మచ్చిత్తః సర్వదుర్గాణి మత్ ప్రసాదాత్ తరిష్యసి ।
అథ చేత్త్వమహంకారాత్ న శ్రోష్యసి వినంక్ష్యసి ॥ 58
మచ్చిత్తః, సర్వదుర్గాణి, మత్ ప్రసాదాత్, తరిష్యసి,
అథ, చేత్, త్వమ్, అహంకారాత్, న, శ్రోష్యసి, వినంక్ష్యసి.
మచ్చిత్తః = మద్గతచిత్తుడవై; మత్ప్రసాదాత్ = నా అనుగ్రహం వల్ల; సర్వదుర్గాణి = దుస్తరమైన సంసార హేతువులను అన్నింటిని; తరిష్యసి = అతిక్రమించగలవు; అథ = మరి; త్వమ్ = నీవు; అహంకారాత్ = పాండిత్యాభిమానంతో; న శ్రోష్యసిచేత్ = నేను చెప్పింది వినకుంటే; వినంక్ష్యసి = పురుషార్థ భ్రష్టుడవవుతావు.
తా ॥ ఈ విధంగా నీవు చిత్తాన్ని నాపై నిలిపినట్లయితే, నా అనుగ్రహంతో దుస్తరమైన సంసారాన్ని, సంసార హేతువులను అతిక్రమించగలవు. ఇలా కాకుండా పాండిత్యాభిమానంతో నేను చెప్పింది వినకపోతే నీవు పురుషార్థ భ్రష్టుడవవుతావు.
వ్యాఖ్య:–
లోకంలో ప్రతి ఒక్కరూ తమకు కష్టాలేవీ రాకూడదని, కేవలం సుఖాలే కావాలని కోరుకుంటారు. కానీ దాని కోసం అసలు ఏం చేయాలో (ఏ సాధన చేయాలో) మాత్రం చేయరు. ఆ సాధన ఏంటో భగవంతుడే భక్తుల మీద దయతో ఇక్కడ వివరించారు. ఎవరైతే తమ మనసును దేవుడి మీద లగ్నం చేస్తారో — అంటే మనసును బయట కనిపించే ప్రపంచం వైపుగానీ, విషయవాంఛల వైపుగానీ వెళ్లనివ్వకుండా కేవలం ఆత్మ మీదే (భగవంతుని మీదే) నిలిపి ఉంచుతారో, అలాంటి వారికి దేవుడి దయ వల్ల అన్ని కష్టాలు, అడ్డంకులు పూర్తిగా నాశనమైపోతాయి. ఇక్కడ ‘సర్వ’ (అన్నీ) అనే పదం వాడారు. అంటే ఏదో కొన్ని ఆపదలు మాత్రమే పోతాయని కాదు, భక్తులకు అన్ని రకాల ఆపదలు, దుఃఖాలు పూర్తిగా తొలగిపోతాయని అర్థం. అందరూ కోరుకునే స్థితి ఇదే కదా! జీవుల మీద జాలితో భగవంతుడు ఇలా హామీ ఇస్తున్నాడు: “ఓ జీవులారా! మీ మనసును నా మీద (ఆత్మ మీద) లగ్నం చేయండి. దానికి ప్రతిఫలంగా నేను మీ సంసార బాధలన్నింటినీ, ఆటంకాలన్నింటినీ తరిమికొడతాను!” కాబట్టి, భగవంతుని మాటల మీద పూర్తి నమ్మకం ఉంచి, మనుషులు భక్తితో, ఎప్పుడూ దైవచింతనతోనే జీవించాలి.
‘దుర్గాణి’ — ‘దుర్గం’ అంటే కోట/అడ్డంకి/ప్రతిబంధం. మాయ జీవుడిని చుట్టూ ఎన్నో అడ్డుగోడలు, కష్టాలు, ఆటంకాలు, విఘ్నాలు ఏర్పాటు చేసి సంసార బంధాలతో బలంగా కట్టివేస్తుంది. అలాంటి గట్టిప్రతిబంధాలను లౌకిక ఉపాయాలతో చెరిపేయడం సాధ్యం కాదు. మాయను దాటాలంటే మాయాధీశుడైన పరమాత్మనే శరణు. అందుకే దుఃఖరాహిత్యం, నిజమైన సుఖానుభూతి కావాలంటే పరమాత్మ పాదాలను ఆశ్రయించడం, ఆయనను ధ్యానించడం ఒక్కటే మార్గం—ఇంకో దారి లేదు.
‘మత్ ప్రసాదాత్’ — “నా అనుగ్రహంతోనే నీవు ఈ కష్టాలను దాటగలవు” అన్న భావం. భగవంతుడు అందరికీ సమానుడే అయినా, ఎవరు భక్తితో ఆయనను ధ్యానిస్తారో, సేవిస్తారో, అలాంటి వారిపట్లే ఆయన అనుగ్రహం స్పష్టంగా వ్యక్తమవుతుంది. గాలి ఎక్కడైనా వీస్తుంది; కానీ ఎవరైతే తెరచాప ఎత్తుతారో వారి పడవే ముందుకు కదులుతుంది. చెట్టు నీడ అందరికీ ఉంది; కానీ చెట్టు దగ్గరకు వెళ్లినవారికే నీడ అనుభవమవుతుంది. కాబట్టి సుఖానుభూతి కావాలంటే భగవంతుని ఆశ్రయించడం తప్ప మరే ఉపాయం లేదు.
ఎవరైనా అహంకారం వల్ల, ధనమదం వల్ల, అధికార గర్వం వల్ల భగవంతుని మాటలపై విశ్వాసం పెట్టకపోతే—లేదా వాటిని వినకుండా నిర్లక్ష్యం చేస్తే—వారు సంసారపు గుంటలోనే పడి నానా బాధలు అనుభవిస్తారని ఇక్కడ హెచ్చరిక ఉంది. అందుచేత దైవవాక్యాలపై శ్రద్ధ పెట్టి, వాటికి అనుగుణంగా జీవించి, తరించటం జీవుల కర్తవ్యం.