యతః ప్రవృత్తిర్భూతానాం యేన సర్వమిదం తతమ్ ।
స్వకర్మణా తమభ్యర్చ్య సిద్ధిం విందతి మానవః ॥ 46
యతః, ప్రవృత్తిః, భూతానామ్, యేన, సర్వమ్, ఇదమ్, తతమ్,
స్వకర్మణా, తమ్, అభ్యర్చ్య, సిద్ధిమ్, విందతి, మానవః.
యతః = ఎవరి నుండి; భూతానామ్ = ప్రాణుల; ప్రవృత్తిః = ఉత్పత్తి (కర్మ ప్రయత్నం కలుగుతోందో); యేన = ఎవరి చేత; ఇదమ్ = ఈ; సర్వమ్ = జగత్తంతా; తతమ్ = వ్యాప్తమో; మానవః = మనుష్యుడు; స్వకర్మణా = తన వర్ణం, ఆశ్రమం విధించే కర్మ చేత; తమ్ =ఆ సర్వాంతర్యామి అయిన పరమేశ్వరుణ్ణి; అభ్యర్చ్య = అర్చించి; సిద్ధిమ్ = సిద్ధిని; విందతి = పొందుతాడు.
తా ॥ ఏ సర్వాంతర్యామి అయిన పరమేశ్వరుని నుండి ప్రాణుల ఉత్పత్తి కర్మ ప్రయత్నమూ సంభవిస్తున్నాయో, మరియు ఎవ్వరు విశ్వాన్ని అంతటిని వ్యాపించి ఉన్నాడో, అతనిని మనుష్యుడు స్వీయ వర్ణాశ్రమ కర్మతో అర్చించి సిద్ధిని పొందగలడు. (శ్రీమద్భాగవతమ్ 11-17-44; విష్ణుపురాణమ్. 3-7-20)
వ్యాఖ్య:-
‘యతః ప్రవృత్తిర్భూతానాం’ — అంటే ఎవరి వల్ల సమస్త ప్రాణుల పుట్టుక, నడవడిక జరుగుతున్నాయో అని అర్థం. దీన్ని బట్టి ప్రాణులన్నిటికీ ఆధారం ఆ పరమాత్మే అని స్పష్టమవుతోంది. ప్రాణం లేని వస్తువు చైతన్యం సాయం లేకుండా ఏమీ చేయలేదు. జడమైన ప్రకృతి కూడా ఆ పరమాత్మ శక్తి వల్లే కదులుతోంది (“నా పర్యవేక్షణలోనే ప్రకృతి సృష్టిస్తోంది” అని భగవంతుడే చెప్పాడు). కాబట్టి, తమ ఉనికికి మూల కారణమైన ఆ దేవుడి పట్ల జీవులు అపారమైన భక్తిశ్రద్ధలు కలిగి ఉండాలి; ఆయనను పూజిస్తూ మోక్షాన్ని పొందాలి.
“యేన సర్వమిదం తతమ్” — ఈ వాక్యం గీతలో మూడుసార్లు కనిపిస్తుంది. దీని అర్థం “ఎవరి చేత ఈ ప్రపంచమంతా నిండి ఉందో” అని. పరమాత్మ సర్వవ్యాపి కాబట్టి, ఈ ప్రపంచంలో ఆయన లేని చోటు లేదని ఖచ్చితంగా తెలుస్తోంది. పాలల్లో వెన్నలాగా ఆయన అంతటా వ్యాపించి ఉన్నాడు. మామూలు కళ్ళకు ఆయన కనిపించకపోవచ్చు, కానీ జ్ఞాననేత్రానికి మాత్రం అంతటా కనిపిస్తాడు. దేవుడు అణువణువునా ఉంటూ, సాక్షిగా అన్నింటినీ గమనిస్తున్నాడు. కాబట్టి మనుషులు ఆయన ఎప్పుడూ తమ వెంటే ఉన్నాడని (సాన్నిధ్యాన్ని) గుర్తిస్తూ, ఎలాంటి పాపపు పనులు చేయకుండా భక్తితో ఉండాలి.
‘స్వకర్మణా తమభ్యర్చ్య’ — “మనిషి తన పనులను (కర్మలను) చేస్తూనే మోక్షాన్ని ఎలా పొందగలడు?” అనే ప్రశ్నకు భగవంతుడు ఇక్కడ చక్కటి సమాధానం ఇచ్చాడు. “నువ్వు నీ బాధ్యతలను, పనులను చేస్తూనే దేవుణ్ణి ఆరాధించు, స్మరించు. నువ్వు చేసే ప్రతి పనినీ ఈశ్వరార్పణగా (దేవుడికి సమర్పిస్తున్నట్లుగా) చెయ్యి. అంటే, నీ పనుల ద్వారానే పరమాత్మను పూజించు. అలా చేస్తే నువ్వు జ్ఞానాన్ని, తద్వారా మోక్షాన్ని పొందగలవు” అని భగవంతుడు బోధించాడు. ఈ విధంగా ప్రతి పనిని “ఇది దేవుడి పని” అనే భావనతో చేసినప్పుడే మనసు శుద్ధి అవుతుంది; ఆ శుద్ధమైన మనసు వల్ల జ్ఞానం కలిగి మోక్షం లభిస్తుంది. అలా కాకుండా, ఫలితాన్ని ఆశించి పనులు చేస్తే అది మోక్షానికి దారితీయదు. “పని చెయ్యి, కానీ ఫలితాన్ని దేవుడికి వదిలేయి” — ఇదే కర్మ ద్వారా ఈశ్వరుని ఆరాధించడం అంటే. అంటే మనం చేసే పనులన్నీ భగవంతుని ప్రీతి కోసమే చెయ్యాలని అర్థం.
