మమైవాంశో జీవలోకే జీవభూతః సనాతనః ।
మనఃషష్ఠానీంద్రియాణి ప్రకృతిస్థాని కర్షతి ॥ 7
మమ, ఏవ, అంశః, జీవలోకే, జీవభూతః, సనాతనః,
మనః షష్ఠాని, ఇంద్రియాణి, ప్రకృతిస్థాని, కర్షతి.
(ఏమన) సనాతనః = పురాతనమైన; మమ ఏవఅంశః = నా అవయవమే (ఏకదేశం); జీవ లోకే = సంసారంలో; జీవ భూతః = కర్త, భోక్తయని ప్రసిద్ధి చెంది జీవుడైనదీ; ప్రకృతి స్థాని = ప్రకృతియందు అంటే కర్ణశష్కుల్యాది స్థానాలలో వెలయు; మనః షష్ఠాని = మనస్సుతో గలసి ఆరు; ఇంద్రియాణి = ఇంద్రియాలను; కర్షతి = ఆకర్షిస్తుంది.
తా ॥ (తదీయ ధామప్రాప్తి పొందినవారు తిరిగి రారు అని చెప్పబడింది; సుషుప్తి ప్రళయాలలో తత్ప్రాప్తి అందరికీ కలుగుతోందని వినికిడి.* అలాగైతే మరి సంసారి ఎవడు? అని ఆశంకించి సంసారిని చూపుతున్నాడు 🙂 నా అవిద్యా కల్పితాంశమే లోకంలో కర్తయూ భోక్తయూ అయిన జీవుడని ప్రసిద్ధి.* ఇతడే సుషుప్తి ప్రళయ కాలాలలో ప్రకృతియందు లీనములైన ఇంద్రియ పంచకాన్ని, మనస్సును* మళ్ళీ సంసారోప భోగార్థం ఆకర్షిస్తున్నాడు.* [సుషుప్తి, ప్రళయాలలో నా అంశమైన జీవుడు నన్నే పొందుతున్నప్పటికీ, సప్రకృతికుడైన నా యందు లీనుడవుతాడు. ఇటువంటి వారు ‘అవ్యక్తం నుండి మళ్ళీ ప్రభవిస్తున్నారు’ (8-18) అని చెప్పబడింది. కనుక, అవిద్వాంసుడు మళ్ళీ సంసారానికి వెలువడుతూ, ప్రకృతి యందు లీనములై ఉన్న స్వోపాధిభూతములైన ఇంద్రియాలను ఆకర్షిస్తున్నాడు. శుద్ధస్వరూప ప్రాప్తి పొందిన విద్వాంసుడు, బ్రహ్మపద ప్రాప్తియే పునర్జన్మ నాశకమని చెప్పిన రీతిగా, తిరిగి రాడు.]
వ్యాఖ్య:-
‘మమైవాంశః’ – నిజానికి జీవుడు (మనిషిలోని ఆత్మ), దేవుడు (పరమాత్మ) వేరు వేరు కాదు. దేవునిలోని ఒక భాగమే జీవుడు. ఇంకా స్పష్టంగా చెప్పాలంటే జీవుడు సాక్షాత్తు దేవుడే. వీరిద్దరూ ఎప్పటి నుంచో ఉన్నవాళ్లే, చావులేనివాళ్లే.
ఎందుకు వేరుగా అనిపిస్తున్నారు? కేవలం అజ్ఞానం వల్లనే ఈ తేడా కనిపిస్తోంది.
- జీవుడు ఒక శరీరం (ఉపాధి) లోకి ప్రవేశించినప్పుడు, ఆ శరీరాన్ని చూసి మోహంలో పడిపోతున్నాడు.
- ఆ శరీరం యొక్క గుణాలను, కళ్ళు-ముక్కు వంటి ఇంద్రియాలను చూసి “ఇవే నేను” అని భ్రమపడుతున్నాడు. నిజానికి అవి కేవలం పైకి కనిపించే ఆకారాలు మాత్రమే.
కుండ – ఆకాశం ఉదాహరణ: దీన్ని అర్థం చేసుకోవడానికి ఒక కుండను ఉదాహరణగా తీసుకోవచ్చు.
- ఒక ఖాళీ కుండలో ఉన్న ఆకాశం (Space), బయట ఉన్న విశాలమైన ఆకాశంలో ఒక భాగమే కదా?
