యత్తు కృత్స్నవదేకస్మిన్ కార్యే సక్తమహైతుకమ్ ।
అతత్త్వార్థవదల్పం చ తత్తామసముదాహృతమ్ ॥ 22
యత్, తు, కృత్స్నవత్, ఏకస్మిన్, కార్యే, సక్తమ్, అహైతుకమ్,
అతత్త్వార్థవత్, అల్పమ్, చ, తత్, తామసమ్, ఉదాహృతమ్.
తు = మరి; యత్ = ఏ జ్ఞానం; ఏకస్మిన్ కార్యే = ఒకానొక శరీరంలో (ప్రతిమలో); కృత్స్నవత్ = అదే అంతా అని (సమస్తమూ అని); సక్తమ్ = ఆసక్తమౌతుందో; అహైతుకమ్ = యక్తియుక్తం కానిదీ; అతత్త్వార్థవత్ = అయథార్థమూ; అల్పం చ = తుచ్ఛమూ అయిన; తత్ = ఆ జ్ఞానం; తామసమ్ = తామసమని; ఉదాహృతమ్ = చెప్పబడుతుంది;
తా ॥ మరి, ఏ జ్ఞానం చేత ఒక శరీరంలోనో, ప్రతిమలోనో సంపూర్ణమైన ఆత్మ ఉనికి, ఈశ్వరుని ఉనికి* – అనే అభినివేశం కలుగుతోందో, ఆ జ్ఞానాన్నే తామసికమంటారు. ఇది యుక్తియుక్తం కాదు; అయథార్థము, తుచ్ఛము.
వ్యాఖ్య:-
ఈ శ్లోకంలో ‘తామస జ్ఞానం’ (అత్యంత తక్కువ స్థాయి జ్ఞానం) గురించి మరియు మిగిలిన జ్ఞానాలతో దానికి ఉన్న తేడాను వివరిస్తున్నారు.
1. తామస జ్ఞాని లక్షణం (Narrow Minded): తామస జ్ఞానం ఉన్నవాడు ఏదో ఒక చిన్న విషయాన్ని లేదా ఒక చిన్న వస్తువును పట్టుకుని, అదే ప్రపంచం మొత్తం అనుకుంటాడు. అందులోనే మునిగిపోతాడు.
- ఉదాహరణకు: మనిషి యొక్క శరీరాన్ని చూసి, “ఈ శరీరమే ఆత్మ, ఈ శరీరమే సర్వస్వం” అని భ్రమపడతాడు. శరీరం దాటి లోతుగా ఆలోచించలేడు.
2. ముగ్గురి దృష్టుల మధ్య తేడా: మనిషిని చూసే విధానంలో మూడు రకాల జ్ఞానులకు ఉన్న తేడా ఇది:
- తామస జ్ఞాని: కేవలం బయట కనిపించే శరీరాన్ని మాత్రమే చూస్తాడు. (ఇది అజ్ఞానం).
- రాజస జ్ఞాని: ఆ మనిషిలోని గుణాలను, మనోభావాలను (ప్రవర్తనను) చూస్తాడు.
- సాత్విక జ్ఞాని: ఆ మనిషి లోపల ఉన్న నాశనం లేని ఆత్మను చూస్తాడు.
3. ఎందుకు సాత్వికమే శ్రేష్ఠం? (Logic):
- శరీరం, మనస్సు అనేవి ఎప్పుడూ మారుతూ ఉంటాయి (చంచలమైనవి). అవి పుడతాయి, చస్తాయి (అస్థిరమైనవి). కాబట్టి వాటిని నమ్ముకున్నవాడు జననమరణాల చక్రంలో చిక్కుకుంటాడు.
- కానీ ‘ఆత్మ’ ఎప్పటికీ మారదు, దానికి నాశనం లేదు (నిత్యం, సత్యం). కాబట్టి ఆత్మను నమ్ముకున్నవాడు, ఆత్మదృష్టి కలిగినవాడు మళ్లీ పుట్టాల్సిన అవసరం లేని మోక్షాన్ని (శాశ్వత ఆనందాన్ని) పొందుతాడు.
ముగింపు: కాబట్టి తెలివైనవారు.. అజ్ఞానంతో కూడిన ‘తామస జ్ఞానాన్ని’, భేదాన్ని చూపించే ‘రాజస జ్ఞానాన్ని’ వదిలిపెట్టి.. అందరిలో దైవాన్ని చూసే ‘సాత్విక జ్ఞానాన్ని’ అలవర్చుకోవాలి.