ఉత్క్రామంతం స్థితం వాపి భుంజానం వా గుణాన్వితమ్ ।
విమూఢా నానుపశ్యంతి పశ్యంతి జ్ఞానచక్షుషః ॥ 10
ఉత్క్రామంతమ్, స్థితమ్, వా, అపి, భుంజానమ్, వా, గుణాన్వితమ్,
విమూఢాః, న, అనుపశ్యంతి, పశ్యంతి, జ్ఞానచక్షుషః.
ఉత్క్రామంతమ్ = దేహాంతరాన్ని పొందుతున్నవాడూ; స్థితమ్ = శరీరంలో వెలయుచున్నవాడూ; భుంజానం వా = విషయాలను అనుభవిస్తున్నవాడూ; గుణాన్వితమ్ వా అపి = గుణాలను కలిగినవాడూ అయిన (జీవుణ్ణి); విమూఢాః = మూఢులు; న అనుపశ్యంతి = చూడజాలరు; జ్ఞాన చక్షుషః =జ్ఞానదృష్టి కలవారు; పశ్యంతి = చూడగలరు.
తా ॥ (శరీర వ్యతిరిక్తుడైన జీవుణ్ణి అందరూ కనుగొనజాలకున్నారేమిటి? అని అంటే 🙂 దేహాంతరాన్ని పొందుతున్నవాడూ, శరీరంలో వెలయువాడూ, విషయాలను భోగించేవాడూ, త్రిగుణ పరిణామములైన సుఖ దుఃఖ మోహాన్వితుడూ అయిన జీవాత్మను మూఢులు ఎరుగ జాలకున్నారు;* ఎందుకంటే, వారి మనస్సు విషయాకర్షణ చేత బహిర్ముఖంగా ఉంది. కాని, అంతర్ముఖులైన వారు* జ్ఞాన చక్షువుతో ఆ జీవాత్మను దర్శిస్తున్నారు.
వ్యాఖ్య:-
“దేవుడు మాకు ఎందుకు కనిపించడు?” అని చాలామంది అడుగుతుంటారు. దానికి శ్రీకృష్ణుడు ఈ శ్లోకంలో చక్కని సమాధానం ఇచ్చారు. దేవుడిని చూడాలంటే ఎక్కడో దూరంగా వెతకాల్సిన పనిలేదు. ‘జ్ఞాననేత్రం’ (సరైన తెలివి/విచక్షణ) ఉంటే, ఆయన్ను ఇక్కడే, మన శరీరంలోనే చూడవచ్చు. మనం తింటున్నప్పుడు, తాగుతున్నప్పుడు, ఏవైనా అనుభవిస్తున్నప్పుడు.. మన లోపల ఉండి ఆ శక్తి ఎలా పనిచేస్తుందో, ఎవరు వీటిని గమనిస్తున్నారో సూక్ష్మబుద్ధితో చూడగలిగితే దేవుడు కనిపిస్తాడు. సాధారణ ప్రజలకు (అజ్ఞానులకు) దేవుడు ఎందుకు కనిపించడంటే.. వాళ్లు ప్రాపంచిక కోరికలలో, ఆకర్షణలలో పూర్తిగా మునిగిపోయి ఉంటారు. ఆ మత్తులో ఉండి లోపల ఉన్న దైవాన్ని గుర్తించలేకపోతున్నారు.
అద్దం – అద్భుతమైన ఉదాహరణ: దీన్ని అర్థం చేసుకోవడానికి ఒక అద్దాన్ని ఉదాహరణగా తీసుకోండి.
- మీరు అద్దాన్ని బయట ఉన్న ప్రపంచం వైపు తిప్పి పట్టుకుంటే, అందులో చెట్లు, పుట్టలు కనిపిస్తాయి కానీ మీ ముఖం కనిపించదు.
- అదే అద్దాన్ని మీ వైపు తిప్పుకుంటేనే మీ ముఖం మీకు కనిపిస్తుంది.
మనసును తిప్పుకోవాలి: మన ‘మనస్సు’ కూడా అద్దం లాంటిదే.
- దాన్ని ఎప్పుడూ బయట విషయాల మీద, చంచలమైన కోరికల మీద (బహిర్ముఖంగా) లగ్నం చేస్తే.. ఆత్మ (దేవుడు) కనిపించడు.
- అదే మనసును లోపలికి (అంతర్ముఖంగా) తిప్పుకుని, కోరికలు లేకుండా నిశ్చలంగా ఉంచుకుంటే.. అప్పుడు దేవుడు కనిపిస్తాడు.
దేవుణ్ణి చూడటం అంటే కళ్ళతో చూడటం కాదు, అనుభవపూర్వకంగా తెలుసుకోవడం. ఎవరి మనసైతే నిలకడగా ఉంటుందో, ఎవరికైతే “ఇది శరీరం – ఇది ఆత్మ” అనే విచక్షణ (జ్ఞానం) ఉంటుందో, వారికి మాత్రమే దేవుడి దర్శనం అవుతుంది.
