తేషామేవానుకంపార్థం అహమజ్ఞానజం తమః ।
నాశయామ్యాత్మభావస్థో జ్ఞానదీపేన భాస్వతా ॥ 11
తేషామ్, ఏవ, అనుకంపార్థమ్, అహమ్, అజ్ఞానజమ్, తమః,
నాశయామి, ఆత్మ భావస్థః, జ్ఞానదీపేన, భాస్వతా.
తేషామ్ = వారి; అనుకంపార్థం ఏవ = అనుగ్రహనిమిత్తమే; అహమ్ = నేను; ఆత్మ భావస్థః = వారిబుద్ధి యందు నెలకొని; భాస్వతా = సమ్యక్ దర్శనదీప్తితో కూడిన; జ్ఞాన దీపేన = వివేక దీపం చేత; అజ్ఞానజమ్ = అవివేకజనితమైన; తమః = మిథ్యాప్రత్యయ రూపమైన మోహాంధకారాన్ని; నాశయామి = వినాశమొనర్చుతున్నాను.
తా ॥ ఈ భక్తులను అనుగ్రహించడానికి నేను వారి బుద్ధివృత్తి యందుండి సమ్యక్–దర్శనదీప్తితో ఉజ్జ్వలమైన వివేకదీపంతో అవివేకజనితమూ, మిథ్యాప్రత్యయ రూపమూ అయిన మోహాంధకారాన్ని తొలగించుతున్నాను.
వ్యాఖ్య:-
తనను ఎప్పుడూ ప్రేమతో సేవించేవారికి ‘బుద్ధియోగం’ (జ్ఞానం) ఇస్తానని పోయిన శ్లోకంలో భగవంతుడు చెప్పారు. అసలు ఆ జ్ఞానాన్ని ఆయన ఎందుకు ఇస్తారో, దానికి కారణం ఏంటో ఇక్కడ వివరించారు. ఎప్పుడూ తన గురించే ఆలోచించే భక్తులపై దేవుడికి జాలి (దయ) కలుగుతుంది. దాంతో వాళ్లకు ఏదైనా మేలు చేయాలని అనిపిస్తుంది. అప్పుడు ఆయన, “ప్రపంచంలో అన్నింటికంటే విలువైనది ఏది?” అని ఆలోచిస్తాడు. దేనివల్ల మనిషికి దేవుడు కనిపిస్తాడో, దేనివల్ల శాశ్వతమైన ఆనందం (మోక్షం) దొరుకుతుందో… అదే అన్నింటికంటే గొప్పదని నిర్ణయించుకుంటాడు. అదే ఈ తత్త్వ విచారణ, లేదా ‘జ్ఞానం’ (బుద్ధియోగం). అందుకే దాన్ని తన భక్తులకు ఇస్తాడు. అసలు ఆ జ్ఞానం ఎలాంటిది? దాని శక్తి ఏంటి? అది ఒక దీపం లాంటిది. వెలుగులు చిందే జ్యోతి లాంటిది. అది అజ్ఞానం అనే చీకటిని పోగొడుతుంది. ఎన్నో జన్మల నుంచి పేరుకుపోయిన చీకటిని, మోహాన్ని, అజ్ఞానాన్ని మనిషి హృదయం నుంచి తరిమికొడుతుంది. అయితే, బయట ప్రపంచంలో ఉండే దీపాలకు, ఈ జ్ఞాన దీపానికి చాలా తేడా ఉంది. బయట దీపాలు తక్కువ వెలుతురునిస్తాయి, కొంతసేపటికి ఆరిపోతాయి. కానీ ఈ జ్ఞాన దీపం అలాంటిది కాదు. ఇది అద్భుతమైన కాంతినిస్తుంది. అందుకే దీన్ని ‘భాస్వతా’ (ప్రకాశించేది) అని అన్నారు. మామూలు దీపం బయట ఉన్న చీకటిని పోగొడితే, ఈ జ్ఞాన దీపం మనసు లోపల ఉన్న మోహం అనే చీకటిని పోగొడుతుంది. ‘అజ్ఞానజం’ (అజ్ఞానం వల్ల పుట్టినది) అని అనడాన్ని బట్టి, ఆ లోపలి చీకటి అజ్ఞానం వల్లే పుట్టిందని అర్థమవుతోంది. ఆ చీకటి మనలో ‘అహంకారం’, ‘మమకారం’ రూపంలో ఉంటుంది. అదే మన కష్టాలకు కారణం అవుతుంది. దానివల్ల అబద్ధం నిజంలాగా, నిజం అబద్ధంలాగా కనిపిస్తుంది. హృదయంలో గూడుకట్టుకున్న అటువంటి అజ్ఞానపు చీకటిని ఈ జ్ఞాన దీపం పూర్తిగా నాశనం చేస్తుంది.
