దేవద్విజగురుప్రాజ్ఞపూజనం శౌచమార్జవమ్ ।
బ్రహ్మచర్యమహింసా చ శారీరం తప ఉచ్యతే ॥ 14
దేవ ద్విజ గురు ప్రాజ్ఞ పూజనమ్, శౌచమ్, ఆర్జవమ్,
బ్రహ్మచర్యమ్, అహింసా, చ, శారీరమ్, తపః, ఉచ్యతే.
దేవ–ద్విజ–గురు –ప్రాజ్ఞ–పూజనమ్ = దేవతలను, బ్రాహ్మణులను, గురువులను, జ్ఞానులను పూజించడం; శౌచమ్ = శుచిత్వం; ఆర్జవమ్ = ఋజుత్వం; బ్రహ్మచర్యమ్ = బ్రహ్మచర్యం; అహింసా చ = అహింస; శారీరమ్ = శారీరకమైన; తపః = తపస్సు అని; ఉచ్యతే = చెప్పబడుతోంది.
తా ॥ (ఆహార, యజ్ఞాలలో సాత్త్వికాది భేదాలు ప్రదర్శించబడ్డాయి; ఇక తపస్సులలో భేదాన్ని నిర్ణయించడానికి పూర్వం తపస్స్వరూపం తెలుపబడుతోంది:) దేవతలను-బ్రాహ్మణులను- గురువులను- తత్త్వవేత్తలను పూజించడం, శుచిత్వం, సత్ప్రవర్తన, బ్రహ్మచర్యం, అహింస అనేవి శరీరంతో చేయబడే తపస్సు అని చెబుతారు.
వ్యాఖ్య:–
శరీరము, వాక్కు మరియు మనస్సులకు సంబంధించిన మూడు రకాల తపస్సుల గురించి వివరించే ఈ ఘట్టం (14, 15, 16 శ్లోకాలు) చాలా ముఖ్యమైనది. సాధకులు ఈ మూడింటిని చక్కగా ఆచరించి త్రికరణశుద్ధి (మనసు, మాట, పనిలో స్వచ్ఛత) సాధిస్తే, అద్దంలో ప్రతిబింబం స్పష్టంగా కనిపించినట్లుగా, ఆత్మజ్ఞానం వారికి సులభంగా అనుభవంలోకి వస్తుంది.
గమనించవలసిన విషయం ఏమిటంటే, ఈ అధ్యాయంలో ఆహారం, యజ్ఞం, దానం గురించి చెప్పినప్పుడు కేవలం సాత్విక, రాజస, తామస భేదాలను మాత్రమే చెప్పారు. కానీ, తపస్సు గురించి చెప్పేటప్పుడు మాత్రం గుణాలతో పాటు ప్రత్యేకంగా శారీరక, వాచిక, మానసిక అనే విభాగాలను కూడా వివరించారు. ఎందుకంటే, మన ఇంద్రియాలలో పేరుకుపోయిన మలినాలను కాల్చివేసి (తపింపజేసి) శుద్ధి చేయడమే నిజమైన తపస్సు. మోక్ష సాధనలో ఇది చాలా కీలకమైనది.
సాధారణంగా ‘తపస్సు’ అనగానే చాలామంది భయపడతారు. ఎండలో, వానలో శరీరాన్ని కష్టపెట్టడమే తపస్సు అని పొరబడతారు. కానీ శ్రీకృష్ణుడు ఇక్కడ ఇచ్చిన వివరణ చూస్తే ఆ భయం అనవసరమని అర్థమవుతుంది. ఇందులో భయంకరమైన కఠిన నియమాలేమీ లేవు. ఇవి అందరికీ సాధ్యమయ్యే సులభమైన మార్గాలు. కాబట్టి స్త్రీలు, పురుషులు అనే తేడా లేకుండా ప్రతి ఒక్కరూ ఈ త్రివిధ తపస్సులను ఆచరించి, తమను తాము శుద్ధి చేసుకుని మోక్షానికి అర్హులవ్వాలి.
ఈ శ్లోకంలో ‘శారీరక తపస్సు’ (శరీరంతో చేసే తపస్సు) గురించి వివరించారు. ఇందులో ఐదు రకాల సాధనలు ఉన్నాయి.
