మన్మనా భవ మద్భక్తో మద్యాజీ మాం నమస్కురు ।
మామేవైష్యసి యుక్త్వైవం ఆత్మానం మత్పరాయణః ॥ 34
మన్మనాః, భవ, మద్భక్తః, మద్యాజీ, మామ్, నమస్కురు,
మామ్, ఏవ, ఏష్యసి, యుక్త్వా, ఏవమ్, ఆత్మానమ్, మత్పరాయణః.
మన్మనాః = మద్గతచిత్తుడూ; మద్భక్తః = నా భక్తుడమా; మద్యాజీ = నన్ను పూజించేవాడమా; భవ = కమ్ము; మామ్ = నాకు; నమస్కురు = నమస్కరించు; ఏవమ్ = ఈ విధంగా; మత్పరాయణః = నాకు శరణాగతుడవై; ఆత్మానమ్ = మనస్సు; యుక్త్వా = నాయందు నిలిపి; మామ్ ఏవ =నన్నే; ఏష్యసి = పొందుతావు.
తా ॥ (భజనప్రకారాన్ని తెలుపుతూ, అధ్యాయం ముగించబడుతోంది.) మనస్సును నాయందు నిలుపు, నా భక్తుడవు కమ్ము, నన్ను పూజించు, నాకు నమస్కృతి ఒనర్చు – ఇలా నా శరణాగతుడవై, మనస్సును నాయందు నిలిపితే నన్నే పొందెదవు. (శ్రీమద్భాగవతమ్. 11–23–61 చూ.)
వ్యాఖ్య:-
సాధన చేయకపోతే మనం అనుకున్నది ఏదీ సాధించలేము (సాధ్యపడదు). ఈ శ్లోకంలో దేవుడిని ఎలా ఉపాసించాలి (బ్రహ్మాభ్యాసం) అనే విషయం చాలా చక్కగా వివరించారు. దేవుడిని చేరుకునే మార్గాన్ని ఇందులో చూపించారు. ఎప్పుడూ ఆ దేవుడి గురించే ఆలోచించడం, ఆయన గురించే మాట్లాడటం, ఒకరితో ఒకరు దేవుడి విషయాలే చర్చించుకోవడం, ఆయన్నే ధ్యానించడం… ఇలా చేయడం వల్ల మనిషి చాలా త్వరగా (అచిరకాలంలోనే) దేవుడిని చేరుకోగలడు. ఈ శ్లోకంలో చెప్పిన అభ్యాసం ఇదే.
ఎవరైతే ఎప్పుడూ దేవుడి మీదే ధ్యాస పెట్టి…శరీరం (పని), వాక్కు (మాట),మనస్సు (ఆలోచన)… ఈ మూడింటినీ (త్రికరణాలను) దేవుడి సేవలోనే ఉంచి, ఏకాగ్రతతో ఉంటారో… వారు తమ గమ్యాన్ని చాలా తేలికగా చేరుకుంటారు. సాధారణంగా మనుషుల మనస్సు బయట కనిపించే ప్రపంచ విషయాల మీదే (దృశ్య వస్తువుల మీదే) ఎక్కువగా ఆసక్తి చూపిస్తుంది. ఆ ఆసక్తిని అక్కడి నుంచి మళ్లించి, దేవుడి మీద నిలపాలి. మనసు అలా దేవుడి మీద నిలవాలంటే ‘భక్తి’ చాలా అవసరం. మనకు ఏదైనా ఒక వస్తువు మీద ప్రేమ, నమ్మకం, ఇష్టం ఉంటేనే కదా మనసు దాని మీద ఆగుతుంది! అందుకే, దేవుడు శాశ్వతమైనవాడని, ఆనంద స్వరూపుడని బాగా తెలుసుకొని… ఆయనపై భక్తిని, నమ్మకాన్ని పెంచుకోవాలి. అప్పుడు మనసు దానంతట అదే (సహజంగానే) దేవుడి వైపు తిరుగుతుంది. ఆయన్నే పూజిస్తుంది, ఆయనకే నమస్కరిస్తుంది.
