దంభో దర్పోఽభిమానశ్చ క్రోధః పారుష్యమేవ చ ।
అజ్ఞానం చాభిజాతస్య పార్థ సంపదమాసురీమ్ ॥ 4
దంభః, దర్పః, అభిమానః, చ, క్రోధః, పారుష్యమ్, ఏవ, చ,
అజ్ఞానమ్, చ, అభిజాతస్య, పార్థ, సంపదమ్, ఆసురీమ్.
పార్థ = అర్జునా; దమ్భః = కపట ధర్మాచరణం దర్పః = విద్యా-ధన-జన నిమిత్తమైన గర్వం; అభిమానః చ = అతి పూజ్యత్వాభిమానం (అహంకారం); క్రోధః = కోపం; పారుష్యం ఏవ చ = నిష్ఠురత్వం; అజ్ఞానం చ = మరియు, కర్తవ్య అకర్తవ్య అవివేకం; ఆసురీమ్ = రాక్షసమైన; సంపదమ్ = స్థితికి; అభిజాతస్య = అర్హులై పుట్టిన వారికే; (భవంతి = కలుగుతున్నాయి;)
తా ॥ పార్థా! రాక్షసమైన స్థితిని పొందడానికి జన్మించినవారి యందు కపటమైన ధర్మాచరణం, విద్యా-ధన-జన నిమిత్తమైన గర్వం, అతి పూజ్యత్వాభిమానం (అహంకారం); కోపం, నిష్ఠురత్వం, కర్తవ్య-అకర్తవ్యాల పట్ల అవివేకం కలుగుతున్నాయి.
వ్యాఖ్య:–
మంచివాళ్లు (దైవనిష్ఠులు) మంచి గుణాలను తమ ఆస్తిగా, గొప్పదనంగా ఎలా భావిస్తారో… చెడ్డవాళ్లు (అసురులు) చెడ్డ గుణాలను తమ ఆస్తిగా భావించి మురిసిపోతుంటారు. అందుకే వాటికి ‘అసుర సంపద’ (రాక్షస సంపద) అని పేరు వచ్చింది. కానీ నిజానికి అవి ఆస్తులు కావు, అవి మనిషి పాలిట దరిద్రాలు.
యుద్ధం గెలవాలంటే శత్రువు ఎవరో తెలియాలి: శ్రీకృష్ణుడు ఇంతకుముందు 26 మంచి గుణాలను చెప్పారు. ఇప్పుడు 6 చెడ్డ గుణాలను చెప్పబోతున్నారు. ఎందుకు?
- మనం మనసులో ఉన్న మాయతో, అజ్ఞానంతో యుద్ధం చేస్తున్నాం.
- యుద్ధంలో గెలవాలంటే మన సైన్యం (మంచి గుణాలు) గురించి మాత్రమే తెలిస్తే సరిపోదు; శత్రువు సైన్యం (చెడ్డ గుణాలు) గురించి కూడా పూర్తిగా తెలియాలి. అప్పుడే శత్రువును దెబ్బకొట్టగలం, మన వాళ్లను కాపాడుకోగలం.
ఇల్లు – శరీరం ఉదాహరణ: మనం మనసును శుభ్రం చేసుకోవడాన్ని రెండు ఉదాహరణలతో చక్కగా వివరించారు:
- ఇల్లు: ఒక ఇంటిని అందంగా మార్చుకోవాలంటే ముందు అందులో ఉన్న దుమ్ము, బూజు, చెత్తను బయటకు ఊడ్చేయాలి. ఆ తర్వాతే మంచి నీళ్లు, సువాసనలు లోపలికి తేవాలి.
- శరీరం: మనం ఆరోగ్యంగా ఉండాలంటే.. ముందుగా లోపల ఉన్న మలమూత్రాలు బయటకు పోవాలి. అప్పుడే మనం తీసుకునే మంచి ఆహారం, పానీయాలు వంటబడతాయి.
అలాగే, మనసు పవిత్రంగా మారాలంటే..ముందు అనాదిగా మనలో తిష్టవేసుకున్న చెడ్డ ఆలోచనలను, దుర్గుణాలను (అసుర సంపదను) బయటకు గెంటేయాలి. ఆ తర్వాతే మంచి గుణాలను (దైవీ సంపదను) లోపలికి ఆహ్వానించాలి. అప్పుడే మన జీవితం బాగుపడుతుంది.
రాక్షస గుణాలు – వీటిని వెంటనే వదిలేయాలి!
