న హి దేహభృతా శక్యం త్యక్తుం కర్మాణ్యశేషతః ।
యస్తు కర్మఫలత్యాగీ స త్యాగీత్యభిధీయతే ॥ 11
న, హి, దేహభృతా, శక్యమ్, త్యక్తుమ్, కర్మాణి, అశేషతః,
యః, తు, కర్మఫలత్యాగీ, సః, త్యాగీ, ఇతి, అభిధీయతే.
దేహభృతా = దేహధారి చేత; అశేషతః = సంపూర్ణంగా; కర్మాణి = కర్మలను; త్యక్తుమ్ = త్యజించడానికి; న శక్యమ్ = సాధ్యం కాదు; హి = కనుక; యః తు = ఎవడు; కర్మఫల త్యాగీ = కర్మఫలత్యాగియో; సః = అతడు; త్యాగీ ఇతి = త్యాగియని; అభిధీయతే = చెప్పబడును.
తా ॥ (అయితే, కర్మఫల త్యాగం కంటే సర్వకర్మ త్యాగమే శ్రేష్ఠం, జ్ఞాననిష్ఠకు అనుకూలం. కాబట్టి కర్మత్యాగమే చేస్తానంటావా:) దేహాభిమానులకు సంపూర్ణంగా కర్మను త్యజించడం శక్యం కాదు. కనుక, కర్మఫల త్యాగియే (ముఖ్యుడు అంటే, సాత్త్వికుడైన) త్యాగి అని గ్రహించు. (గీత : 3-8 చూ.)
వ్యాఖ్య: –
ఈ శ్లోకంలో “నిజమైన త్యాగి ఎవరు?” మరియు “మనం కర్మలను ఎందుకు పూర్తిగా వదలలేము?” అనే విషయాలను స్పష్టంగా వివరిస్తున్నారు.
1. కర్మలను పూర్తిగా వదిలేయడం అసాధ్యం: శరీరం ఉన్న ప్రతి జీవి (మనిషి), ఆ శరీరాన్ని కాపాడుకోవడానికి తినడం, తిరగడం వంటి పనులు చేయక తప్పదు. కాబట్టి, కర్మలను (పనులను) పూర్తిగా మానేయడం ఎవరివల్లా కాదు.
2. మరి పరిష్కారం ఏమిటి? పనులు చేయడం తప్పనిసరి కాబట్టి.. ఆ పనులను చేస్తూనే, వాటి వల్ల వచ్చే ఫలితాలను వదిలేయడమే (ఆశించకుండా ఉండటమే) అత్యుత్తమమైన పద్ధతి.
- ఇలా చేసేవారికి ఆ కర్మలు అంటుకోవు (బంధించవు).
- ఇలా ఉండేవారినే నిజమైన ‘త్యాగి’ అంటారు.
3. నిజమైన త్యాగం అంటే? ఈ శ్లోకం ద్వారా మనకు ఒక విషయం స్పష్టమవుతోంది:
- త్యాగి అంటే.. ఇల్లు, వస్తువులు వంటి బయట వాటిని వదిలేసేవాడు కాదు.
- పనులు చేస్తూనే ఫలితాన్ని, “నేను చేస్తున్నాను” అనే అహంకారాన్ని, మమకారాన్ని (సంగం) వదిలేవాడే నిజమైన త్యాగి.
4. పని మానేస్తే త్యాగి కాదు: కేవలం పనులు చేయడం మానేసినంత మాత్రాన ఎవరూ త్యాగి కాలేరు, వారికి త్యాగం వల్ల వచ్చే గొప్ప ఫలితం కూడా దక్కదు. ఎవరైతే పనులు చేస్తూ ఫలితాన్ని త్యాగం చేస్తారో వారికే మోక్షం లభిస్తుంది.
దీన్ని బట్టి మనకు అర్థమయ్యేది ఏంటంటే.. త్యాగం అనేది ‘బయట వస్తువులను వదిలేయడం’ కాదు, ‘మనసులోని కోరికను వదిలేయడం’. భగవంతుని ఉద్దేశం కూడా ఇదే – “పనులు కచ్చితంగా చేయాలి, కానీ ఫలితాన్ని ఆశించకుండా చేయాలి.”