స్వే స్వే కర్మణ్యభిరతః సంసిద్ధిం లభతే నరః ।
స్వకర్మనిరతః సిద్ధిం యథా విందతి తచ్ఛృణు ॥ 45
స్వే, స్వే, కర్మణి, అభిరతః, సంసిద్ధిమ్, లభతే, నరః,
స్వకర్మ నిరతః, సిద్ధిమ్, యథా, విందతి, తత్, శృణు.
స్వేస్వే = తన తన; కర్మణి = వర్ణానికి, ఆశ్రమానికి చెందిన కర్మలో; అభిరతః = నిరతుడైన; నరః = మనుష్యుడు; సంసిద్ధిమ్ = సిద్ధిని; లభతే = పొందుతాడు; స్వకర్మనిరతః = స్వీయకర్మలో తత్పరుడైన వాడు; యథా = ఏ రీతిగా; సిద్ధిమ్ = సిద్ధిని; విందతి = పొందుతాడో; తత్ = దానిని; శృణు = విను.
తా ॥ (ఈ కర్మల జ్ఞానహేతుత్వం చెప్పబడుతోంది 🙂 తమ తమ అధికారం విధించే కర్మలలో పరినిష్ఠితుడైన వాడు సిద్ధిని అంటే జ్ఞానయోగ్యతను పొందుతాడు. ఈ కర్మలు జ్ఞానప్రాప్తికరాలు; స్వకర్మ నిరతుడైన వాడు తత్త్వజ్ఞానాన్ని పొందే రీతిని విను.
వ్యాఖ్య:-
ఈ శ్లోకంలో “కేవలం పనులు (కర్మలు) చేస్తే మోక్షం ఎలా వస్తుంది? జ్ఞానం వల్లే కదా రావాలి?” అనే చాలామంది సందేహానికి భగవంతుడు సమాధానం ఇస్తున్నారు. కర్మయోగం యొక్క రహస్యాన్ని ఇక్కడ వివరిస్తున్నారు.
1. పనిని దైవార్పణ చేయాలి: మనిషి తనకు సహజంగా వచ్చిన పనులను (స్వధర్మాన్ని) రెండు రకాలుగా చేయవచ్చు:
- ఈశ్వరార్పితంగా: “ఇది దేవుడి పని” అని భావించి చేయడం.
- ఫలాపేక్ష లేకుండా: ఫలితం మీద ఆశ లేకుండా చేయడం. ఇలా చేయడం వల్ల మనిషికి ‘జ్ఞానాన్ని పొందే అర్హత’ (సిద్ధి) లభిస్తుంది.
2. కర్మ నుండి మోక్షం ఎలా? (The Process): కర్మ నేరుగా మోక్షాన్ని ఇవ్వదు, కానీ అది మోక్షానికి దారిని ఏర్పరుస్తుంది. అది ఒక గొలుసుకట్టు చర్య (Step-by-Step Process) లాంటిది:
- నిష్కామ కర్మ: ముందుగా స్వార్థం లేకుండా పని చేయాలి.
- చిత్తశుద్ధి: అలా చేయడం వల్ల మనసులోని మలినాలు (రాగద్వేషాలు) తొలగిపోయి, మనసు పవిత్రమవుతుంది (చిత్తశుద్ధి).
- జ్ఞానం: పవిత్రమైన మనసులో మాత్రమే ఆత్మజ్ఞానం (Self-Knowledge) పుడుతుంది.
- మోక్షం: ఆ జ్ఞానం వల్లనే చివరికి మోక్షం లభిస్తుంది.
ముగింపు: అంటే.. కర్మ అనేది పరంపరగా (పరోక్షంగా) మోక్షానికి కారణం అవుతోంది. ఇదే గీతలో చెప్పబడిన గొప్ప రహస్యం.