నమః పురస్తాదథ పృష్ఠతస్తే
నమోఽస్తు తే సర్వత ఏవ సర్వ ।
అనంతవీర్యామితవిక్రమస్త్వం సర్వం
సమాప్నోషి తతోఽసి సర్వః ॥ 40
నమః పురస్తాత్, అథ, పృష్ఠతః, తే, నమః, అస్తు, తే, సర్వతః, ఏవ, సర్వ,
అనంత వీర్య, అమిత విక్రమః, త్వమ్, సర్వమ్, సమాప్నోషి, తతః, అసి, సర్వః.
సర్వ = సర్వాత్మా; తే = నీకు; పురస్తాత్ = ఎదుటను; అథ = మరియూ; పృష్ఠతః = వెనుక కూడా; నమః = నమస్కరిస్తున్నాను; తే = నీకు; సర్వతః ఏవ = అన్ని వైపుల; నమః అస్తు = నమస్కరిస్తున్నాను; అనంత వీర్య = అనంత శక్తీ; త్వమ్ = నీవు; అమిత విక్రమః = అమితవిక్రముడవు; సర్వమ్ = విశ్వాన్నంతటిని; సమాప్నోషి = వ్యాపించి ఉన్నావు; తతః = కనుక; సర్వః అపి = సర్వ స్వరూపుడవు.
తా ॥ సర్వాత్మా! నీకు ఎదురుగా, వెనుకగా, అన్నివైపులా నమస్కరిస్తున్నాను. నీ బలపరాక్రమాలకు అంతం లేదు, నీవు విశ్వాన్నంతటినీ వ్యాపించి ఉన్నావు, నీవు సర్వరూపుడవు. (ముండకోపనిషత్తు. 2-2-11 చూ.)
వ్యాఖ్య:-
అర్జునుడు తన హృదయంలో ఉప్పొంగుతున్న అమితమైన భక్తిని వ్యక్తపరుస్తున్నాడు.
‘అనన్తవీర్యామితవిక్రమః’ – భగవంతుడు అపరిమితమైన శక్తి సామర్థ్యాలు కలిగినవాడు. ఆయన శక్తికి, మనిషి శక్తికి ఉన్న తేడాను ఇక్కడ రెండు చక్కని ఉదాహరణలతో వివరించారు:
- గాలి: మనం విసనకర్రతో విసురుకుంటే కొద్దిగా గాలి వస్తుంది (ఇది మనిషి శక్తి). అదే ప్రకృతిలో ప్రళయ భీకరమైన గాలి (తుఫాను/ఝంఝామారుతం) వీస్తే అది అపరిమితంగా ఉంటుంది (అది దైవశక్తి).
- నీరు: మనం బిందెలతోనో, పంపులతోనో నీళ్లు పడితే కొంచెం నీరు పారుతుంది. అదే ఆకాశం బద్దలైనట్లు కుండపోత వర్షం కురిస్తే వరదలు పారి వేల ఎకరాలు తడిసి ముద్దవుతాయి (ఇది దైవశక్తి).
మానవ శక్తికి, దైవ శక్తికి ఉన్న ఈ భారీ తేడాను గమనించే అర్జునుడు స్వామిని ‘అనంతవీర్య! అమితవిక్రమ!’ (ఓ అంతులేని పరాక్రమం, కొలవలేని శక్తి కలిగినవాడా!) అని పిలిచాడు. మనకున్న ఈ చిన్నపాటి శక్తిని చూసుకుని మనిషి గర్వపడకూడదు. సర్వశక్తిమంతుడైన ఆ పరమాత్మ ముందు తలవంచి, నిశ్చలమైన భక్తిని కలిగి ఉండాలి.