- బయట ఆకాశానికి ఏ లక్షణాలు ఉంటాయో, కుండలో బంధించబడి ఉన్న ఆకాశానికి కూడా అవే లక్షణాలు ఉంటాయి.
- అలాగే, పరమాత్మకు ఉండే శాశ్వతత్వం, పవిత్రత జీవాత్మకు కూడా సహజంగానే ఉంటాయి.
ఎప్పుడైతే జీవుడు “నేను ఈ శరీరాన్ని కాదు” అనే అజ్ఞానాన్ని, ఆ బంధాన్ని (ఉపాధిని) వదిలించుకుంటాడో.. తన నిజమైన స్వరూపాన్ని గుర్తుతెచ్చుకుంటాడో.. అప్పుడు అతడు సాక్షాత్తు పరమాత్మగా మారిపోతాడు. కుండ పగిలిపోగానే లోపలి ఆకాశం బయట ఆకాశంలో కలిసిపోయినట్లుగా, జీవుడు దేవుడిలో ఐక్యమవుతాడు.
భగవంతుడు “జీవుడు నా అంశమే” (‘మమైవాంశః’) అని స్పష్టంగా చెప్పారు. అంటే మనమందరం ఆ భగవంతునిలోని భాగాలమే.
హెచ్చుతగ్గులు లేవు: మనమంతా ఒకే దేవుని అంశలమైనప్పుడు, ఇక మనలో ఒకరు ఎక్కువ, ఒకరు తక్కువ అనే తేడా ఎలా ఉంటుంది? ఉండదు కదా! అందుకే సృష్టిలోని ప్రాణులన్నీ సమానమే. ఈ నిజాన్ని తెలుసుకున్న జ్ఞానులు, అందరిలోనూ దేవుణ్ణి చూస్తారు. అందరినీ ప్రేమతో, దయతో, సమానంగా ఆదరిస్తారు.
గొప్ప ధైర్యం: దేవుడు చెప్పిన ఈ మాట మనిషికి ఎంతో ధైర్యాన్ని ఇస్తుంది.
- ఇంతకాలం మనిషి అజ్ఞానంతో.. “నేను అల్పుడిని, బంధాలలో చిక్కుకున్న వాడిని, కష్టాలు అనుభవించేవాడిని” అని భయపడుతూ బతికాడు.
- కానీ ఇప్పుడు నిజం తెలిసింది. “నేను అల్పుడిని కాదు, చావు లేనివాడిని (సనాతనుడిని), సాక్షాత్తు పరమాత్మ స్వరూపాన్నే” అనే భరోసా దొరికింది. ఇది ఎంతో ఊరటను ఇస్తుంది.
మాయ – మన పొరపాటు: మనం నిజానికి పరమాత్మ స్వరూపులమే అయినా, ‘మాయ’ ప్రభావం వల్ల ఆ విషయాన్ని మర్చిపోయాం.
- ప్రకృతిలో ఉండే ఇంద్రియాలకు (కళ్లు, చెవులు, మనసు మొదలైనవి) లోబడిపోయి, వాటి ఆకర్షణలో పడి కొట్టుమిట్టాడుతున్నాం.
- “నేను శరీరాన్ని కాదు, ఆత్మను” అనే సత్యాన్ని మర్చిపోవడం వల్లే ఇన్ని కష్టాలు వస్తున్నాయి.
మోక్షం అంటే ఏంటి?: “అయ్యో! ఇన్నాళ్లూ ఎంత పెద్ద తప్పు చేశాను” అని గ్రహించి, ఇకపై ఆ తప్పు చేయకుండా ఉండడమే జ్ఞానం. తిరిగి ఎప్పుడైతే జీవుడు తన నిజమైన స్వరూపాన్ని (అమరత్వం, ఆనందం, ఆత్మరూపం) గుర్తుతెచ్చుకుని, ఆ పరమాత్మలో లీనమవుతాడో.. దాన్నే ‘మోక్షం’ అంటారు. సూర్యుడి నుంచి వచ్చే కిరణాలన్నీ ఎలాగైతే సూర్యుడిలో భాగమో, అలాగే మనమందరం ఆ పరమాత్మలో భాగమే. కిరణం తిరిగి సూర్యుడిని చేరడమే మోక్షం.