‘యద్భావం తద్భవతి’ అనే ఒక సామెత ఉంది. అంటే—మనం మనసులో ఏ భావనతో ఉంటే అలాగే తయారవుతాం. మనసు దేని గురించి అయితే విరామం లేకుండా (నిరంతరం) ఆలోచిస్తూ ఉంటుందో, చివరికి ఆ రూపంలోకే మారిపోతుంది. కాబట్టి, మనసు ఎప్పుడూ ఆ పరమాత్మ గురించే విచారణ చేస్తూ, ధ్యానం చేస్తూ ఉంటే… అది మెల్లగా ఆ పరమాత్మలోనే కలిసిపోయి (లయమై), చివరికి సాక్షాత్తు దైవ స్వరూపంగానే మారిపోతుంది. దీనినే ‘జీవబ్రహ్మైక్యము’ అంటారు. అంటే జీవుడు (మనిషి), బ్రహ్మము (దేవుడు) వేరు వేరు కాదు, ఒక్కటే అని అనుభూతి చెందడం. భగవంతుడు ‘మామేవైష్యసి’ (నువ్వు నన్నే చేరుతావు) అని చెప్పిన మాటకు అసలైన అర్థం ఇదే. పైన చెప్పినట్లుగా నిరంతరం సాధన (అభ్యాసం) చేయడం వల్ల మాత్రమే ఇటువంటి గొప్ప స్థితిని మనం పొందగలము.”
దీనిని బట్టి మనకు ఒక విషయం చాలా స్పష్టంగా అర్థమవుతోంది. భగవంతుడిని పొందేందుకు… ఎప్పుడూ ఆయన గురించే ఆలోచించడం (నిరంతర చింతన), ఆయన మీదే మనసు లగ్నం చేయడం తప్ప వేరే మార్గం లేదు. ఈ ప్రపంచం దుఃఖంతో నిండినది, శాశ్వతం కానిది. దీని నుండి తప్పించుకుని, అంతులేని ఆనందాన్ని (మోక్షాన్ని) పొందాలంటే… మనిషి తన మనసును బయట కనిపించే వస్తువుల మీద నుంచి తీసివేసి, దేవుడి వైపు (ఆత్మ వైపు) తిప్పుకోవాలి. అలా కాకుండా బద్ధకంతో, ఇంకా ఈ ప్రపంచ సుఖాల కోసమే పాకులాడుతూ ఉంటే… అతనికి దేవుడు దొరకడం అనే మాటే వినిపించదు.
అందుకే ఎవరైనా ‘నేను దేవుడిని ఎలా చేరుకోవాలి?’ అని అడిగితే, వారిని ఈ 5 ప్రశ్నలు అడగాలి:
- నీ మనసు దేని మీద లగ్నమై ఉంది? బయట వస్తువుల మీదా? లేక దేవుడి మీదా?
- నీకు దేని మీద భక్తి ఉంది? ప్రపంచం మీదా? లేక దేవుడి మీదా?
- నువ్వు దేన్ని పూజిస్తున్నావు? నశించిపోయే వాటినా? లేక శాశ్వతమైన దేవుడినా?
- నువ్వు దేనికి దండం పెడుతున్నావు? కేవలం పేర్లు, రూపాలకా? లేక పరమాత్మకా?
- నువ్వు దేనిలో మునిగిపోయావు? బయట వినోదాల్లోనా? లేక నీ గుండెలో ఉన్న ఆత్మలోనా?
ఈ ప్రశ్నలు వేసి, వారు ఏం సమాధానం చెబుతారో చూడాలి. ఒకవేళ వారి మనసు ఇంకా ప్రపంచ విషయాల మీదే ఉందని తెలిస్తే… అక్కడి నుంచి మనసును వెనక్కి మళ్లించి, శ్రీకృష్ణుడు చెప్పినట్లుగా దేవుడి మీద లగ్నం చేయమని సలహా ఇవ్వాలి. దేవుడిని చేరడానికి, మోక్షం పొందడానికి అదొక్కటే మార్గమని వారికి స్పష్టంగా చెప్పాలి.