ఇతి తే జ్ఞానమాఖ్యాతం గుహ్యాద్గుహ్యతరం మయా ।
విమృశ్యైతదశేషేణ యథేచ్ఛసి తథా కురు ॥ 63
ఇతి, తే, జ్ఞానమ్, ఆఖ్యాతమ్, గుహ్యాత్, గుహ్యతరమ్, మయా,
విమృశ్య, ఏతత్, అశేషేణ, యథా, ఇచ్ఛసి, తథా, కురు.
ఇతి = ఈ; గుహ్యాత్ గుహ్యతరమ్ = రహస్యములలో అత్యంత రహస్యమైన; జ్ఞానమ్ = గీతా తత్త్వం; తే = నీకు; మయా = నా చేత; ఆఖ్యాతమ్ = చెప్పబడింది; అశేషేణ = సంపూర్ణంగా; ఏతత్ = దీనిని; విమృశ్య = వివేచన చేసి; యథా = ఏ విధంగా; ఇచ్ఛసి = కోరుతావో; తథా = ఆ విధంగానే; కురు = చేయి.
తా ॥ రహస్యమైన మంత్రయోగాల కంటే గుహ్యమైన ఈ గీతా–తత్త్వాన్ని నీకు చెప్పాను. దీనినంతటినీ బాగా ఆలోచించి, నీకు మంచిదని తోచినట్లుగా ఆచరించు. (ఇలా ఆలోచిస్తే నీ మోహం తొలుగుతుంది.)
వ్యాఖ్య:-
‘గుహ్యాద్ గుహ్యతరమ్’ — శ్రీకృష్ణ పరమాత్మ గీతాశాస్త్రం అంతా ఉపదేశించిన తర్వాత, చివరికి దాన్ని ‘అతి రహస్యమైన విద్య’గా వర్ణిస్తున్నారు. ఉపనిషత్తుల సారాంశమైన ఈ మహా జ్ఞానాన్ని, సద్గురువులు ఎంతో గోప్యంగా ఉంచి, కేవలం అర్హత ఉన్న మంచి శిష్యులకు మాత్రమే ఉపదేశిస్తుంటారు. అర్జునుడు అర్హుడు కాబట్టి శ్రీకృష్ణుడు అతనికి దీన్ని బోధించి, తద్వారా లోకమంతటికీ గొప్ప మేలు చేశారు. ఈ జ్ఞానం రహస్యాలకల్లా అతి రహస్యం అని చెప్పడాన్ని బట్టి, దాని శక్తి ఎలాంటిదో మనం ఊహించవచ్చు. ఎందుకంటే, సామాన్యంగా విలువైన వస్తువులనే కదా జనాలు దాచుకుంటారు! కాబట్టి, తెలివైనవారు ఈ గొప్ప జ్ఞానధనం విలువను గుర్తించి, దాన్ని సరిగ్గా ఉపయోగించుకుని ధన్యులు కావాలి.
‘విమృశ్యైతదశేషేణ’ — గొప్పవాళ్ళు ధర్మాన్ని బోధించినప్పటికీ, దాని గురించి ఆలోచించడానికి, విశ్లేషించుకోవడానికి ఇతరులకు పూర్తి స్వేచ్ఛను ఇస్తారు. తాము చెప్పినదానిని వెనకాముందూ ఆలోచించకుండా, సొంతంగా బుర్ర పెట్టకుండా గుడ్డిగా నమ్మేయమని వాళ్లు ఎప్పుడూ చెప్పరు. మహాత్ములైన గురువుల లక్షణం ఇదే. గురువు చెప్పిన విషయాలను శిష్యుడు తన సొంత జ్ఞానంతో, సంస్కారంతో బాగా పరిశీలించి, విచారించి, అన్ని కోణాల్లో ఆలోచించి, అప్పుడు తనకు నచ్చిన నిర్ణయం తీసుకోవచ్చు. పూర్వపు గురువులు తమ శిష్యులకు ఇలాంటి స్వేచ్ఛనిచ్చేవారు. గురువులకే గురువైన శ్రీకృష్ణ పరమాత్మ కూడా ఇదే పద్ధతిని పాటించారు. అర్జునుడికి చెప్పాల్సిందంతా చెప్పేశాక, “ఓ అర్జునా! నా మీద ఉన్న భక్తితోనో, నమ్మకంతోనో, నేను