తతః శ్వేతైర్హయైర్యుక్తే మహతి స్యందనే స్థితౌ ।
మాధవః పాండవశ్చైవ దివ్యౌ శంఖౌ ప్రదధ్మతుః ॥ 14
తతః, శ్వేతైః, హయైః, యుక్తే, మహతి, స్యందనే, స్థితౌ,
మాధవః, పాండవః, చ, ఏవ, దివ్యౌ, శంఖౌ, ప్రదధ్మతుః.
తతః = పిదప; శ్వేతైః = తెల్లని హయైః = గుఱ్ఱాలతో; యుక్తే = జోడింపబడిన; మహతి స్యందనే = ఉత్తమ రథంలో; స్థితౌ = కూర్చున్న; మాధవః = శ్రీకృష్ణుడు; పాండవః ఏవ చ = అర్జునుడు; దివ్యౌ = దివ్యాలైన; శంఖౌ = శంఖాలను; ప్రదధ్మతుః = పూరించారు.
తా ॥ పిదప తెల్లని గుఱ్ఱాలు పూన్చిన ఉత్తమరథంలో కూర్చున్న శ్రీకృష్ణుడు, పాండుకుమారుడైన అర్జునుడు తమ దివ్య శంఖాలను పూరించారు.
వ్యాఖ్య:-
శ్రీకృష్ణార్జునుల ప్రవేశం: భగవద్గీతలో సాక్షాత్తు శ్రీకృష్ణ పరమాత్మ రంగప్రవేశం చేసేది ఇక్కడే. తెల్లని గుర్రాలు కట్టిన అద్భుతమైన దివ్య రథాన్ని ఎక్కి, నరనారాయణులైన అర్జునుడు, కృష్ణుడు ప్రత్యక్షమయ్యారు.
తెల్లని గుర్రాల ప్రత్యేకత: తెలుపు రంగు సత్త్వగుణానికి (స్వచ్ఛతకు), ధర్మానికి చిహ్నం. దీన్ని బట్టి చూస్తే ధర్మం, దాని ఫలితమైన విజయం పాండవుల వైపే ఉంటాయని స్పష్టంగా అర్థమవుతోంది.
రథం, గాండీవం వెనుక కథ: పూర్వం ఖాండవ వనాన్ని దహనం చేసినప్పుడు మెచ్చుకుని అగ్నిదేవుడు అర్జునుడికి ఈ దివ్య రథాన్ని, ‘గాండీవం’ అనే ధనస్సును బహుమతిగా ఇచ్చాడు. అందుకే అవి మహా శక్తివంతమైనవి. ఆ రథానికి కట్టిన నాలుగు తెల్లని గుర్రాలు, గంధర్వ రాజైన చిత్రరథుడు ఇచ్చిన వంద గుర్రాలలోవి. ఇవి భూమి మీద, ఆకాశంలో ఎక్కడైనా ప్రయాణించగలవు. ఆధ్యాత్మికంగా చూస్తే—ఈ నాలుగు తెల్ల గుర్రాలను నాలుగు వేదాలుగానూ, రథంలోని కృష్ణార్జునులను పరమాత్మ, జీవాత్మలుగానూ పోలుస్తారు .
“మాధవ” శబ్దార్థం: ‘మా’ అంటే లక్ష్మీదేవి, ‘ధవ’ అంటే భర్త. అంటే లక్ష్మీపతి అయిన శ్రీకృష్ణుడు శంఖం ఊదాడంటే, కౌరవుల వైపు ఉన్న రాజ్యలక్ష్మిని ఆయన స్వీకరించేశాడని (పాండవుల వైపు తిప్పుకున్నాడని) సంజయుడు పరోక్షంగా చెబుతున్నాడు.
ముందుగా ఎవరు శంఖం ఊదారు?:
- కౌరవ పక్షంలో ప్రధానమైన వ్యక్తి భీష్ముడు కాబట్టి, ఆయన మొదట శంఖం ఊదాడు.
- పాండవ పక్షంలో మొదట శ్రీకృష్ణుడే శంఖం ఊదాడు. దీన్ని బట్టి పాండవుల వైపు అసలు నాయకుడు కృష్ణుడేనని, మిగతా వారందరూ కేవలం నిమిత్తమాత్రులేనని స్పష్టమవుతోంది.
“పాండవః”: ఇక్కడ ‘పాండవ’ అంటే అర్జునుడు అని అర్థం. గీతలో మరొక చోట “పాండవానాం ధనంజయః” (పాండవులలో నేను అర్జునుడిని) అని కృష్ణుడు చెప్పడాన్ని బట్టి, ఇక్కడ పాండవ అనే పదం అర్జునుడిని ఉద్దేశించే వాడబడింది.