త్యాజ్యం దోషవదిత్యేకే కర్మ ప్రాహుర్మనీషిణః ।
యజ్ఞదానతపఃకర్మ న త్యాజ్యమితి చాపరే ॥ 3
త్యాజ్యమ్, దోషవత్, ఇతి, ఏకే, కర్మ, ప్రాహుః, మనీషిణః,
యజ్ఞ దాన తపః కర్మ, న, త్యాజ్యమ్, ఇతి, చ, అపరే.
ఏకే = కొందరు; మనీషిణః = పండితులు (సాంఖ్యులు); కర్మ = కర్మ; దోషవత్ = దోషయుక్తం (బంధకారణం); ఇతి = కనుక; త్యాజ్యమ్ = త్యజింపదగినది; (అని) ప్రాహుః = అన్నారు; అపరేచ = మరికొందరు (మీమాంసకులు); యజ్ఞ–దాన–తపః–కర్మ = యజ్ఞ దాన తపోరూప కర్మ; న త్యాజ్యమ్ = త్యజింపరానిది; ఇతి = అని (అన్నారు);
తా ॥ (అజ్ఞాని అయిన వాడు ఒనర్చే ఫలత్యాగమే త్యాగం; కర్మత్యాగం త్యాగం కాదు. ఈ విషయాన్నే దృఢపరుస్తున్నాడు-) సాంఖ్యులు కర్మే బంధకారణం, కాబట్టి కర్మనంతా పరిత్యజించాలి అని చెబుతున్నారు. కాని మీమాంసకులు యజ్ఞ దాన తపోరూపమైన కర్మను త్యజించడం అనుచితం అని అంటున్నారు.
వ్యాఖ్య:-
కర్మను (పనిని) వదిలేయాలా లేక చేయాలా? అనే విషయంలో పండితుల మధ్య రెండు రకాల అభిప్రాయాలు ఉన్నాయి. భగవంతుడు వాటిని ఇక్కడ వివరిస్తున్నారు:
1. మొదటి వర్గం వారి అభిప్రాయం (సాంఖ్యులు): “కర్మ అనేది శరీరం, ఇంద్రియాలు, మనసుకు సంబంధించినది. ఈ శరీరాదులన్నీ మాయ వల్ల వచ్చినవే (శాశ్వతమైనవి కావు). మనలోని ‘ఆత్మ’ కేవలం సాక్షి మాత్రమే, అది ఏ పనీ చేయదు. కాబట్టి కర్మను ఒక దోషం (తప్పు) లాగా భావించి పూర్తిగా వదిలేయాలి” అని కొందరు పండితులు అంటారు.
2. రెండవ వర్గం వారి అభిప్రాయం: “కర్మను పూర్తిగా వదిలేస్తే మనిషికి ‘చిత్తశుద్ధి’ (మనసు స్వచ్ఛపడటం) ఎలా కలుగుతుంది? అసలు ఈ దేహంతో జీవించడం (బ్రతుకు బండి లాగడం) ఎలా సాధ్యమవుతుంది? కాబట్టి, మనసును శుద్ధి చేసే యజ్ఞం, దానం, తపస్సు వంటి మంచి పనులను ఎప్పటికీ వదలకూడదు” అని మరికొందరు అంటారు.
భగవంతుని నిర్ణయం: ఇలా కర్మ గురించి ప్రజల్లో ఉన్న ఈ రెండు రకాల భిన్నాభిప్రాయాలను వివరించిన తర్వాత, దీనిపై తన తుది నిర్ణయం (Final Verdict) ఏమిటనేది శ్రీకృష్ణుడు రాబోయే శ్లోకంలో చెప్పబోతున్నారు.