ఇదమద్య మయా లబ్ధం ఇమం ప్రాప్స్యే మనోరథమ్ ।
ఇదమస్తీదమపి మే భవిష్యతి పునర్ధనమ్ ॥ 13
అసౌ మయా హతః శత్రుః హనిష్యే చాపరానపి ।
ఈశ్వరోఽహమహం భోగీ సిద్ధోఽహం బలవాన్ సుఖీ ॥ 14
ఆఢ్యోఽభిజనవానస్మి కోఽన్యోఽస్తి సదృశో మయా ।
యక్ష్యే దాస్యామి మోదిష్య ఇత్యజ్ఞానవిమోహితాః ॥ 15
అనేకచిత్తవిభ్రాంతా మోహజాలసమావృతాః ।
ప్రసక్తాః కామభోగేషు పతంతి నరకేఽశుచౌ ॥ 16
ఇదమ్, అద్య, మయా, లబ్ధమ్, ఇదమ్, ప్రాప్స్యే, మనోరథమ్,
ఇదమ్, అస్తి, ఇదమ్, అపి, మే, భవిష్యతి, పునః, ధనమ్.
అసౌ, మయా, హతః, శత్రుః, హనిష్యే, చ, అపరాన్, అపి,
ఈశ్వరః, అహమ్, అహమ్, భోగీ, సిద్ధః, అహమ్, బలవాన్, సుఖీ.
ఆఢ్యః, అభిజనవాన్, అస్మి, కః, అన్యః, అస్తి, సదృశః, మయా,
యక్ష్యే, దాస్యామి, మోదిష్యే, ఇతి, అజ్ఞాన విమోహితాః.
అనేక చిత్త విభ్రాంతాః, మోహజాల సమావృతాః,
ప్రసక్తాః, కామభోగేషు, పతంతి, నరకే, అశుచౌ.
అద్య = నేడు; మయా = నా చేత; ఇదమ్ = ఇది; లబ్ధమ్ = సంపాదింపబడింది; ఇదమ్ = ఈ; మనోరథమ్ = కోరికను; ప్రాప్స్యే = పొందగలను; ఇదమ్ = ఈ ధనం; అస్తి = ఉంది; పునః = మళ్ళీ; మే = నాకు; ఇదమ్ = ఈ; ధనం అపి = ధనం కూడా; భవిష్యతి = రాగలదు. అసౌ = ఈ; శత్రుః = విరోధి; మయా = నాచే; హతః = చంపబడ్డాడు; అపరాన్ అపి చ = మిగిలినవారిని కూడా; హనిష్యే = చంపుతాను; అహమ్ = నేను; ఈశ్వరః = శక్తిమంతుణ్ణి; అహమ్ = నేను; భోగీ = భోగిని; అహమ్ = నేను; సిద్ధః = పురుషార్థ సంపన్నుణ్ణి; బలవాన్ = బలవంతుణ్ణి; సుఖీ = సుఖవంతుణ్ణి. ఆఢ్యః = ధనవంతుణ్ణి; అభిజనవాన్ = కులీనుణ్ణి; అస్మి = అయి ఉన్నాను; మయా సదృశః = నాతో సముడైన; అన్యః = ఇతరుడు; కః = ఎవడు; అస్తి = కలడు?; యక్ష్యే = యజ్ఞాన్ని చేస్తాను; దాస్యామి = దానాన్ని ఇస్తాను; మోదిష్యే = ఆనందిస్తాను; ఇతి = ఈ రీతిగా; అజ్ఞానవిమోహితాః = అవివేక ముగ్ధులై; అనేక చిత్త విభ్రాంతాః = పెక్కుసంకల్పాల చేత విక్షిప్తచిత్తం గలవారై; మోహ జాల సమావృతాః = మోహజాలం చేత ఆవృతులై; కామ భోగేషు = విషయభోగాలలో; ప్రసక్తాః = ఆసక్తులై; అశుచౌ = మలినమైన; నరకే = నరకంలో; పతంతి = పడుతున్నారు.
తా ॥ (వారి మనోరాజ్యాన్ని వర్ణించి, నరకప్రాప్తిని చెబుతున్నాడు-) ‘నేడు నాకిది లభించింది, ఈ మనోరథం ముందు చేకూరగలదు, ఈ ధనం నాకు ఉంది, ఇంకా ఇంత ధనం రాగలదు’ ;
తా ॥ ‘ఈ శత్రువును చంపాను, మిగిలిన వారిని కూడా చంపుతాను, నేను ప్రభువును, భోగిని, పురుషార్థసంపన్నుణ్ణి. బలవంతుణ్ణి, సుఖవంతుణ్ణి’ అని భావిస్తూ…
తా ॥ వారు అసంఖ్యాలైన ఆశాపాశాలలో బద్ధులై, ‘నేను ధనవంతుణ్ణి, సత్కుల జాతుడను, నాకు సముడెవ్వడు? యజ్ఞం చేస్తాను, దానం ఇస్తాను, ఆనందిస్తాను,’ అని అవివేకమోహితులై
తా ॥ పెక్కు సంకల్పాలతో చిత్తం విక్షిప్తం చెంది, మోహజాలంలో తగుల్కొని, విషయ భోగాలయందు ఆసక్తులై అపవిత్రమైన నరకాలలో పడుతున్నారు.
