అహం వైశ్వానరో భూత్వా ప్రాణినాం దేహమాశ్రితః ।
ప్రాణాపానసమాయుక్తః పచామ్యన్నం చతుర్విధమ్ ॥ 14
అహమ్, వైశ్వానరః, భూత్వా, ప్రాణినామ్, దేహమ్, ఆశ్రితః,
ప్రాణ అపాన సమాయుక్తః, పచామి, అన్నమ్, చతుర్విధమ్.
అహమ్ = నేను; వైశ్వానరః భూత్వా = జఠరాగ్నినై; ప్రాణినామ్ = జీవుల; దేహమ్ = శరీరాన్ని; ఆశ్రితః = ఆశ్రయించి; ప్రాణ అపాన సమాయుక్తః = ప్రాణాపాన వాయువులతో కూడి; చతుర్విధమ్ = భక్ష్య, భోజ్య, లేహ్య, చోష్యములనే నాలుగు విధాలైన; అన్నమ్ = అన్నాన్ని; పచామి = పచనం చేస్తున్నాను.
తా ॥ నేను జఠరాగ్ని రూపంలో ప్రాణుల దేహాన్ని సమాశ్రయించి ప్రాణ అపాన వాయువులతో కూడి, వారు భుజించే భక్ష్య, భోజ్య లేహ్య, చోష్యములనే* చతుర్విధ ఆహారాలను పచనం చేస్తున్నాను. (బృహదారణ్యకోపనిషత్తు 7-9-1 చూ:)
వ్యాఖ్య:-
కిందటి శ్లోకంలో పంటలు పండించి మనకు ఆహారాన్ని ఇచ్చేది తానే అని చెప్పిన భగవంతుడు, ఇప్పుడు ఆ ఆహారాన్ని మన కడుపులో అరిగించేది కూడా తానే అని చెప్తున్నారు.
జఠరాగ్ని అంటే దేవుడే: మన శరీరం ఆహారంతోనే పెరుగుతుంది. కానీ మనం తిన్న అన్నం అరిగి, రక్తంగా మారి ఒంటికి పట్టాలంటే కడుపులో ‘జఠరాగ్ని’ (ఆహారాన్ని అరిగించే వేడి/శక్తి) ఉండాలి.
- ఆ జఠరాగ్ని రూపంలో మీ కడుపులో ఉన్నది నేనే అని శ్రీకృష్ణుడు స్పష్టం చేశారు.
- అంటే మనల్ని సృష్టించడమే కాదు, రోజురోజుకూ మనల్ని పోషిస్తున్నది కూడా ఆయనే.
దొంగలా తినకూడదు: మనకు తిండి పెట్టి, దాన్ని అరిగించి మనకు బలాన్ని ఇస్తున్న దేవుడికి కనీసం ‘థాంక్స్’ చెప్పకుండా తినేవాడు కృతఘ్నుడు (మేలు మరిచిపోయేవాడు).
- భగవద్గీతలో ఇదివరకే (3వ అధ్యాయంలో) కృష్ణుడు ఒక మాట చెప్పారు: “దేవుడికి అర్పించకుండా తినేవాడు దొంగతో సమానం”.
- మనం తినే అన్నం ఆయన భిక్ష. దాన్ని ఆయనకు చూపించకుండా తినడం దొంగతనమే అవుతుంది.
భోజనం ఒక యజ్ఞం: అందుకే మన పెద్దవాళ్ళు తినే ముందు దేవుడికి ‘నైవేద్యం’ పెట్టే ఆచారాన్ని పెట్టారు.
- దేవుడికి అర్పించకుండా, దైవభావన లేకుండా తినే ఆహారం అపవిత్రమైనది (మలినమైనది).
- కాబట్టి తినే ముందు ఆ ఆహారాన్ని మనసులోనే దేవుడికి అర్పించాలి, లేదా ఆకలితో ఉన్న ఇతర ప్రాణులకు (పశుపక్ష్యాదులకు/మనుషులకు) పెట్టాలి.
ఎప్పుడైతే మనం ఆహారాన్ని దేవుడికి అర్పించి తింటామో.. అప్పుడు ఆ తినడం అనేది కేవలం ఆకలి తీర్చుకోవడం కాదు, అది ఒక పవిత్రమైన ‘యజ్ఞం’ అవుతుంది. ఆ అన్నం ‘అమృతం’ లా మారి మనకు ఆరోగ్యాన్ని, ఆనందాన్ని ఇస్తుంది.
