బ్రాహ్మణక్షత్రియవిశాం శూద్రాణాం చ పరంతప ।
కర్మాణి ప్రవిభక్తాని స్వభావప్రభవైర్గుణైః ॥ 41
బ్రాహ్మణ క్షత్రియ విశామ్, శూద్రాణామ్, చ, పరంతప,
కర్మాణి, ప్రవిభక్తాని, స్వభావ ప్రభవైః, గుణైః.
పరంతప = అర్జునా; బ్రాహ్మణ క్షత్రియ విశామ్ = బ్రాహ్మణ, క్షత్రియ, వైశ్యులకూ; శూద్రాణామ్ చ = శూద్రులకూ; కర్మాణి = కర్మలు; స్వభావ ప్రభవైః = ప్రకృతిజాతములైన; గుణైః = గుణాల చేత; ప్రవిభక్తాని =విభక్తములైనవి.
తా ॥ (అయితే, క్రియాకారక ఫలాలను, ప్రాణులన్నీ త్రిగుణాత్మికాలే అవుతున్నాయి. మరి జీవునికి మోక్షం ఎలా లభిస్తుంది? అని అంటే : స్వాధికార విహితాలైన కర్మలతో పరమేశ్వరుణ్ణి ఆరాధించడానికి, తత్ప్రసాదలబ్ధమైన జ్ఞానం చేతనే లభించగలదు, – అనే సర్వగీతార్థసారం ప్రదర్శించబడుతోంది.) బ్రాహ్మణ క్షత్రియ వైశ్యుల, శూద్రుల కర్మసమూహాలు ప్రకృతి జాతాలైన* గుణాలను అనుసరించే విభజించబడ్డాయి.
వ్యాఖ్య:-
ఈ శ్లోకంలో కులాల (వర్ణాల) విభజన వెనుక ఉన్న అసలు రహస్యం ఏమిటి? అది పుట్టుకను బట్టి నిర్ణయిస్తారా? లేక ప్రవర్తనను బట్టా? అనే విషయాన్ని భగవద్గీత ఆధారంగా స్పష్టంగా వివరిస్తున్నారు.
1. పుట్టుక కాదు – గుణమే ముఖ్యం: గతంలో (4వ అధ్యాయం, 13వ శ్లోకంలో) శ్రీకృష్ణుడు చెప్పినట్లుగా.. సమాజంలో నాలుగు వర్ణాలు (బ్రాహ్మణ, క్షత్రియ, వైశ్య, శూద్ర) అనేవి కేవలం మనుషుల గుణాలను (Qualities) బట్టి, వారు చేసే పనులను (Karma) బట్టి సృష్టించబడ్డాయి.
- ఇది కేవలం పుట్టుకతో వచ్చేది కాదు.
- పూర్వజన్మ సంస్కారాల వల్ల మనిషికి ఎలాంటి గుణాలు వస్తాయో, వాటికి తగ్గట్టుగానే వారికి పనులు నిర్ణయించబడ్డాయి.
2. ఎవరైనా గొప్పవాళ్ళు కావచ్చు: పుట్టుకతో సంబంధం లేదు కాబట్టి, ప్రతి ఒక్కరికీ జీవితంలో ఉన్నత స్థాయికి ఎదిగే అవకాశం ఉంది.
- ఒక వ్యక్తి పుట్టుకతో తక్కువ కులంలో జన్మించినా సరే.. తన పనులను పవిత్రంగా మార్చుకుని, గొప్ప ఆధ్యాత్మిక సాధన చేస్తే.. అతడు ఉత్తమ వర్ణస్థుడు (గొప్పవాడు) కాగలడు.
3. గీత గొప్పతనం: కులమతాలకు అతీతంగా, అందరికీ ఆధ్యాత్మికంగా ఎదిగే సమాన అవకాశాన్ని ఇవ్వడమే భగవద్గీత యొక్క ప్రత్యేకత మరియు గొప్పతనం.