తేషాం సతతయుక్తానాం భజతాం ప్రీతిపూర్వకమ్ ।
దదామి బుద్ధియోగం తం యేన మాముపయాంతి తే ॥ 10
తేషామ్, సతతయుక్తానామ్, భజతామ్, ప్రీతి పూర్వకమ్,
దదామి, బుద్ధియోగమ్, తమ్, యేన, మామ్, ఉపయాంతి, తే.
సతతయుక్తానామ్ = నిత్యయుక్తులై; ప్రీతిపూర్వకమ్ = ప్రీతితో; భజతామ్ = భజించే; తేషామ్ = వారికి; తమ్ = ఆ; బుద్ధియోగమ్ = తత్త్వ జ్ఞానాన్ని; దదామి = ఒసగుతాను; యేన = ఏ బుద్ధియోగంతో; తే = వారు; మామ్ = నన్ను(ఆత్మరూపంలో); ఉపయాంతి = పొందుతున్నారో.
తా ॥ ఎవరు నిత్యయుక్తులై ప్రీతిపూర్వకంగా, అన్యవాంఛలను పరిత్యజించి, నన్ను భజిస్తున్నారో, వారికి నేను తత్త్వవిషయకమైన సమ్యక్–జ్ఞానాన్ని ప్రసాది స్తున్నాను; ఈ జ్ఞానం చేత వారు నన్ను (ఆత్మరూపంలో) పొందుచున్నారు.
వ్యాఖ్య:-
ఎవరైతే భగవంతుణ్ణి ప్రేమతో, ఎప్పుడూ (నిరంతరం) సేవిస్తుంటారో, వారికి కలిగే గొప్ప ఫలితం గురించి ఇక్కడ వివరించారు. అలాంటి గొప్ప భక్తులకు నేనే స్వయంగా చక్కటి ‘జ్ఞానయోగాన్ని’ ప్రసాదిస్తానని భగవంతుడు చెబుతున్నారు. ఆ జ్ఞానయోగానికి సాటిలేని శక్తి ఉంది. అది జీవుడిని (మనిషిని) నేరుగా పరమాత్మ దగ్గరకు చేరుస్తుంది. అయితే, ఇంత గొప్ప ఫలితం దక్కాలంటే దానికి తగిన అర్హత ఉండాలి కదా! ఆ అర్హతను సంపాదించుకోవడానికి ఇక్కడ రెండు పనులు (షరతులు) చెప్పారు:
- ఎప్పుడూ మనసును దేవుడి మీదే లగ్నం చేయడం.
- దేవుణ్ణి ప్రేమతో, ఇష్టంతో సేవించడం (భజించడం).
ఈ రెండు విషయాల్లో మొదటిదైన ‘నిరంతరము’ గురించి చెప్పుకుందాం. అంటే దేవుణ్ణి కాసేపు తలుచుకుంటే సరిపోదు, ఎప్పుడూ (అన్ని వేళలా) ఆయన్ని స్మరిస్తూనే ఉండాలని దీని అర్థం. ఈ స్థితిని మనం నెమ్మదిగా సాధన చేస్తూ అలవాటు చేసుకోవాలి. లోకంలో చాలామంది తమ మనసును కంటికి కనిపించే వస్తువుల మీద, ప్రపంచ విషయాల మీద లగ్నం చేస్తున్నారు తప్ప, దేవుడి మీద పెట్టడం లేదు. ఒకవేళ కొందరు దేవుడి మీద మనసు పెట్టినా, ఎల్లప్పుడూ అలాగే ఉంచేవాళ్లు చాలా అరుదు. అందులోనూ… ప్రేమతో, ఇష్టంతో, భక్తితో మనసు నిలిపేవాళ్లు ఇంకా తక్కువమంది ఉంటారు. దేవుణ్ణి నిరంతరం ధ్యానిస్తున్నా సరే… అందులో శ్రద్ధ, ప్రేమ, భక్తి లేకపోతే ఆ ధ్యానం వల్ల పెద్దగా ప్రయోజనం ఉండదు. అందుకే ‘ప్రీతిపూర్వకముగ’ (ప్రేమతో) సేవించాలని రెండో విషయంగా చెప్పారు. పాఠశాలలో ఫస్ట్ వచ్చిన విద్యార్థికి అధికారులు గొప్ప బహుమతిని ఎలా ఇస్తారో… అలాగే తనను ప్రేమతో, నిరంతరం సేవించేవారికి, ధ్యానించేవారికి దేవుడు స్వయంగా ‘బుద్ధియోగం’ అనే గొప్ప బహుమతిని ఇస్తాడు. (బుద్ధియోగం అంటే… ఏది ఆత్మ, ఏది కాదు అని తెలుసుకునే విచక్షణా శక్తి). ఆహా! ఇది ఎంత గొప్ప గౌరవం! ఆ భక్తుడి అదృష్టం ఎంత గొప్పది! ఎన్నో జన్మల నుండి చేసుకున్న పుణ్యం పండితే తప్ప ఇలాంటి అదృష్టం దక్కదు.