‘ప్రాణినాం దేహమాశ్రితః’ అని చెప్పడాన్ని బట్టి, భగవంతుడు ఎక్కడో లేడు—మనకు అత్యంత దగ్గరగా, మన శరీరంలోనే ఉన్నాడని స్పష్టంగా తెలుస్తోంది. కాబట్టి, మనుషులు తమ లోపలే ఆ దైవ సాన్నిధ్యాన్ని అనుభవిస్తూ, భక్తిభావంతో మెలగాలి. పాపపు పనులకు దూరంగా ఉంటూ, పవిత్రమైన మార్గాన్నే అనుసరించాలి.
“నేనే నాలుగు రకాల ఆహారాన్ని అరిగిస్తున్నాను” (పచామ్యన్నం చతుర్విధమ్) అని శ్రీకృష్ణుడు చెప్పారు. మన కడుపులో ‘జఠరాగ్ని’ రూపంలో ఉండి మనం తినే ఆహారాన్ని అరిగించేది ఆయనే.
ఆ నాలుగు రకాల ఆహారాలు ఏవంటే:
- భక్ష్యం: పళ్ళతో గట్టిగా కొరికి, నమిలి తినేవి. (ఉదాహరణకు: పిండివంటలు, జంతికలు, చెరుకుగడ లాంటివి).
- భోజ్యం: మెత్తగా ఉండి, నమిలి మింగేవి. (ఉదాహరణకు: అన్నం, పప్పు, కూరలు).
- లేహ్యం: నాలుకతో నాకి తినేవి. (ఉదాహరణకు: పచ్చళ్లు, తేనె, చ్యవనప్రాస వంటివి).
- చోష్యం: నోటితో జుర్రుకునేవి లేదా తాగేవి. (ఉదాహరణకు: పాయసం, చారు, మజ్జిగ).
తినేటప్పుడు పాటించాల్సిన 4 ముఖ్యమైన నియమాలు: సాక్షాత్తు దేవుడే మన కడుపులో ఉండి మనం పంపే ఆహారాన్ని అరిగిస్తున్నాడు. కాబట్టి మనం ఎంతో జాగ్రత్తగా ఉండాలి.
- అతిగా తినవద్దు: పొట్ట నిండా కుక్కి, అరిగించే దేవుడికి ఎక్కువ పని కల్పించకూడదు. ఆకలి మేరకే తినాలి.
- మంచి ఆహారమే తినాలి: సాత్వికమైన ఆహారాన్ని (మంచి గుణాలు పెంచేవి) మాత్రమే తినాలి. మసాలాలు, నిల్వ ఉంచినవి, తామస ఆహారాలకు దూరంగా ఉండాలి.
- నైవేద్యం పెట్టాలి: తినే ముందు భక్తితో దేవుడికి అర్పించాలి.
- న్యాయంగా సంపాదించి తినాలి: మనం తినే తిండి నిజాయితీగా సంపాదించినదై ఉండాలి.
- మోసం చేసి, అక్రమంగా సంపాదించిన డబ్బుతో పంచభక్ష్య పరమాన్నాలు తినడం కంటే… కష్టపడి న్యాయంగా సంపాదించిన డబ్బుతో గంజి తాగి బతకడం వంద రెట్లు మేలు.
భగవంతుడు ప్రతి ఒక్కరి కడుపులో ఉండి అన్నీ గమనిస్తున్నాడు. కాబట్టి ఆహారం విషయంలో, సంపాదన విషయంలో మనుషులు చాలా జాగ్రత్తగా ఉండాలి.
భోజనానికి ముందు గీతా పఠనం ఎందుకు?
ఈ 15వ అధ్యాయంలో ఆహారం గురించి, దాన్ని మన కడుపులో అరిగించే భగవంతుడి గురించి చాలా వివరంగా చెప్పారు. అందుకే మన సాంప్రదాయంలో భోజనానికి ముందు ఈ అధ్యాయాన్ని చదివే అలవాటు మొదలైంది.