‘ఉత్క్రామంతం…’ అని చెప్పడాన్ని బట్టి—ఆత్మ ‘జీవుడి’ రూపంలో ఈ శరీరంలోనే ఉంటూ తింటోందని, తాగుతోందని, ఆ తర్వాత మరో శరీరాన్ని పొందుతోందని అర్థమవుతోంది. కాబట్టి, మోక్షాన్ని కోరుకునేవారు (ముముక్షువులు) భగవంతుడి దర్శనం కోసం ఎక్కడెక్కడికో దూరంగా వెళ్లాల్సిన పనిలేదు.
ఈ శ్లోకంలో ఒక కచ్చితమైన విషయాన్ని చెప్పారు: “గొప్పవాళ్ళు (మహనీయులు) తమ జ్ఞాననేత్రంతో ఆత్మను తప్పక చూడగలుగుతున్నారు.” దీన్ని బట్టి మనిషి జీవితంలో చేయాల్సిన మొదటి పని, అన్నిటికంటే ముఖ్యమైన పని ఏంటో మనకు అర్థమవుతోంది.
మనిషి మొదటి కర్తవ్యం: పుట్టిన ప్రతి మనిషి చేయాల్సిన మొట్టమొదటి పని.. తన లోపల ఉన్న ‘ఆత్మ’ను తెలుసుకోవడం. ఇది జరగాలంటే ఏం చేయాలి?
- అజ్ఞానాన్ని (అవివేకాన్ని) వదిలేయాలి.
- బయట వస్తువుల మీద ఆశను (విషయ వాంఛలను) తగ్గించుకోవాలి.
- మనసును బయట ప్రపంచం వైపు పరిగెత్తనివ్వకుండా ఆపాలి.
- “నేను ఎవరు?” అనే విచారణతో గుండె లోతుల్లోకి వెళ్లి వెతకాలి.
దారి ఒక్కటే – గ్యారెంటీ కూడా అదే: “జ్ఞాననేత్రం ఉన్నవాళ్లు ఆత్మను చూస్తారు” (పశ్యన్తి జ్ఞానచక్షుషః) అని కృష్ణుడు సందేహానికి తావులేకుండా క్లియర్గా చెప్పేశారు.
- అంటే, మనం చేయాల్సిందల్లా ఆ ‘జ్ఞాననేత్రాన్ని’ (వివేకాన్ని) సంపాదించుకోవడమే.
- ఒక్కసారి ఆ జ్ఞాననేత్రం మనకు దక్కితే చాలు, భగవంతుని దర్శనం ఖచ్చితంగా దొరికి తీరుతుంది.
అది లేకపోతే అంతా వృథా: అంతటి ముఖ్యమైన జ్ఞాననేత్రం గనుక లేకపోతే, మనిషి ఎంత కాలం బతికినా ఆ జీవితం నిరర్థకమే (దండగ). అసలైన సత్యాన్ని తెలుసుకోకుండా బతకడం వృథా అని దీని అర్థం.
యోగీన్–మా మాతృదేవికి అతిసన్నిహితురాలే అయినప్పటికీ ఆమెలో ఒక సందర్భంలో మాతృదేవి దివ్యత్వం గురించి సంశయం తలెత్తింది. ఆమె ఇలా అనుకొంది. “మూర్తీభవించిన పరిత్యాగమే శ్రీరామకృష్ణులు. కాని మాతృదేవి తన తమ్ముడు, మరదళ్ళ, మేనగోడళ్ళ వ్యాపకంలో తలమునకలవుతూ ఉన్నారు.” ఇలా అనుకొన్న కొద్ది రోజుల తరువాత ఒక రోజు యోగీన్–మా గంగాతీరంలో కూర్చుని ధ్యానం చేస్తున్నప్పుడు ఒక దర్శనంలో శ్రీరామకృష్ణులు కనిపించి ఆమె సంశయ నివృత్తిని ఇలా చేశారు. గంగాజలాలలో మృతదేహాలు సైతం కొట్టుకొని రావడమూ, అయినప్పటికీ గంగను అనేకులు పూజిస్తూ ఉండడమూ చూపి, ‘గంగను ఏదన్నా అపవిత్రం చెయ్యగలదా? ఆమెను (మాతృదేవిని) కూడా అదే విధంగా పరిగణించు. ఎన్నడూ ఆమెను సంశయించవద్దు. ఇదీ (తాము అని అర్థం), ఆమె అభిన్నం’ అని చెప్పారు. (మూలం: సర్వ దేవదేవీ స్వరూపుడు శ్రీరామకృష్ణ)