వ్యాఖ్య:–
రాక్షస గుణాలు (అసుర సంపద) ఉన్నవాళ్ళ స్వభావం ఎలా ఉంటుంది? వాళ్ళ ఆలోచనా విధానం ఎలా ఉంటుంది? అనే విషయాలను ఈ శ్లోకాలలో శ్రీకృష్ణుడు చాలా స్పష్టంగా వివరించాడు. అసుర గుణాలు ఉన్నవాళ్ళు—కళ్ళకు కనిపించే ఈ ప్రపంచమే శాశ్వతం అని నమ్ముతారు. కేవలం ఆ కాసేపు ఉండే వస్తువుల మీదనే విపరీతమైన ఆశ పెట్టుకుంటారు. ఆ వస్తువులను సంపాదించుకోవడమే గొప్ప అని భావిస్తూ, గర్వంతో వాళ్ళు మాట్లాడే మాటలను ఇక్కడ ఉదాహరణగా చెప్పారు. ఆ మాటలను గమనిస్తే… వాళ్ళలోని అహంకారం, దర్పం, పొగరు ఎంత ఎక్కువగా ఉన్నాయో మనకు స్పష్టంగా తెలుస్తుంది.
అసుర స్వభావం ఉన్నవారి కోరికలు, వారి అహంకారం వారిని ఎలా పతనం (Downfall) చేస్తాయో ఇక్కడ చాలా స్పష్టంగా వివరించారు.
తీరని దాహం (కోరికలు): కోరికలను తీర్చుకునే కొద్దీ అవి పెరుగుతాయే తప్ప తగ్గవు.
- అగ్నిలో నెయ్యి పోస్తే మంట ఎలా పెరుగుతుందో, వీరు భోగాలను అనుభవించే కొద్దీ “ఇంకా కావాలి, ఇంకా కావాలి” అనే ఆశ పెరుగుతూనే ఉంటుంది.
అహంకారం – గర్వం: “నేనే గొప్పవాడిని, నాతో సమానమైన వాడు ఎవడున్నాడు?” అనే గర్వం వారి తలకెక్కుతుంది.
- పైకి చూడ్డానికి వీరు సుఖంగా ఉన్నట్లు అనిపించినా.. లోపల మాత్రం అనేక రకాల చింతలతో, అశాంతితో కుమిలిపోతుంటారు.
- వారు అనుభవించేది ‘రాజస సుఖం’. అంటే అది ఆ క్షణానికి ఆనందాన్ని ఇచ్చినట్టే ఇచ్చి, చివరికి దుఃఖాన్ని మిగిల్చే సుఖం. అది సాత్వికమైన (నిజమైన) ఆనందం కాదు.
షో ఆప్ (Show-off) పూజలు: వీరు “నేను యజ్ఞం చేస్తున్నాను, దానం చేస్తున్నాను” అని గొప్పలు చెప్పుకుంటారు.
- కానీ ఇవన్నీ ‘డంబం’ (షో) కోసమే చేస్తారు తప్ప, మనసులో నిజమైన భక్తితో కాదు.
- నలుగురూ మెచ్చుకోవాలని చేసే ఆ పూజల వల్ల ఏ పుణ్యమూ రాదు. అవి కేవలం “పేరుకు మాత్రమే యజ్ఞాలు” (నామ యజ్ఞాలు).
పతనం తప్పదు: ఇక్కడ రెండు ముఖ్యమైన పదాలు వాడారు:
- ప్రసక్తాః: అంటే విషయ భోగాలలో విపరీతంగా కూరుకుపోయినవారు.
- పతన్తి: వారు కచ్చితంగా కిందకు పడిపోతారు (నరకానికి వెళ్తారు) అని అర్థం.
మనిషికి ఎంత డబ్బు, ఎంత బలం, ఎంత కీర్తి ఉన్నా సరే… ‘చిత్తశుద్ధి’ (మనసులో స్వచ్ఛత) లేకపోతే, అహంకారం తగ్గకపోతే.. చివరికి మిగిలేది పతనం, నరక బాధలే.