1. అందరూ పాటిస్తున్న ఆచారం: ఇప్పటికీ చాలా ఆశ్రమాలు, మఠాలు, భక్తి కలిగిన ఇళ్ళలో… భోజనానికి కూర్చున్నప్పుడు అందరూ కలిసి గానీ, లేదా ఎవరికి వారు గానీ ఈ అధ్యాయాన్ని చదివి, ఆ తర్వాతే అన్నం తింటారు.
2. అన్నం పెట్టిన వారికి పుణ్యం: ఎవరైతే ఇలా దేవుడిని మనసులో తలుచుకుంటూ (భగవద్భావనతో) తింటారో, అలాంటి వాళ్ళకు అన్నం పెట్టడం అంటే.. సాక్షాత్తు ఆ దేవుడికే నైవేద్యం పెట్టినంత గొప్ప విషయం. అన్నం పెట్టిన వారికి అంతటి పుణ్యం దక్కుతుంది.
3. ఆరోగ్యమే కాదు, శక్తి కూడా: మనం దేవుడిని ధ్యానిస్తూ తినడం వల్ల, ఆ ఆహారం ద్వారా మన శరీరంలోని ప్రతి అణువులోనూ దైవశక్తి నిండుతుంది.
భోజనం చేసేటప్పుడు పాటించాల్సిన ఉత్తమ పద్ధతి:
తినే ముందు ఎలా చేస్తే మంచిదో ఇక్కడ వివరించారు:
- ముందుగా 15వ అధ్యాయం మొత్తం పఠించాలి.
- తర్వాత చేతిలో కాసిన్ని నీళ్లు (తీర్థం) తీసుకోవాలి.
- భగవద్గీత 4వ అధ్యాయంలోని 24వ శ్లోకమైన “బ్రహ్మార్పణం బ్రహ్మహవిః…” అనే శ్లోకాన్ని భక్తితో చదవాలి.
- ఆ చేతిలోని నీటిని అన్నం మీద చల్లి (ప్రోక్షణ చేసి), దేవుడికి నమస్కరించి భోజనం మొదలుపెట్టాలి.
గోలాప్–మా స్వీయ అనుభవాన్ని ఇలా వర్ణించారు: ఒక రోజు శ్రీరామకృష్ణులు దివ్యోన్మత్త స్థితిలో ఉన్నప్పుడు ఆయన కోసం ఆమె హల్వా తెచ్చింది. ఆయన హల్వా నోట్లో వేసుకోగానే సర్పం వంటి ప్రాణి ఏదో ఆయన గొంతులోనుండి ఠక్కున హల్వాను కబళించి వేసినట్లు ఆమె చూసింది. సర్పాకృతిలోని కుండలినికి ఆయన ఆహారం నివేదిస్తున్నట్లు ఆమెకు తోచింది. ఆమె సంభ్రమాశ్చర్యాలకు లోనైంది. తరువాత గురుదేవులు ఆమెను, “సరే, ఎవరు తింటున్నారో చెప్పగలవా? నేనా లేక మరెవరోనా?” అని అడిగారు. అందుకు ఆమె, “ఒక సర్పం మీ గొంతులో కూర్చుని ఆహారాన్ని కబళించి వేస్తున్నట్లుంది” అని జవాబిచ్చింది. ఆ జవాబు విని ఆనందం వ్యక్తం చేస్తున్న ధోరణిలో, “సరిగ్గా చెప్పావు. దాన్ని చూసి నువ్వు తరించావు” అన్నారు నవ్వుతూ.
గురుదేవుల గొంతులో సర్పాకృతిలో ఉన్న కుండలిని ఆహారం స్వీకరించడం నిస్తారిణీదేవి కూడా చూసింది. గురుదేవులకు సందేష్ అనే తీపి తినుబండారం అంటే చాలా ఇష్టం. ఒకసారి గురుదేవులు కూర్చుని ఉన్నప్పుడు చేతులు జోడించుకొని ఆమె ఆయనకు ఎదురుగా కూర్చుంది. అప్పుడు ఆయన ఇలా అడిగారు: “నీకు ఏం కావాలి? నీ చేత్తో నాకు తినిపించగోరుతున్నావా? సరే అలాగే.” గురుదేవుల నోట్ల ఒక సందేష్ పెట్టగానే ఏదో విచిత్రశక్తి ఠక్కున దానిని కబళించివేయడం ఆమె చూసింది. దాంతో ఆమె భయపడింది. (మూలం: సర్వ దేవదేవీ స్వరూపుడు శ్రీరామకృష్ణ)