అయితే ఆ జ్ఞానదీపం (జ్ఞానం అనే వెలుగు) మనకు ఎలా దొరుకుతుంది? దాన్ని భగవంతుడే స్వయంగా మనుషులకు ఇస్తాడు. మరి అందరికీ ఇస్తాడా? కాదు. ఎవరైతే తనను ప్రేమతో, ఎప్పుడూ (నిరంతరం) సేవిస్తారో, వారికి మాత్రమే ఇస్తాడు. అలాంటి గొప్ప భక్తుల మీద దయతో, వారిని కరుణించడం కోసమే… ‘జ్ఞానదీపం’ అనే ఈ గొప్ప వరప్రసాదాన్ని భగవంతుడు వారికి అందిస్తాడు. ఈ రహస్యాలన్నీ ఈ శ్లోకంలో చాలా చక్కగా వివరించబడ్డాయి.
- దేవుణ్ణి సేవించకపోతే… ఆయన దయ మనకు దక్కదు.
- ఆయన దయ లేకపోతే… జ్ఞానం అనే దీపం (వెలుగు) దొరకదు.
- ఆ జ్ఞానదీపం లేకపోతే… అజ్ఞానం అనే చీకటి పోదు.
- ఆ చీకటి తొలగిపోకపోతే… మన దుఃఖం (బాధలు/కష్టాలు) తీరదు.
కాబట్టి, మన కష్టాలు/దుఃఖాలు పోవాలంటే… ప్రతి మనిషి స్వచ్ఛమైన మనసుతో, చెదరని (గట్టి) భక్తితో ముందుగా దేవుణ్ణి ఆరాధించాలి. మోక్షాన్ని సాధించడానికి అసలైన రహస్యం (కీలకం) అంతా… ఈ దైవ సేవలోనే దాగి ఉందని ఈ శ్లోకం ద్వారా స్పష్టంగా తెలుస్తోంది.
అలా భక్తితో తనను ధ్యానించే వాళ్ళ మనసులో ఏముందో ఆ భగవంతుడికి ఎలా తెలుస్తుంది? ఆయన ఎక్కడో దూరంగా లేడు. ‘ఆత్మభావస్థః’ – అంటే ప్రతి జీవి హృదయంలోనే ఉంటూ, సాక్షిలాగా మనం చేసే ప్రతి పనిని గమనిస్తున్నాడు. మనం చేసే పనులనే కాదు, మనం మనసులో అనుకునే ప్రతి ఆలోచనను (సంకల్పాన్ని) కూడా ఆయన చాలా జాగ్రత్తగా పరిశీలిస్తున్నాడు. అలాంటప్పుడు ఆయన కంటికి కనపడకుండా తప్పించుకోవడం ఎవరి వల్ల అవుతుంది? కాబట్టి ఎవరూ పాప పనులు చేయకూడదు. కనీసం మనసులో కూడా చెడ్డ ఆలోచనలు చేయకూడదు. ఎప్పుడూ దైవ కార్యాలు, ధర్మబద్ధమైన పనులే చేస్తూ ఉండాలి. ఎందుకంటే… భగవంతుడు ప్రతి జీవి హృదయంలోనే కాపురం ఉంటున్నాడు అని ఇక్కడ స్పష్టంగా చెప్పారు.
‘నాశయామి’ అంటే ‘నేను నాశనం చేస్తాను’ అని అర్థం. తనను పూజించే వారి హృదయంలో ఉన్న అజ్ఞానపు చీకటిని (మోహాన్ని) నేనే స్వయంగా పోగొడతానని దేవుడు స్పష్టంగా చెప్పారు. దీన్ని బట్టి మనకు ఏం అర్థమవుతుందంటే… మనిషి తన విధిగా దేవుణ్ణి ఆరాధిస్తే చాలు, దేవుడు తన వంతు బాధ్యతగా మన అజ్ఞానాన్ని తప్పక పోగొడతాడు. భగవంతుడు అంత గట్టిగా మాటిచ్చారు కాబట్టి, ఇక భక్తులు తమకు మోక్షం వస్తుందా రాదా అని సందేహించాల్సిన పనే లేదు. వాళ్లు చేయాల్సిందల్లా ఒక్కటే – ఎప్పుడూ ప్రేమతో దేవుణ్ణి సేవించడం, ధ్యానించడం. చెట్టు మొదట్లో నీళ్లు పోస్తూ ఉంటే చాలు, పండ్లు కాస్తాయా లేదా అని ఆందోళన చెందనక్కర్లేదు. అవి కచ్చితంగా కాస్తాయి. అలాగే మనం కూడా ఆధ్యాత్మికత అనే చెట్టుకు ‘భక్తి’ అనే నీళ్లు పోస్తూ ఉంటే… మనం అడగకపోయినా ‘ముక్తి’ (మోక్షం) అనే పండు మన చేతికి దొరుకుతుంది. దాన్ని దేవుడే స్వయంగా తీసుకొచ్చి మన చేతిలో పెడతాడు. అందుకే “నేను జ్ఞానదీపాన్ని వెలిగించి వారి హృదయంలోని చీకటిని పోగొడతాను” అని శ్రీకృష్ణుడు చెప్పారు. ఆ అజ్ఞానపు చీకటిని మనిషి తనకు తానుగా పోగొట్టుకోలేడు. దానికి దేవుడి సాయం తప్పనిసరి. కాబట్టి ఆ దేవుడి దయను పొందడం కోసం మనం భజన, సేవ, పూజ, ధ్యానం మొదలైన మార్గాల ద్వారా గట్టిగా ప్రయత్నించాలి.