భగవంతుడు భక్తుడికి ప్రసాదించే ఆ ‘బుద్ధియోగం’ (జ్ఞానం) సామాన్యమైనది కాదు. అది ఒక మామూలు జీవిని శివుడిలా (దైవంగా) మారుస్తుంది. మనిషిని (నరుడిని) తీసుకెళ్లి నారాయణుడి దగ్గర చేర్చుతుంది. అందుకే “దీని ద్వారా వాళ్లు నన్ను చేరుకుంటారు” (మాం ఉపయాన్తి) అని కృష్ణుడు చెప్పారు. ఆ బుద్ధియోగం ఉంటే చాలు, జనులు కచ్చితంగా తనని చేరుకోగలరని భగవంతుడు హామీ ఇచ్చారు. అసలు ‘బుద్ధియోగం’ అంటే ఏమిటి? ఇది మన బుద్ధికి (మేధస్సుకు) సంబంధించిన యోగం. అంటే విచారణ చేయడం (ఏది సత్యం, ఏది అసత్యం అని విశ్లేషించడం). దీన్నే ‘జ్ఞానయోగం’ అని కూడా అంటారు. “ఇది ఆత్మ – ఇది ఆత్మ కానిది; ఇది శాశ్వతమైనది – ఇది నాశనమయ్యేది; ఇది చూసేవాడు (దృక్కు) – ఇది కనిపించేది (దృశ్యం)”… అని విడదీసి చూపించేదే ఈ యోగం. మన శరీరాన్ని, మనకున్న ఉపాధులను (వేషాలను) ఆత్మ నుండి వేరు చేసేది ఇదే. ఈ జ్ఞానం పొందినవాడు ప్రపంచంలోని ప్రతి వస్తువులోనూ… పైకి కనిపించే ‘పేరు, రూపం’ (నామ రూపాలు) వదిలేస్తాడు. కేవలం లోపల దాగి ఉన్న ‘ఉనికి, వెలుగు, ఆనందం’ (సత్-చిత్-ఆనంద లేదా అస్తి-భాతి-ప్రియ) అనే సత్యాన్ని మాత్రమే గ్రహిస్తాడు.
అసలు ఇటువంటి బుద్ధియోగం (జ్ఞానయోగం) ఎవరికి దొరుకుతుంది? ప్రపంచంలో కోట్లాది మంది జనం ఉన్నా సరే… ఎవరైతే భక్తితో, ప్రేమతో, ఎప్పుడూ (నిరంతరం) దేవుణ్ణి ఆరాధిస్తారో, వారికి మాత్రమే ఇది లభిస్తుంది. భక్తే చివరకు జ్ఞానంగా మారుతుంది. భక్తి అనే పువ్వు వికసించి, జ్ఞానం అనే పండుగా మారుతుంది. కొంతమందికి ఇలాంటి సందేహాలు వస్తుంటాయి: “ఆత్మ అనేది మన శరీరంలో (పంచకోశాల లోపల) దాగి ఉంటుందని అంటారు కదా! కానీ మేమేమో ఎప్పుడూ బయట కనిపించే దేవుణ్ణి (ఏదో ఒక విగ్రహాన్నో, మూర్తినో) పూజిస్తున్నాం. మరి మాకు ఆ లోపల ఉన్న దేవుణ్ణి చూసే దృష్టి (అంతర్దృష్టి) ఎప్పుడు వస్తుంది? విగ్రహారాధన పేరుతో బయట పూజలు చేసే మా దృష్టి… లోపలికి ఎప్పుడు తిరుగుతుంది? ఆకారం ఉన్న దేవుడి (సాకారం) నుంచి ఆకారం లేని దేవుడి (నిరాకారం) స్థితికి మేం ఎప్పుడు వెళ్తాం? మేము పూజించేది బయట ఉన్న విగ్రహాన్ని కదా, మరి లోపల ఉన్న పరమాత్మను ఎలా పొందగలం?”… ఇలాంటి ప్రశ్నలన్నింటికీ ఈ శ్లోకంలో భగవంతుడు చక్కటి సమాధానం ఇచ్చారు. భగవంతుడు దయతో ఇలా అంటున్నాడు: “ఓ జీవుడా! నువ్వు చేస్తున్నట్లే ఇంకొన్నాళ్లు ఏదో ఒక రూపంలో నన్ను పూజించు, సేవించు. కానీ ఆ పనిని ప్రేమతో, శ్రద్ధతో, భక్తితో, ఎప్పుడూ (నిరంతరం) చెయ్యి. నువ్వు అలా రూపం ఉన్న దేవుణ్ణి (సగుణోపాసన) ఇష్టంగా పూజించడం చూసి నేను సంతోషిస్తాను. అప్పుడు నేనే నీకు… రూపం లేని దేవుణ్ణి (నిర్గుణోపాసన) తెలుసుకునే బుద్ధి బలాన్ని, జ్ఞానయోగానికి కావాల్సిన తెలివిని, ‘ఏది ఆత్మ – ఏది కాదు’ అని తెలుసుకునే శక్తిని ఇస్తాను. ఆ జ్ఞానం ద్వారా నువ్వు కచ్చితంగా నన్ను చేరుకుంటావు.” ఈ మాటతో పైన చెప్పుకున్న సందేహాలన్నీ పటాపంచలైపోయాయి. భగవంతుడు ఇక్కడ భక్తులకు గొప్ప భరోసా (ఆశ్వాసం) ఇచ్చారు.
