మమ యోనిర్మహద్బ్రహ్మ తస్మిన్ గర్భం దధామ్యహమ్ ।
సంభవః సర్వభూతానాం తతో భవతి భారత ॥ 3
మమ, యోనిః, మహత్, బ్రహ్మ, తస్మిన్, గర్భమ్, దధామి, అహమ్,
సంభవః, సర్వ భూతానామ్, తతః, భవతి, భారత.
భారత = అర్జునా; మహద్బ్రహ్మ = త్రిగుణాత్మకమైన ప్రకృతి; మమ = నాకు; యోనిః = గర్భస్థానం; తస్మిన్ = దాని యందు; అహమ్ = నేను; గర్భమ్ = సృష్టి బీజాన్ని; దధామి = ఉంచుతున్నాను; తతః = దాని నుండి; సర్వభూతానామ్ = సర్వభూతాల; సంభవః = ఉత్పత్తి; భవతి = జరుగుతోంది.
తా ॥ అర్జునా! త్రిగుణాత్మిక అయిన ప్రకృతి నాకు యోనిస్థానం. (అది దేశ కాలాలను అతిక్రమించినదీ, స్వకార్య రూపంలో వృద్ధి చెందేదీ అవడం వల్ల ‘మహత్-బ్రహ్మ’ అనబడుతుంది.) అందులో నేను సృష్టి బీజాన్ని (చిదాభాసను) ఉంచుతాను. అనంతరం (సంభవించిన హిరణ్యగర్భుని నుండే) సర్వభూతాలు సృష్టించబడుతున్నాయి.
వ్యాఖ్య:–
ఈ చరాచర జగత్తు, ఈ సమస్త ప్రాణికోటి ఎలా పుడుతున్నాయి? ఇదంతా కేవలం ప్రకృతి వల్ల మాత్రమే జరగడం లేదు. ఎందుకంటే ప్రకృతి జడమైనది (దానికి సొంతంగా తెలివి లేదు). ఆ జడమైన ప్రకృతితో, చైతన్య స్వరూపుడైన పరమాత్మ కలిస్తేనే ఈ సృష్టి జరుగుతోంది.
కాబట్టి ఆ పరమాత్మే జీవులందరికీ తండ్రి. ప్రతి జీవి పుట్టుకకు ఆయనే విత్తనం (బీజం). ఈ శ్లోకంలో ఈ రహస్యాన్ని చాలా స్పష్టంగా చెప్పారు.
మనం ఏం చేయాలి?
- ఆత్మవిశ్వాసం: ఏ జీవి కూడా, “నేను తక్కువ జాతి వాడిని, అల్పుడిని” అని బాధపడకూడదు. “నా అసలు మూలం సాక్షాత్తు ఆ పరమాత్మే” అని గట్టిగా నమ్మాలి. జ్ఞానాన్ని సంపాదించుకుని, ఆ భగవంతుడిని చేరడానికి, ఆయనలో ఐక్యం కావడానికి అన్ని రకాల ప్రయత్నాలు చేయాలి.
- జీవకారుణ్యం: సమస్త ప్రాణులకు మూలం (బీజం) ఆ భగవంతుడే కాబట్టి, మనం ఏ ప్రాణిని చూసినా అందులో దేవుడిని చూడాలి. అన్ని జీవుల పట్ల దయ కలిగి ఉండాలి, ఇతరులకు సాయం చేసే (పరోపకార) గుణాన్ని అలవరచుకోవాలి.