యదగ్రే చానుబంధే చ సుఖం మోహనమాత్మనః ।
నిద్రాలస్యప్రమాదోత్థం తత్తామసముదాహృతమ్ ॥ 39
యత్, అగ్రే, చ, అనుబంధే, చ, సుఖమ్, మోహనమ్, ఆత్మనః,
నిద్ర ఆలస్య ప్రమాద ఉత్థమ్, తత్, తామసమ్, ఉదాహృతమ్.
యత్ = మరి, ఏ; సుఖమ్ = సుఖం; అగ్రే = మొదటనూ; అనుబంధే చ = తుదకునూ; ఆత్మనః = ఆత్మకు; మోహనమ్ = మోహకరమో; నిద్ర ఆలస్య ప్రమాద ఉత్థమ్ = నిద్ర, సోమరితనం, మరుపు – వీటి వల్ల కలుగుతోందో; తత్ = అది; తామసమ్ = తామసికమని; ఉదాహృతమ్ = చెప్పబడును.
తా ॥ మొదటనూ, తుదకునూ కూడా ఆత్మకు మోహాన్ని కలిగించేదీ, నిద్రాలస్యప్రమాదాల నుండి (అంటే, కర్తవ్యం విస్మృతమైన మనోరాజ్యం నుండి) కలిగేదీ అయిన సుఖం తామసికం* అనబడుతుంది.
వ్యాఖ్య:-
ఈ శ్లోకంలో అత్యంత నీచమైన ‘తామస సుఖం’ (Tamasic Happiness) గురించి, అది మనిషి జీవితాన్ని ఎలా నాశనం చేస్తుందో వివరిస్తున్నారు.
1. తామస సుఖం అంటే ఏమిటి? ఈ సుఖం కేవలం మూడు విషయాల వల్ల కలుగుతుంది:
- అతినిద్ర: అవసరానికి మించి పడుకోవడం.
- సోమరితనం (బద్ధకం): ఏ పనీ చేయకుండా బద్ధకంగా ఉండటం.
- ప్రమత్తత: ఏమరుపాటుగా, అజాగ్రత్తగా ఉండటం (Carelessness).
ఈ మూడింటిలో ఉండే ఆనందమే తామస సుఖం. ఇది చాలా నికృష్టమైనది (Worst form of happiness).
2. మొదలు – చివర అంతా మోసమే:
- సాత్విక సుఖం: మొదట్లో కష్టం – చివరలో సుఖం.
- రాజస సుఖం: మొదట్లో సుఖం – చివరలో కష్టం.
- తామస సుఖం: ఇది మొదట్లోనూ, మధ్యలోనూ, చివరలోనూ.. ఎప్పుడూ కూడా మనిషిని మోహంలో (అజ్ఞానంలో/మత్తులో) ఉంచుతుంది. ఇందులో ఎక్కడా నిజమైన తెలివి ఉండదు.
3. జీవితం వృథా: ఎవరైతే ఈ నిద్ర, బద్ధకంతో కూడిన సుఖానికి అలవాటు పడతారో, వారు తమ అమూల్యమైన మానవ జీవితాన్ని వృథా చేసుకున్నట్టే.
- వారు స్వయంగా దుఃఖం అనే భవనంలోకి అడుగుపెట్టినట్టే.
- ఇది మనిషిని అజ్ఞానం అనే బావిలో (Dark Well) ఇంకా లోతుగా తోసేస్తుంది.
4. ఎప్పటికీ బయటపడలేరు: ఈ తామస సుఖంలో ఉన్నంతకాలం, మనిషిలోని అజ్ఞానం నశించకపోగా.. ఇంకా ఇంకా బలపడుతుంది. దీనివల్ల జనన మరణాల చక్రం (సంసారం) కొనసాగుతూనే ఉంటుంది.
ముగింపు: ఇది అత్యంత ప్రమాదకరమైనది కాబట్టి, మోక్షం కోరుకునేవారు.. అజ్ఞానంతో కూడిన ఈ తామస సుఖాన్ని, దుఃఖాన్ని మిగిల్చే రాజస సుఖాన్ని రెండింటినీ వదిలేసి.. కేవలం ‘సాత్విక సుఖాన్ని’ మాత్రమే ఆశ్రయించాలి.