అహం సర్వస్య ప్రభవో మత్తః సర్వం ప్రవర్తతే ।
ఇతి మత్వా భజంతే మాం బుధా భావసమన్వితాః ॥ 8
అహమ్, సర్వస్య, ప్రభవః, మత్తః, సర్వమ్, ప్రవర్తతే,
ఇతి, మత్వా, భజంతే, మామ్, బుధాః, భావసమన్వితాః.
అహమ్ = నేను; సర్వస్య = సమస్తానికి; ప్రభవః = ఉత్పత్తి స్థానాన్ని; మత్తః = నా నుండియే; సర్వమ్ = సమస్తమూ; ప్రవర్తతే = కలుగుతున్నది, నడుస్తున్నది; ఇతి = అని; మత్వా = గ్రహించి; బుధాః = జ్ఞానులు; భావసమన్వితాః = భక్తి యుక్తులై; మామ్ = నన్ను; భజంతే = భజిస్తున్నారు.
తా ॥ (విభూతిని, యోగాన్ని గ్రహించ గలిగే సమ్యక్–దర్శనక్రమం నిరూపించబడుతోంది-) నేను సమస్త జగత్తుకూ (భృగు మన్వాది విభూతి రూపంలో) ఉత్పత్తి స్థానాన్ని. నా నుండే [సూక్ష్మ గ్రహణ సామర్థ్యం మొదలుగా గల (గీత : 10 – 4, 5)] సమస్తమూ కలుగుతున్నాయని తెలుసుకొని జ్ఞానులు నన్ను భక్తియుక్తులై భజిస్తున్నారు.
వ్యాఖ్య:–
దేవుణ్ణి ధ్యానించేవాళ్లు, సేవించేవాళ్లు, నామజపం చేసేవాళ్లు చాలామందే ఉంటారు. కానీ **’భావం’**తో… అంటే స్వచ్ఛమైన భక్తితో, శ్రద్ధతో ఆ పని చేసేవాళ్లు మాత్రం చాలా తక్కువ (అరుదు). అసలు దేవుడి మీద అంతటి భక్తిశ్రద్ధలు ఎలా పుడతాయి? ఆయన సృష్టి గొప్పతనాన్ని, ఆయన మహిమల రహస్యాలను తెలుసుకున్నప్పుడే అవి కలుగుతాయి. మనకు ఏదైనా ఒక వస్తువు విలువ తెలిస్తేనే కదా, దాని మీద ఆసక్తి, శ్రద్ధ పుట్టేది! అలాగే, ఈ ప్రపంచం మొత్తానికి దేవుడే మూలధారమని, ఆయన వల్లే ఇదంతా నడుస్తోందని (‘మత్తః సర్వం ప్రవర్తతే’) ఎవరు తెలుసుకుంటారో… వాళ్లకే ఆ భగవంతుడి మీద చెదరని నమ్మకం కుదురుతుంది. అప్పుడే వాళ్లు గొప్ప భక్తితో ఆయన్ని సేవించడం మొదలుపెడతారు. ‘భావసమన్వితాః’ (భావంతో కూడినవారు) అనే మాటకు అర్థం ఇదే. దేవుడి గొప్పతనాన్ని, ఆయన తత్వాన్ని బాగా అర్థం చేసుకున్నవారికే ఆయనపై అంతులేని భక్తిశ్రద్ధలు కలుగుతాయి. అందుకే వారు పూర్తి భావంతో, అంటే భక్తిశ్రద్ధలతో దేవుణ్ణి ధ్యానిస్తూ, చాలా తక్కువ కాలంలోనే భగవంతుణ్ణి చేరుకుంటారు.
ఈ శ్లోకంలో చెప్పిన ‘భావం’ (భక్తి లేదా ఏకాగ్రత) అనేది మనం అనుకున్న గమ్యాన్ని చేరడానికి చాలా ముఖ్యం. ఇది తుపాకీలోని గుండు (Bullet) లాంటిది. తుపాకీలో గుండు లేకుండా కాలిస్తే కేవలం శబ్దం వస్తుందే తప్ప, అది లక్ష్యాన్ని కొట్టలేదు కదా! అలాగే మనం చేసే జపంలో గానీ, ధ్యానంలో గానీ… కేవలం మంత్రం చదవడమే కాదు, ఆ మంత్రం యొక్క అర్థాన్ని కూడా మనసులో నిలుపుకోవాలి. ఆ పనిని ఎంతో శ్రద్ధతో చేయాలి. అందుకే మోక్షం కావాలనుకునేవారు ఇక్కడ చెప్పిన ‘భావసమన్వితాః’ (భావంతో కూడిన) అనే పదాన్ని చాలా జాగ్రత్తగా గమనించాలి. ఈ ‘భావం’ లేకపోవడం వల్లే చాలామంది చేసే ధ్యానం మంచి ఫలితాలను ఇవ్వట్లేదు, అది వ్యర్థమైపోతోంది. ధ్యానం అడ్డంకులు లేకుండా సాగాలంటే, కచ్చితంగా అందులో ఈ ‘భావం’ ఉండాలి. అసలు ఆ భావం కలగాలంటే భక్తి పుట్టాలి. భక్తి పుట్టాలంటే… దేవుడంటే ఎవరు? ఆయన గొప్పతనం ఏంటి? అనేది మనకు స్పష్టంగా తెలియాలి. ఈ రహస్యాలన్నీ ఈ శ్లోకంలో చాలా చక్కగా వివరించబడ్డాయి.