1. పెద్దలను పూజించడం: అన్నింటికంటే ముందుగా పెద్దలను సేవించడం, గౌరవించడం గురించి చెప్పారు (దీన్నే ‘దేవద్విజగురుప్రాజ్ఞ పూజనం’ అంటారు).
పెద్దలను, ఆత్మజ్ఞానులను పూజించడం లేదా సేవించడం వల్ల సాధకుడికి రెండు గొప్ప లాభాలు కలుగుతాయి:
- వారి ఆశీర్వాదం (అనుగ్రహం) లభిస్తుంది.
- సాధకుడిలోని అహంకారం, గర్వం తగ్గిపోతాయి.
ఆధ్యాత్మిక మార్గంలో దేవుని, సద్గురువుల మరియు మహాత్ముల అనుగ్రహం లేకపోతే, ‘మాయ’ను దాటడం ఎవరికీ సాధ్యం కాదు. అది మనల్ని ముందుకు వెళ్లనివ్వదు, అడ్డంకులు తొలగిపోవు. అప్పుడు ఆధ్యాత్మికంగా ఎదగడం చాలా కష్టమవుతుంది. కాబట్టి, వారికి సేవ చేస్తూ, వినయ విధేయతలు చూపిస్తూ వారి ఆశీర్వాదాన్ని ఎలాగైనా సంపాదించుకోవాలి. వారి దయ మోక్షం కోరుకునేవారికి ఎంతో మేలు చేస్తుంది.
అంతేకాకుండా, పెద్దలకు సేవ చేయడం వల్ల మనిషిలోని అహంకారం, గర్వం చాలా త్వరగా నశిస్తాయి. అందుకే మోక్షం కావాలనుకునే వారికి ఈ సాధన చాలా అవసరం. బహుశా అందుకే భగవంతుడు ఈ విషయాన్ని అన్నింటికంటే మొదటగా చెప్పారు.
“ద్విజ” అంటే రెండవ సారి జన్మించినవారు. అంటే తల్లిదండ్రుల ద్వారా వచ్చిన శారీరక జన్మ కాకుండా, సాధన, జ్ఞానం, శ్రద్ధతో కలిగే ఆత్మిక జన్మ. అజ్ఞానాన్ని తొలగించి, కొత్త ఆత్మజీవితాన్ని ప్రారంభించినవారే ద్విజులు. వారి జీవితం ముందు లాగ ఉండదు; వారు జ్ఞానంతో ప్రకాశిస్తూ, బ్రహ్మతేజస్సుతో నిండిపోతారు.
“ప్రాజ్ఞ” అంటే ప్రజ్ఞ కలవాడు, అంటే జ్ఞానముగలవాడు. ఈ పదానికి అర్థం — జ్ఞాని లేదా అంశాలను లోతుగా అర్థం చేసుకునేవాడు. “ప్రజ్ఞానం బ్రహ్మ” అనే మహావాక్యంలో చెప్పినట్లుగా, బ్రహ్మరూపమైన ప్రజ్ఞను, అంటే చైతన్య స్వరూపమైన సత్యాన్ని ఎరిగినవారే నిజమైన ప్రాజ్ఞులు. అటువంటి జ్ఞానులను సత్కరించడం, పూజించడం కూడా ఒక విధమైన తపస్సు అని చెప్పబడింది.
2. ‘శౌచమ్’ – మనస్సు, శరీరం, మరియు పరిసరాలు — ఈ మూడింటి శుద్ధి చాలా అవసరం. మన మనస్సు పరిశుభ్రంగా, శరీరం పరిశుభ్రంగా, మనం ఉండే చోటు కూడా పరిశుభ్రంగా ఉండాలి. మురికిగా ఉండే వారు ఆరోగ్య సమస్యలతో పాటు మలినమైన ఆలోచనలు కూడా కలిగించుకుంటారు. శరీరం మలినంగా ఉంటే ఆరోగ్యం దెబ్బతింటుంది, దాంతో సాధనలో నిష్ఠ తగ్గుతుంది. అలాగే మనస్సు మలినంగా ఉంటే దేవుని మార్గం కనిపించదు. కాబట్టి సాధకుడు జాగ్రత్తగా శుచిత్వాన్ని పెంపొందించుకోవాలి. పరిసరాలను శుభ్రం చేసుకోవడం ద్వారా చుట్టుపక్కల శుద్ధి, స్నానం చేయడం మరియు సాత్త్విక ఆహారం తీసుకోవడం ద్వారా శరీర శుద్ధి, చెడు ఆలోచనలను వదిలి దైవసంకల్పాలను అనుసరించడం ద్వారా మనశ్శుద్ధి పొందవచ్చు.