కర్మ (పని) చేయడం వల్ల మోక్షం వస్తుందా? అని కొందరు అడుగుతుంటారు. “వస్తుంది, కానీ ఆ పనిని సరైన పద్ధతిలో చేసినప్పుడే వస్తుంది” అని తెలుసుకోవాలి. ఆ పద్ధతి ఏంటంటే—ఆ పని ద్వారా భగవంతుని పూజించాలి. అంటే, పని చేసి దాని ఫలితాన్ని భగవంతుడికి అర్పించాలి. ఏ కోరికా లేకుండా, అంతా దేవుడికే అనే భావనతో (నిష్కామంగా) కర్మ చేయాలి. అప్పుడు ఆ కర్మలోని దోషాలన్నీ పోయి, మనసు శుద్ధి అయ్యి, అది మోక్షానికి దారి తీస్తుంది. కర్మ మార్గంలో ఉన్న అసలైన కిటుకు (రహస్యం) ఇదే. భగవంతుడు భక్తుల మీద దయతో ఆ రహస్యాన్ని ఇక్కడ బయటపెట్టాడు. “ఓ మనిషీ! పని చెయ్యి. కానీ అంతా ఈశ్వరార్పణం అనే బుద్ధితో చెయ్యి. ఆ పనితోనే దేవుణ్ణి ఆరాధించు. ఫలితాలను కోరుకోవద్దు. పని చేయడం మాత్రమే నీ వంతు, ఫలితాన్ని భగవంతునికే వదిలేయి” అని ఇక్కడ స్పష్టంగా చెప్పబడింది. ఈ పద్ధతిలో చేయడం వల్ల కర్మ తన బంధాన్ని కలిగించే గుణాన్ని కోల్పోయి, మోక్షాన్ని ఇచ్చే సాధనంగా మారిపోతుంది. దీన్ని బట్టి కర్మ చేయడం చెడ్డదేమీ కాదని, కర్మ మార్గం తక్కువదేమీ కాదని అర్థమవుతోంది. సరైన పద్ధతిలో చేస్తే—భక్తి, జ్ఞాన మార్గాల లాగే ఇది కూడా ఎంతో పవిత్రమైన మోక్ష సాధన అవుతుందని ఈ శ్లోకం ద్వారా స్పష్టమవుతోంది.
కానీ ‘స్వకర్మణా తమభ్యర్చ్య’ (మన పనుల ద్వారానే భగవంతుని పూజించడం) అనే ఈ పద్ధతిని జనులు సరిగా గుర్తించక, పనులను దేవుడికి అర్పించడం మానేసి కోరికలతో (స్వార్థంతో) చేస్తున్నారు. అందుకే ఆ కర్మలు బంధాలుగా మారిపోతున్నాయి. అయితే, కర్మను కూడా మోక్షమార్గంగా మార్చుకోవచ్చని భగవంతుడు ఇక్కడ చెబుతూ, దానికి తగిన ఉపాయాన్ని కూడా వివరించాడు. కాబట్టి మోక్షాన్ని కోరుకునేవారందరూ ఈ నిజాన్ని గుర్తుంచుకుని, భగవంతుని మాటలపై నమ్మకం ఉంచి, తాము చేసే ప్రతి పనిని ఈశ్వరార్పణగా, దేవుని సేవగా భావిస్తూ చేయాలి. అలా చేస్తే ‘సిద్ధింవిందతి మానవః’ అని చెప్పినట్లుగా, మనిషి తప్పక జ్ఞానసిద్ధిని, తద్వారా మోక్షాన్ని పొందుతాడని గీతాచార్యుడు (శ్రీకృష్ణుడు) బల్లగుద్ది మరీ చెబుతున్నాడు.
ఈ శ్లోకంలో కర్మ, భక్తి, మరియు జ్ఞానం — ఈ మూడింటి కలయిక గురించి చెప్పబడింది. అది ఎలాగంటే:
- పనిని ఆచరించడం (కర్మ).
- ఆ పని ద్వారా భగవంతుని పూజించడం (భక్తి).
- అలా పూజించడం వల్ల మనసు శుద్ధి అయ్యి జ్ఞానం కలగడం (జ్ఞానం).
అంటే — ‘కర్మ’ అనే ప్రమిదలో ‘భక్తి’ అనే నూనె పోసి, ‘ధ్యానం’ అనే వత్తిని పెట్టి, ‘జ్ఞానం’ అనే జ్యోతిని వెలిగించాలి.ను.