటుంది. వేరే విషయాల గురించి వాళ్లు అస్సలు మాట్లాడరు. లోకంలో ఒక సామెత ఉంది – “ఎవరికి ఏది బాగా ఇష్టమో, వాళ్లు రోజంతా దాని గురించే మాట్లాడుకుంటారు”. సామాన్యులకు చిన్నచిన్న ప్రాపంచిక విషయాలంటే ఇష్టం, అందుకే వాళ్లు నోరు తెరిస్తే చాలు ఆ కబుర్లే చెబుతారు. కానీ భక్తుల ప్రవర్తన అలా ఉండదు. వాళ్ల మనసు, మాట, శరీరం (త్రికరణాలు) అన్నీ దేవుడికే అంకితమై ఉంటాయి. అందుకే వాళ్లు ఏం చేసినా, ఏం మాట్లాడినా, ఏం ఆలోచించినా… అదంతా దైవ కార్యమే అవుతుంది. బాగా పండిన పండును ఎటువైపు కొరికినా తీపిగానే ఉంటుంది. ఒక పువ్వు తన చుట్టూ సువాసనను వెదజల్లుతుంది. అలాగే ఆ భక్తుల నుండి ఎప్పుడూ దైవభక్తి అనే సుగంధమే వస్తూ ఉంటుంది.
‘బోధయన్తః పరస్పరమ్’ – ఆధ్యాత్మిక విషయాలను ఒకరికొకరు చెప్పుకోవడం వల్ల, ఆ జ్ఞానం మనసులో బలంగా నాటుకుంటుంది (దృఢపడుతుంది). అలా చర్చించుకునేటప్పుడు అనేక రకాల ప్రశ్నలు వస్తాయి, దాంతో ఆ విషయాన్ని రకరకాల కోణాల్లో ఆలోచించే అవకాశం కలుగుతుంది. అందుకే మోక్షం కావాలనుకునే వారికి ‘సత్సంగం’ (మంచివారితో సావాసం లేదా ఆధ్యాత్మిక చర్చ) చాలా అవసరం. (అలాగే, దేవుణ్ణి నమ్మని నాస్తికులతో వారు ఎప్పుడూ కలవకూడదు).
‘నిత్యం తుష్యన్తి రమన్తి’ (ఎప్పుడూ సంతోషిస్తూ, ఆనందిస్తూ ఉంటారు) అని చెప్పడాన్ని బట్టి… ఆ భక్తులకు ఉండే గొప్ప తృప్తి, ఆనందం అనేవి ఏదో ఒక సమయంలో మాత్రమే ఉండేవి కావని, అవి ఎల్లప్పుడూ (అన్ని వేళలా) ఉంటాయని స్పష్టంగా తెలుస్తోంది. మనసును పూర్తిగా దేవుడి మీదే లగ్నం చేసిన వారికి అసంతృప్తి గానీ, దుఃఖం గానీ ఎందుకు కలుగుతాయి? (అసలు కలగవు). శాశ్వతమైన వస్తువును (అంటే ఆత్మను లేదా దేవుణ్ణి) ఆశ్రయించిన వారికి… ఏ రకంగానూ, ఏ కోశానా అసంతృప్తి గానీ, బాధ గానీ కలగనే కలగవు.
‘మద్గతప్రాణాః’ – భగవంతుని గొప్పతనం (విభూతి) తెలిసిన మహానుభావులు తమ జీవితం మొత్తాన్ని ఆ దేవుడికే అంకితం చేస్తారు. దేవుణ్ణి పొందడం కోసం తమ ప్రాణాలను సైతం పణంగా పెడతారు. దైవాన్ని చేరాలనే లక్ష్యం కోసం ప్రాణత్యాగం చేయడానికి కూడా వాళ్లు ఎప్పుడూ సిద్ధంగా ఉంటారు. అంతటి గట్టి పట్టుదల (తీవ్ర నిశ్చయం), గొప్ప త్యాగగుణం ఉన్నప్పుడే ఆ లక్ష్యాన్ని సులభంగా చేరుకోగలరు. ఏదో నామమాత్రపు ప్రయత్నాలతో, బలహీనమైన నిర్ణయాలతో, నిలకడలేని మనసుతో దేవుణ్ణి (ఆత్మను) పొందడం చాలా కష్టం. ‘త్యాగం వల్ల మాత్రమే అమరత్వం (మోక్షం) లభిస్తుంది’ అని పెద్దల మాట. తన లక్ష్యం కోసం ప్రాణాలు ఇవ్వడానికైనా వెనుకాడని గట్టి పట్టుదల ఉంటేనే దేవుడు సాక్షాత్కరిస్తాడు అనే విషయం ఇక్కడ స్పష్టంగా చెప్పబడింది.
లోకంలో కొంతమంది అధికారం కోసమో, ఆస్తిపాస్తుల కోసమో తమ ప్రాణాలను సైతం లెక్కచేయకుండా పోరాడుతుంటారు. కానీ, భగవంతుని స్థానం (పరమాత్మ పదవి) వాటన్నిటికంటే చాలా గొప్పది. అది మనకు అంతులేని ఆనందాన్ని ఇస్తుంది. అందుకే, మహానుభావులు తమ మనసును, ప్రాణాన్ని, ఇంద్రియాలను… ఇలా అన్నింటినీ ఆ పరమాత్మను పొందడం కోసమే వినియోగిస్తుంటారు (ధారపోస్తుంటారు).
ఆధ్యాత్మిక సాధన చేసేవారు ఎలా నడుచుకోవాలి? తమ రోజువారీ సమయాన్ని ఎలా గడపాలి? అసలు ఏం మాట్లాడాలి? ఏం చేయాలి? అనే విషయాలన్నీ ఈ శ్లోకంలో చాలా చక్కగా వివరించారు. కాబట్టి మోక్షం కావాలనుకునేవారు ఆ పద్ధతిని తప్పకుండా ఆచరించి, బ్రహ్మానందాన్ని (దైవానుభూతిని) సొంతం చేసుకోవాలి.