ముక్తసంగోఽనహంవాదీ ధృత్యుత్సాహసమన్వితః ।
సిద్ధ్యసిద్ధ్యోర్నిర్వికారః కర్తా సాత్త్విక ఉచ్యతే ॥ 26
ముక్తసంగః, అనహంవాదీ, ధృతి ఉత్సాహ సమన్వితః,
సిద్ధి అసిద్ధ్యః, నిర్వికారః, కర్తా, సాత్త్వికః, ఉచ్యతే.
ముక్త సంగః = ఫలాసక్తి రహితుడూ; అనహంవాదీ = అహంకార శూన్యుడు; ధృతి ఉత్సాహ సమన్వితః = ధైర్యోత్సాహ యుక్తుడు; సిద్ధి అసిద్ధ్యో = లాభ నష్టాలలో; నిర్వికారః = వికార రహితుడూ అయిన; కర్తా = కర్త; సాత్త్వికః = సాత్త్వికుడని; ఉచ్యతే = చెప్పబడును.
తా ॥ (త్రివిధ కర్తలను చెబుతున్నాడు-) అనాసక్తుడూ, గర్వరహితుడూ, ధైర్యోత్సాహ సమన్వితుడూ, లాభనష్టాలలో, వికారాలను పొందనివాడూ అయిన కర్త సాత్త్వికుడు అని చెప్పబడును.
వ్యాఖ్య:-
ఈ శ్లోకంలో ‘సాత్విక కర్త’ (పని చేసే ఉత్తముడు) ఎలా ఉండాలి? అతనికి ఉండాల్సిన నాలుగు ప్రధాన లక్షణాలు ఏమిటి? అనే విషయాలను వివరిస్తున్నారు. మనం నిత్యజీవితంలో ఏదో ఒక పని చేస్తూనే ఉంటాం కాబట్టి, ఈ లక్షణాలు తెలుసుకోవడం మనకు చాలా ఉపయోగపడుతుంది.
సాత్విక కర్తకు ఉండాల్సిన 4 లక్షణాలు:
1. సంగం (అటాచ్మెంట్) ఉండకూడదు: పని చేస్తున్నప్పుడు ఫలితం మీద ఆశ పెట్టుకోకూడదు. ఆ పనిలో లేదా ఫలితంలో పూర్తిగా కూరుకుపోకుండా (అసంగుడిగా) ఉండాలి.
2. అహంకారం ఉండకూడదు: “ఈ పనిని నేనే చేస్తున్నాను, నేనే గొప్ప” అనే అహంకారం (నేను అనే భావం) అస్సలు ఉండకూడదు.
3. ధైర్యం మరియు ఉత్సాహం: పని చేసేవాడికి ధైర్యం, ఉత్సాహం నిండుగా ఉండాలి.
- ఆధ్యాత్మిక మార్గంలో పిరికితనానికి, నిరుత్సాహానికి (Depression/Laziness) అస్సలు చోటు లేదు. అవి ఉన్నవాడు ఒక్క అడుగు కూడా ముందుకు వేయలేడు.
- “నేను నిత్యం, పవిత్రం అయిన ఆత్మను” అని ఎప్పుడైతే అనుకుంటాడో, మనిషికి అంతులేని ధైర్యం వస్తుంది. ఆ ధైర్యంతో సాధన చేస్తూ ముందుకు సాగాలి.
4. జయాపజయాల్లో సమానత్వం (నిర్వికార స్థితి): పని చేస్తున్నప్పుడు విజయం వచ్చినా (సిద్ధి), ఓటమి వచ్చినా (అసిద్ధి) ఒకేలా ఉండాలి.
- ఒకవేళ పనిలో ఓడిపోతే, గెలుపు కోసం మళ్ళీ మళ్ళీ ప్రయత్నించాలే తప్ప.. “అయ్యో ఓడిపోయానే” అని బాధపడుతూ కుమిలిపోకూడదు (మనసు పాడు చేసుకోకూడదు).
- ఈ ప్రపంచం అంతా మాయ (మిథ్య) అని, తాను మాత్రం సత్యమైన ఆత్మనని, కేవలం సాక్షిగా ఉన్నానని భావించి.. సుఖదుఃఖాలకు చలించకుండా ఉండాలి.
ముగింపు: ఓటమికి భయపడకుండా, అహంకారం లేకుండా, ఉత్సాహంతో పని చేసేవాడే నిజమైన సాత్విక కర్త.