ఎప్పుడైతే భగవంతుడి దయ వల్ల మనిషికి ఆ ‘బుద్ధియోగం’ (జ్ఞానం) లభిస్తుందో, సరిగ్గా ఆ క్షణం నుండే అతడు ఆకారం లేని పరమాత్మ (నిరాకార దైవం) వైపు ఆకర్షితుడవుతాడు. అప్పటిదాకా బయట వెతికినవాడు, ఇప్పుడు లోపల ఉన్న ఆత్మను వెతకడం మీద, దాని గురించి ఆలోచించడం మీద పూర్తిగా దృష్టి పెడతాడు. భక్తి అనేది జ్ఞానంగా మారే శుభ సమయం (మంచి ముహూర్తం) ఇదే. “మా భక్తియోగమే గొప్పది”, “కాదు, మా జ్ఞానయోగమే గొప్పది” అని గొడవపడేవాళ్లకు, తర్కించుకునేవాళ్లకు భగవంతుడు ఈ శ్లోకంలో ఒక గొప్ప పాఠం నేర్పారు. అసలు ఈ రెండూ అవసరమే. మోక్షం రావాలంటే ఈ రెండూ సాయపడతాయి. ఆ రెండింటికీ విడదీయరాని బంధం ఉంది. నిజానికి ఆ రెండూ ఒకటే, వాటి మధ్య తేడా లేదు. మొదట ఉన్న భక్తి, కాలక్రమేణా జ్ఞానంగా మారుతుంది. అలా ఎప్పుడు మారుతుంది? అనే విషయాన్ని ఇక్కడ చెప్పారు. భక్తి పూర్తిగా పండిన (పరిపక్వమైన) సమయమే ఆ మంచి ముహూర్తం. అప్పుడు ‘దాసోహం’ (నేను దేవుడి సేవకుడిని) అనే భావన కాస్తా, ‘సోహం’ (నేనే ఆ దేవుడిని) అనే స్థితికి మారుతుంది. ‘నేను బుద్ధియోగాన్ని ఇస్తాను’ (దదామి బుద్ధియోగమ్) అని దేవుడు కచ్చితంగా చెప్పాడు కాబట్టి, భక్తి జ్ఞానంగా మారే ఈ మార్పుకు కారణం సాక్షాత్తు భగవంతుడే అని స్పష్టమవుతోంది. సృష్టిలోని ప్రాణుల చిన్న చిన్న ఆలోచనలను కూడా చాలా జాగ్రత్తగా గమనించే భగవంతుడు… ఎప్పుడైతే భక్తుడి హృదయం నిండా స్వచ్ఛమైన భక్తి నిండిపోతుందో, అప్పుడు ఆ హృదయం అనే మంచి పొలంలో ‘జ్ఞానయోగం’ అనే విత్తనాన్ని నాటుతాడు. ఆ విత్తనమే పెరిగి పెద్దదై మోక్షం అనే చెట్టు అవుతుంది. అంటే ఆ జ్ఞానయోగమే మనిషిని మోక్షం అనే భవనానికి చేర్చుతుంది. ‘కచ్చితంగా ఇస్తాను’ (దదామి) అని నొక్కి చెప్పడంలో, భక్తులపై దేవుడికి ఉన్న అంతులేని దయ కనిపిస్తోంది. “నువ్వు స్వచ్ఛమైన భక్తి అనే వెల చెల్లిస్తే చాలు… దానికి బదులుగా మోక్షాన్నిచ్చే జ్ఞానం అనే అద్భుతమైన బహుమతిని నీకు ఇస్తాను” అని దేవుడు భరోసా ఇస్తున్నాడు. ఏదైనా ఫలితం కావాలంటే దానికి తగ్గ పని (సాధన) చేయాలి కదా! అలాగే మోక్షం, దైవ సాన్నిధ్యం కావాలనుకునేవాడు… దానికి మార్గమైన జ్ఞానాన్ని, ఆ జ్ఞానానికి కారణమయ్యే స్వచ్ఛమైన భక్తిని తప్పకుండా సంపాదించుకోవాలని ఈ శ్లోకం ద్వారా తెలుస్తోంది. భక్తి అనేది చాలా సులువైన మార్గం. కాబట్టి అందరూ మొదట భక్తిని ఆశ్రయించి, తద్వారా దేవుడి దయతో జ్ఞానాన్ని పొంది, మోక్షాన్ని సాధించాలి.