ఏతైర్విముక్తః కౌంతేయ తమోద్వారైస్త్రిభిర్నరః ।
ఆచరత్యాత్మనః శ్రేయస్తతో యాతి పరాం గతిమ్ ॥ 22
ఏతైః, విముక్తః, కౌంతేయ, తమోద్వారైః, త్రిభిః, నరః,
ఆచరతి, ఆత్మనః, శ్రేయః, తతః, యాతి, పరామ్, గతిమ్.
కౌంతేయ =కుంతీపుత్రా; ఏతైః = ఈ; త్రిభిః = మూడు; తమోద్వారైః = నరకద్వారాల నుండి; విముక్తః = విడివడి; నరః = మనుష్యుడు; ఆత్మనః = తన; శ్రేయః = శుభాన్ని; ఆచరతి = చేకూర్చుకుంటాడు; తతః = ఆ శుభానుష్ఠానం వల్ల; పరాంగతిమ్ = మోక్షాన్ని; యాతి = పొందుతాడు.
తా ॥ కౌంతేయా! ఈ నరక ద్వారాల నుండి వెలువడిన మనుజుడు స్వీయ కల్యాణ – సాధనాలను (తపోయోగాది కర్మలను) ఆచరించి, తత్ఫలంగా మోక్షాన్ని పొందుతున్నాడు.
వ్యాఖ్య:-
కామ, క్రోధ, లోభాలు అనే ఈ మూడు గుణాలు ఉన్నంత కాలం మనిషి జీవితంలో ఎప్పటికీ బాగుపడలేడు, అభివృద్ధి చెందలేడు. అందుకే ముందుగా వీటిని వదిలించుకుంటేనే, మనిషికి మేలు (శ్రేయస్సు) జరుగుతుంది, మోక్షం దొరుకుతుంది.
ఈ మూడు గుణాల నుండి మనిషి ఎలా బయటపడాలో మూడు చక్కని ఉదాహరణలతో వివరించారు:
- గ్రహణం విడిచినట్లు: రాహువు పట్టుకున్నప్పుడు సూర్యచంద్రులు కాంతిని కోల్పోతారు. రాహువు వదిలేయగానే మళ్ళీ ఎలా ప్రకాశిస్తారో, అలాగే ఈ గుణాలను వదిలేసి మనిషి ప్రకాశించాలి.
- గజేంద్ర మోక్షం: మొసలి నోటిలో చిక్కిన ఏనుగు (గజేంద్రుడు) ఎంతగా విలవిలలాడిందో, చివరికి విష్ణువు దయతో ఎలా బయటపడిందో.. అలా ఈ గుణాల పట్టు నుంచి బయటపడాలి.
- ఖైదీ విడుదల: జైలు గోడల మధ్య బందీగా ఉన్నవాడు విడుదల అయితే ఎంత స్వేచ్ఛగా ఉంటాడో, అలా ఈ గుణాల నుండి విముక్తి పొందాలి.
ఇక్కడ ‘ముక్తః’ (విడుదల) అని అనకుండా ‘విముక్తః’ (పూర్తి విడుదల/విశేష విడుదల) అని అన్నారు. అంటే ఈ చెడ్డ గుణాలు మనసులో ఏ మూలనో కొంచెం కూడా మిగిలి ఉండకూడదు. వాటి జాడ కూడా లేకుండా పూర్తిగా తుడిచిపెట్టేయాలి.
ఈ కామ, క్రోధ, లోభాలను ‘తమో ద్వారాలు’ (చీకటి దారులు) అని పిలిచారు. ఎవరి దగ్గరైతే ఇవి ఉంటాయో, వాళ్లు ఒక ‘చీకటి గదిలో’ (Dark room) కాపురం పెట్టినట్టే. అక్కడ వెలుతురు (జ్ఞానం) ఉండదు, కేవలం చీకటి (అజ్ఞానం), దుఃఖం మాత్రమే ఉంటాయి. ఈ మూడు గుణాలను వదిలేస్తేనే వెలుతురు (జ్ఞానం) వస్తుంది, లేకపోతే జీవితం చీకటిమయమే.
‘ఆచరత్యాత్మనః శ్రేయః’ – మనిషికి కామ, క్రోధ, లోభాలు (చెడ్డ కోరికలు) ఉన్నంత కాలం అతనికి నిజమైన మేలు (శ్రేయస్సు) జరగదు. అవి అడ్డుగోడల్లా నిలబడతాయి. ఈ కోరికలు మనసులో ఉన్నంత వరకు మనిషికి “అసలు నేను ఎవరు? ఈ ప్రపంచం ఏంటి?” అనే ఆలోచన (ఆత్మ విచారణ) రాదు. మనసులో ఈ చెత్త (వాసనలు) ఉన్నంత వరకు ఆత్మజ్ఞానం కలగదు. ఒకవేళ విన్నా అది బుర్రకెక్కినా మనసులో నిలవదు. అంటే మనసులోని పాత అలవాట్లు, కోరికలు పూర్తిగా నశించినప్పుడే.. ఆత్మజ్ఞానం సూర్యుడిలా ప్రకాశిస్తుంది.
‘పరాంగతిమ్’ – మోక్షాన్ని ఇక్కడ ‘పరాం గతి’ అన్నారు. అంటే అన్ని పదవుల కంటే, అన్ని స్థానాల కంటే ఇదే (మోక్షమే) చాలా గొప్పది (Topmost position). దీన్ని బట్టి మనకు ఇంకో విషయం కూడా అర్థమవుతోంది: మోక్షం ఎంత గొప్పదో.. ఈ కామక్రోధాలతో బతికే స్థితి అంత నీచమైనది (Worst state).
సాధకుడైన వాడు ముందు తన మనసులోని ఆ మూడు దొంగలను (కామ, క్రోధ, లోభాలను) తరిమికొట్టాలి. అప్పుడే జ్ఞానం వస్తుంది, మోక్షం దొరుకుతుంది.