గురువుననో… నేను చెప్పిన దాన్ని నువ్వు కళ్లు మూసుకొని నమ్మేయమని నేను చెప్పను. నువ్వు సొంతంగా దీన్ని బాగా విశ్లేషించుకో. వివేకంతో ఆలోచించు. ఆ తర్వాతే నీకు నచ్చినట్లు చెయ్యి,” అని చెప్పి తన విశాల భావాన్ని, గొప్పతనాన్ని చాటుకున్నారు. గురువు చెప్పినదాన్ని శిష్యుడు సొంత తెలివితో ఆలోచించకపోతే అతని బుద్ధి వికసించదు. ఇదంతా ఆలోచించే భగవంతుడు ఆ మాటలన్నారు. అంతేకాదు, చెప్పిన బోధలో దమ్ము, నిజాయితీ లేకపోతే ఎవరూ ఇంత ధైర్యంగా ఇలాంటి మాటలు అనలేరు. దీన్ని బట్టి గీతా బోధ ఎంత ప్రమాణికమైనదో, ఎంత సత్యమైనదో అర్థమవుతోంది. ‘అశేషేణ’ (పూర్తిగా) అని అనడం ద్వారా, ఏదో పైపైన ఆలోచించి వదిలేయకుండా, అన్ని రకాలుగా, అన్ని ప్రమాణాలతో పూర్తిగా విచారించమని అర్జునుడికి సూచించారు.
‘యథేచ్ఛసి తథా కురు’ — “అలా విచారణ చేసిన తర్వాత నీకు ఏది చిత్తజీవి అనిపిస్తే అది చెయ్యి” అని భగవంతుడు సెలవిచ్చాడు. గురువైన శ్రీకృష్ణుడు కర్తృత్వాన్ని తనపై పడవదలేదు. నిష్కామ కర్మకు ఇది చక్కని దృష్టాంతం. 18 అధ్యాయాల బోధను అనర్గళంగా ఉపదేశించిన తర్వాత, దాని ఫలితాన్ని కోరకుండానే భగవంతుడు ఆగిపోతున్నాడు. అర్జునుడిని మళ్ళీ యుద్ధం చేయించడం తన బోధనకు ఒక లక్ష్యం అయినప్పటికీ, ఆ ఫలితాన్ని కోరకుండానే శ్రీకృష్ణుడు బోధనను ముగించాడు. “నీవు యుద్ధం చెయ్యి లేదా చెయ్యకు—అది నాకు పర్వాలేదు. నేను చెప్పాల్సిన ధర్మాన్ని చెప్పేశాను. ఇక నీ ఇష్టం (యథేచ్ఛసి తథా కురు)” అని విశాల దృష్టితో చెప్పాడు. నిష్కామ కర్మ యొక్క మచ్చ ఇది.
ఒకవేళ కర్తృత్వాన్ని తమపై పడుకున్నారంటే గురువులకు శాంతి ఉండదు. కాబట్టి వారు ఎప్పటికీ అలా చేయరు. తమ ధర్మాన్ని (కర్తవ్యాన్ని) నెరవేర్చి, ఫలితాన్ని వదలేస్తారు. ఇక శిష్యుడు తన ఉద్ధారాన్ని తానే చూసుకోవాలి. గురువు దారి చూపిస్తాడు, శిష్యుడు సొంతంగా నడవాలి.
‘జ్ఞానమాఖ్యాతమ్’ — ఈ పదం వల్ల గీతలో కర్మ, భక్తి, ధ్యానం… ఇలా అనేకములు చెప్పినా అవన్నీ ‘జ్ఞానం’లోనే భాగమని స్పష్టమవుతోంది. కర్మ, భక్తి, ధ్యానం… అనేక ధర్మాలను బోధించిన తర్వాత, భగవంతుడు వాటిని అందరినీ కలిపి ‘జ్ఞానం’ అనే ఒక్క పదంలో చాటాడు. కాబట్టి అన్ని మార్గాలూ జ్ఞానంలోనే పరిసమాప్తి కలుగుతాయి. జ్ఞానమే చరమ లక్ష్యం. కర్మ, భక్తి…వాటంతా జ్ఞాన ప్రాప్తికి సహాయకాలు మాత్రమే.