ఈ శ్లోకం యొక్క ముఖ్య ఉద్దేశం ఒక్కటే: జీవుడు (మనిషి) తాను ఎక్కడికి చెందినా వాడో తెలుసుకోవాలి.
మన అడ్రస్ ఇక్కడ కాదు: జీవుడు ఎప్పుడూ ఇలా అనుకోవాలి: “ఈ లోకం (భూమి/సంసారం) నా సొంత ఇల్లు కాదు. నా నిజమైన ఇల్లు ‘ఆత్మలోకం’ మాత్రమే. నేను ఇక్కడికి ఏదో పని మీద వచ్చాను, ఇది నాకు పరాయి ఊరు.”
ఇక్కడే ఉండిపోతే ఏమవుతుంది? ఒకవేళ మనం ఇది పరాయి చోటు అని మర్చిపోయి.. ఈ శరీరాన్నే, ఈ ప్రకృతిని, ఇంద్రియాల (కళ్లు, చెవులు వంటివి) సుఖాలనే నమ్ముకుంటే మనం ఇక్కడే చిక్కుకుపోతాం. *
- దీనివల్ల ‘జన్మపరంపర’ తప్పదు. అంటే చనిపోవడం, మళ్ళీ పుట్టడం, మళ్ళీ కష్టాలు పడటం.. ఈ చక్రం ఇలా తిరుగుతూనే ఉంటుంది.
మరి ఏం చేయాలి? ఈ జనన మరణాల చక్రం నుంచి తప్పించుకోవాలంటే.. “నా నిజమైన రూపం ఈ శరీరం కాదు, ఆ పరమాత్మే. నా నిజమైన స్థానం ఆయన దగ్గరే” అని నిరంతరం ఆ భగవంతుడిని స్మరించుకోవాలి. ఆ దేవుడిలో ఐక్యమైపోవాలి. అప్పుడే జీవుడు ధన్యుడు అవుతాడు (నిజమైన విజయం సాధించినవాడవుతాడు).
Mundaka Upanishad 2.1.1 – “సౌమ్యుడా! ఇది నిజం. జ్వాలలు లేస్తున్న మంటనుండి అదే స్వభావం గల వేలాది నిప్పురవ్వలు ఏ విధంగా ఉద్భవిస్తాయో, ఆ విధంగానే అవినాశియైన భగవంతుని నుండి అనేక రకాలైన ప్రాణులు ఉద్భవిస్తున్నాయి. ఆయనలోనే లయమూ అవుతున్నాయి.”
భగవంతుడనే మహోజ్వల జ్యోతినుండి ఉద్భవించిన జ్వాలలం మనం. అంటే మనం దైవాంశసంభూతులం, భగవంతుని సంతానం. దీనికి అర్థం ఏమిటి? ఇది మనకు అందించే సందేశం ఏమిటి? స్వామి వివేకానంద ఇలా అంటున్నారు:
“తాను ఎందుకూ ఉపయోగపడనని రాత్రింబగళ్లు భావించే వ్యక్తి నుండి ఎలాంటి మేలు ఒనగూడదు. ‘నేను వేదనాభరితుడను, నిమ్నుడను, ఎందుకూ పనికిరానివాణ్ణి’ అని రేయింబగళ్లు భావించుకొంటూ ఉంటే, ఆ వ్యక్తి ఎందుకూ పనికిరాని వ్యక్తిగా అవుతాడు. ‘అవును, నేను దేనినైనా సాధిస్తాను’ అని మీరు భావిస్తే, మీరు అలాంటి వారు అవుతారు. అందుకు మారుగా ‘నే నెందుకూ పనికిరాని వాణ్ణి’ అని అహర్నిశలూ ఆ మాటనే జపిస్తూ ఉంటే అట్లే ఎందుకూ పనికిరానివాడవుతారు. మీరు మనస్సులో నిలుపుకోవలసిన నగ్నసత్యం ఇది: ‘మనం సర్వశక్తిమంతుడైన భగవంతుని బిడ్డలం. పరిధులు లేని దివ్యాగ్ని జ్వాలలం మనం, మనం ఎలా సున్నలం అవుతాం? మనమే సమస్తమూ. ఏది చేయడానికైనా మనం సిద్ధంగా ఉన్నాం. మనం దేనినైనా సాధించగలం.’”