3. “ఆర్జవం” అంటే ఋజుత్వం, అంటే సూటితనం, నేరుగా ఉండటం. కుట్ర, కపటం, వంచన, దురుక్తి లేకుండా ఉండడమే ఆర్జవం. పాము లాగా వక్రంగా, మాయగా ఉండే మనిషి అంతర్గతంగా పాపం, అజ్ఞానం వంటి “విషం” ఉంచుకున్నట్టే. అందుకే మన ఆలోచనల్లో, మాటల్లో, చర్యల్లో ఒకే విధమైన నిక్కచ్చితనంతో ఉండాలి. శరీరం, వాక్యం, మనస్సు — ఈ మూడింటిలోనూ ఏకరీతిగా, నిజాయితీగా ప్రవర్తించాలి. వక్రంగా, మాయగా మాట్లాడే వాడుకలను పూర్తిగా విడిచిపెట్టాలి.
4. “బ్రహ్మచర్యం” – త్రికరణముల (శరీరం, వాక్యం, మనస్సు) ద్వారా నియమంతో జీవించడం ఒక గొప్ప తపస్సు అని భగవంతుడు చెప్పాడు. బ్రహ్మచర్యం అంటే విషయాసక్తి, కామభావం, ఇంద్రియసుఖాలపై మనసు పెట్టకపోవడం, అలాగే బ్రహ్మతత్త్వాన్ని స్మరించడం. అన్ని ఆత్మసాధనలకు బ్రహ్మచర్యం బలమైన పునాది లాంటిది. అందుకే శ్రీకృష్ణుడు గీతలో పదే పదే దీనిని ప్రాముఖ్యంగా చెప్పాడు. దీని పట్ల జాగ్రత్త లేకుంటే, మనిషి ఆధ్యాత్మిక మార్గంలో పైకి ఎదగలేడు. ఆధ్యాత్మిక భవనంలో బ్రహ్మచర్యం ఒక ప్రధాన స్తంభం వంటిది.
5. “అహింస” అంటే శరీరం, వాక్యం, మనస్సు — ఈ మూడింటి ద్వారా ఏ జీవికైనా హాని చేయకపోవడం. కానీ దాని లోతైన అర్థం ఇంకా గొప్పది. అజ్ఞానం వల్ల మన ఆత్మను మనమే బాధపెడతాం; కాబట్టి అజ్ఞానాన్ని తొలగించి, జ్ఞానాన్ని పొందడం ద్వారా ఆత్మహింసను వదిలిపెట్టడం కూడా అహింసలోకెల్లా ఉన్నతమైన రూపం. అందువల్ల, అహింస అంటే కేవలం ఇతరులకు హాని చేయకపోవడం మాత్రమే కాదు — స్వయాన మన లోపలి అజ్ఞానాన్ని తొలగించి ఆత్మలో శాంతిని నెలకొల్పడమూ అహింసే.
ప్రశ్న: శారీరక తపస్సు (శరీర సంబంధమైన తపస్సు) అంటే ఏమిటి?
జవాబు: ఈ క్రింది ఐదు లక్షణాలను కలిగి ఉండటాన్ని ‘శారీరక తపస్సు’ అంటారు:
- పెద్దలను గౌరవించడం: దేవుళ్లను, గురువులను, ఆత్మజ్ఞానులను మరియు పండితులను (జ్ఞానులను) పూజించడం లేదా సేవించడం.
- శుభ్రత (శుచిత్వం): శరీరం బయట, మనసు లోపల స్వచ్ఛంగా, శుభ్రంగా ఉండటం.
- నిజాయితీ (ఋజుత్వం): మనసులో ఎలాంటి కపటం లేకుండా సూటిగా, నిజాయితీగా ప్రవర్తించడం.
- బ్రహ్మచర్యం: ఇంద్రియ నిగ్రహం కలిగి ఉండటం.
- అహింస: ఏ ప్రాణినీ హింసించకుండా ఉండటం.