శ్రీకృష్ణుడు రాక్షస గుణాల గురించి (అసుర సంపద) చెబుతూ, ముఖ్యంగా ప్రమాదకరమైన లక్షణాలను ఇక్కడ వివరించారు. వీటిని మనం ఎంత త్వరగా వదిలేస్తే అంత మంచిది.
దంభం (నటన/షో చేయడం): దుర్గుణాలన్నింటిలో మొదట చెప్పింది ‘దంభం’. అంటే లేని గొప్పతనాన్ని ఉన్నట్లు నటించడం.
- ఆధ్యాత్మిక మార్గంలో గానీ, బయట ప్రపంచంలో గానీ.. వేషాలు వేయడం, మోసపూరితంగా నటించడం అస్సలు పనికిరాదు.
- “నేను చాలా గొప్పవాడిని, భక్తుడిని” అని నటిస్తే మనుషులు మోసపోవచ్చేమో కానీ, మన గుండెలోపల ఉండి అన్నీ గమనిస్తున్న దేవుణ్ణి ఎవరూ మోసం చేయలేరు.
- అందుకే ఈ నటించే బుద్ధిని (దంభాన్ని) మొదట్లోనే నరికి పారేయాలి.
గర్వం: మనకు ఏదైనా గొప్ప చదువు వచ్చినా, అధికారం (Power) దక్కినా.. దాన్ని చూసుకుని గర్వపడకూడదు.
- “ఇదంతా నా గొప్పతనం కాదు, ఆ దేవుడి దయ వల్లే నాకు వచ్చింది” అని వినయంగా ఉండాలి. ఆ గర్వాన్ని తరిమికొట్టాలి.
కోపం (క్రోధం): దీని గురించి ఒక ఆసక్తికరమైన విషయం గమనించాలి.
- దైవ గుణాల్లో ‘అక్రోధం’ (కోపం లేకపోవడం) అని చెప్పారు.
- ఇప్పుడు రాక్షస గుణాల్లో ‘క్రోధం’ (కోపం ఉండటం) అని చెప్తున్నారు.
- అంటే కోపం గురించి రెండుసార్లు (అక్కడ, ఇక్కడ) ప్రస్తావన వచ్చిందంటే.. ఆధ్యాత్మిక జీవితానికి కోపం ఎంత పెద్ద శత్రువో అర్థం చేసుకోండి. కోపాన్ని కచ్చితంగా వదిలేయాలి.
కాఠిన్యం (పరుషంగా మాట్లాడటం): సాధకుడైన వాడు ఎప్పుడూ మాట జారకూడదు.
- ఇతరుల మనసు నొచ్చుకునేలా కఠినంగా మాట్లాడకూడదు.
- రాక్షస గుణమైన ఈ కాఠిన్యాన్ని వదిలేసి, దైవ గుణమైన ‘మృదుత్వాన్ని’ (మెత్తగా మాట్లాడటం) అలవర్చుకోవాలి.
అసుర గుణాలు (రాక్షస లక్షణాలు) – మొత్తం 6
శ్రీకృష్ణుడు చెప్పిన ఆరు ప్రధానమైన చెడ్డ అలవాట్లు ఇవే. వీటినే ‘ఆసురీ సంపద’ అంటారు. ఇవి మనిషిని నాశనం చేస్తాయి.
- డంబం (Dambham): లేని గొప్పతనాన్ని ఉన్నట్లు నటించడం. “నేను చాలా గొప్ప భక్తుడిని/ధర్మాత్ముడిని” అని నలుగురిలో గొప్పల కోసం ఆర్భాటం చేయడం (Show off).
- గర్వం (Garvam): తనకున్న డబ్బు, పదవి, లేదా విద్యను చూసుకుని అహంకరించడం. “నాతో సమానమైన వాడు లేడు” అని విర్రవీగడం.
- అభిమానం (Abhimanam): ఇది కూడా గర్వం లాంటిదే. తనను తాను అతిగా ప్రేమించుకోవడం, “అందరూ నన్ను గౌరవించాలి, పూజించాలి” అని కోరుకోవడం.
- కోపం (Krodham): చిన్నదానికి, పెద్దదానికి ఇతరుల మీద మండిపడటం, ద్వేషం పెంచుకోవడం.
- కాఠిన్యం (Kaathinyam): దయ, జాలి లేకపోవడం. మాటలోనూ, చేతల్లోనూ కఠినంగా, మోటుగా ప్రవర్తించడం.
- అవివేకం (Avivekam): అజ్ఞానం. ఏది ధర్మం – ఏది అధర్మం, ఏది మంచి – ఏది చెడు, ఏది చేయాలి – ఏది చేయకూడదు అనే విచక్షణ లేకపోవడం.