ప్రహ్లాదశ్చాస్మి దైత్యానాం కాలః కలయతామహమ్ ।
మృగాణాం చ మృగేంద్రోఽహం వైనతేయశ్చ పక్షిణామ్ ॥ 30
ప్రహ్లాదః, చ, అస్మి, దైత్యానామ్, కాలః, కలయతామ్, అహమ్,
మృగాణామ్, చ, మృగ ఇంద్రః, అహమ్, వైనతేయః, చ, పక్షిణామ్.
అహమ్ = నేను; దైత్యానామ్ = దితి సంతతిలో; ప్రహ్లాదః = ప్రహ్లాదుణ్ణి; అస్మి = అయి ఉన్నాను; కలయతాం చ = వశం చేసుకునే వారిలో (లెక్క పెట్టువారిలో); కాలః = కాలాన్ని; మృగాణాం చ = మృగాలలో; అహమ్ = నేను; మృగ ఇంద్రః = మృగరాజైన సింహాన్ని; అహమ్ = నేను; పక్షిణాం చ = పక్షులలో; వైనతేయః = వినతాసుతుడైన గరుడుడను.
తా ॥ దైత్యులలో నేను ప్రహ్లాదుణ్ణి, గణకులలో కాలాన్ని, మృగాలలో సింహాన్ని, పక్షులలో వినతాసుతుడైన గరుడుణ్ణి.
వ్యాఖ్య:-
ప్రహ్లాదుడు రాక్షస జాతిలో (అసుర కులంలో) పుట్టాడు. అయినా సరే, గొప్ప భక్తుడు కావడం వల్ల అతను సాక్షాత్తు దేవుడి స్థాయిని పొందగలిగాడు. ఇక్కడ శ్రీకృష్ణుడు “ప్రహ్లాదుడిని నేనే” అని చెప్పడాన్ని బట్టి ఒక గొప్ప నిజం తెలుస్తోంది. భక్తి ముదిరిన స్థితిలో (పరాకాష్ఠలో)… భక్తుడు, భగవంతుడు ఇద్దరూ ఒక్కటే అవుతారు. మనిషి తన సొంత ప్రయత్నంతోనే… సామాన్య జీవి స్థాయి నుండి దేవుడి (శివుడి) స్థాయికి ఎదగగలడని స్పష్టమవుతోంది. ప్రహ్లాదుడు క్రూరమైన రాక్షస జాతిలో పుట్టినా, తన ప్రయత్నంతో దైవ గుణాలను (దైవీసంపదను) సంపాదించుకున్నాడు. దాంతో శాస్త్రాల్లో కీర్తిని పొందాడు, భక్తుల్లో శ్రేష్ఠుడిగా వెలిగాడు, చివరకు దేవుడి స్వరూపంగానే మారిపోయాడు. దీన్ని బట్టి కులం కంటే గుణమే ముఖ్యమని అర్థమవుతోంది. ఏ కులంలో పుట్టినా సరే… గట్టిగా ప్రయత్నిస్తే ఎవరైనా సరే గొప్ప దైవత్వాన్ని పొందవచ్చని ఇది రుజువు చేస్తోంది. రాక్షసుడే మోక్షం పొందగలిగినప్పుడు, ఇక మామూలు మనుషుల సంగతి చెప్పాలా? (వారికీ కచ్చితంగా సాధ్యమే). కాబట్టి కులం, మతం, జాతి, ఆడ-మగ అనే తేడాలు లేకుండా… ఎవరైనా సరే ఆధ్యాత్మిక సాధన చేసి దేవుడిని చేరుకోవచ్చు.
‘కాలం’ (సమయం) తానే అని భగవంతుడు చెప్పారు. కాబట్టి సమయం అనేది చాలా పవిత్రమైనది. అంత విలువైన సమయాన్ని వృథా చేయకూడదు, చెడు పనులకు వాడకూడదు. నాశనమైపోయే ఈ ప్రాపంచిక వస్తువులను సంపాదించడంలోనే కాలాన్నంతా గడిపేయకూడదు. కేవలం శాశ్వతమైన దైవాన్ని (పరమార్థాన్ని) వెతకడానికి మాత్రమే ఆ సమయాన్ని ఉపయోగించాలి.
‘వైనతేయశ్చ పక్షిణామ్’ – గరుత్మంతుడు ఒక పక్షి. హనుమంతుడు ఒక వానరుడు (కోతి). గజేంద్రుడు ఒక జంతువు (ఏనుగు). అయినప్పటికీ… వీరందరూ తమ అపారమైన భక్తితో, ఎప్పుడూ దేవుణ్ణి స్మరించడం ద్వారా సాక్షాత్తు దైవ సమానులుగా మారిపోయారు. ఇలా పశువులు, పక్షులే మోక్షాన్ని పొందుతున్నప్పుడు… జ్ఞానం ఉన్న మనుషులు ఎందుకు మోక్షం కోసం ప్రయత్నించకూడదు? కాబట్టి మనుషులు సోమరితనాన్ని వదిలేయాలి. పైన చెప్పుకున్న ఆ గొప్పవారి నుంచి పాఠాలు నేర్చుకోవాలి. గట్టిగా ప్రయత్నించి దైవదర్శనం (సాక్షాత్కారం) చేసుకోవాలి. అప్పుడే మనిషిగా పుట్టినందుకు మన జన్మ సార్థకమవుతుంది.