అనన్యాశ్చింతయంతో మాం యే జనాః పర్యుపాసతే ।
తేషాం నిత్యాభియుక్తానాం యోగక్షేమం వహామ్యహమ్ ॥ 22
అనన్యాః, చింతయంతః, మామ్, యే, జనాః, పరి ఉపాసతే,
తేషామ్, నిత్య అభియుక్తానామ్, యోగక్షేమమ్, వహామి, అహమ్.
అనన్యాః = అనన్యచిత్తంతో, (ఆత్మభావముతో); మామ్ = నన్ను (భగవంతుణ్ణి); చింతయంతః = చింతిస్తూ; యే = ఏ; జనాః = జనులు; పరి ఉపాసతే = భజిస్తున్నారో; నిత్య అభియుక్తానామ్ = అనవరతమూ యోగయుక్తులైన; తేషామ్ = వారి; యోగ క్షేమం = పొందనిదాన్ని పొందడం, పొందినదాన్ని రక్షించడం అనే విషయాల్ని; అహమ్ = నేను; వహామి = వహిస్తున్నాను.
తా ॥ (ఇక నా భక్తుల విషయానికి వస్తే, వారు నా ప్రసాదంతో కృతార్థులవు తున్నారు.) నన్ను ఆత్మభావంతో (అనన్యకాములవుతూ) చింతన చేస్తూ, ధ్యానించే (సేవించే) ఏకనిష్ఠుల యోగాన్ని (ధనాది లాభం), క్షేమాన్ని (తత్ రక్షణను, మోక్షాన్ని వారు ప్రార్థింపకపోయినా) నేనే వహిస్తున్నాను – పొందజేస్తున్నాను.
వ్యాఖ్య:–
ఇది భగవద్గీతలో చాలా చాలా ముఖ్యమైన శ్లోకం. ఇది గీత మధ్యలో ఉండటం వల్ల… రత్నాల హారంలో మధ్యలో మెరిసే లాకెట్టు (మధ్యమణి) లాగా, భగవద్గీతకు గుండెకాయ లాగా నిలుస్తోంది. ఈ శ్లోకం ద్వారా భగవంతుడు తన భక్తులకు భయం పోగొట్టి, గొప్ప భరోసాని (అభయాన్ని) ఇస్తున్నారు. సాధారణంగా భక్తులకు ఒక సందేహం రావచ్చు—’మేము 24 గంటలూ దేవుడి గురించే ఆలోచిస్తూ కూర్చుంటే… మరి మా తిండి తిప్పల సంగతి ఎవరు చూస్తారు? మా కుటుంబ అవసరాలు ఎవరు తీరుస్తారు?’ అని. ఆ సందేహాన్ని పోగొట్టడానికే కృష్ణుడు—’మీ బాధ్యత నాది. ఆ పని నేను చూసుకుంటాను’ అని మాటిచ్చారు. భగవంతుడు ‘యోగక్షేమాలు’ చూసుకుంటానన్నారు. అంటే అర్థం ఇదే:
- యోగం: మీకు లేనిది (అవసరమైనది) నేను సమకూరుస్తాను.
- క్షేమం: మీ దగ్గర ఉన్నదానిని నేను కాపాడుతాను. ఈ రెండూ తానే స్వయంగా మోస్తానని భగవంతుడు గ్యారెంటీ ఇచ్చారు.
అయితే, దేవుడు ఈ బాధ్యత తీసుకోవాలంటే భక్తుడు ఎలా ఉండాలి? వేరే ఏ ఇతర ఆలోచనలు లేకుండా (అనన్య చిత్తంతో), నిరంతరం ఆ దేవుడి గురించే ఆలోచిస్తూ, ధ్యానిస్తూ ఉండాలి. ఎప్పుడూ దేవుడితోనే (మానసికంగా) గడపాలి. అప్పుడు దేవుడే అన్నీ చూసుకుంటాడు.
‘అనన్యాః’ – ‘అనన్యం’ అంటే ‘మరొకటి లేనిది’ అని అర్థం. అంటే, భగవంతుడు తప్ప వేరే దేనికీ వారి మనసులో స్థానం ఉండదు. వారి మనసు దేవుడి మీద తప్ప వేరే విషయాల వైపు వెళ్ళదు. కిందటి శ్లోకంలో స్వర్గం కోరుకునే వారి గురించి చెప్పుకున్నాం కదా! వారికి, ఈ ‘అనన్య భక్తుల’కు చాలా తేడా ఉంది.
- సాధారణ భక్తులు: మనసును ప్రపంచ విషయాల మీద, కోరికల మీద పెడతారు.
- అనన్య భక్తులు: దేవుడిని తప్ప ఇంకేదీ కోరుకోరు. వీరికి ప్రపంచంలోని వస్తువులన్నీ చాలా అల్పంగా (తుచ్ఛంగా) కనిపిస్తాయి. లేదా, “దేవుడు తప్ప మిగతాదంతా అబద్ధం (మిథ్య)” అని నమ్మి, తమ దృష్టినంతటినీ ఆత్మ మీదే కేంద్రీకరిస్తారు. అందుకే వీరిని ‘అనన్య చిత్తులు’ అంటారు.
ఈ ప్రపంచంలో మనుషులు ముఖ్యంగా మూడు రకాలుగా ఉంటారు:
- నాస్తికులు/లౌకికవాదులు: దేవుడి గురించి అస్సలు ఆలోచించకుండా, కేవలం ప్రపంచ విషయాల్లోనే (డబ్బు, సుఖాలు) మునిగిపోయేవారు.
- సాధారణ భక్తులు: కాసేపు దేవుడిని పూజించి, మిగతా సమయం అంతా ప్రపంచ గొడవల్లో పడిపోయేవారు (Part-time Devotees).
- అనన్య భక్తులు: ప్రపంచ ధ్యాసే లేకుండా… ఎప్పుడూ (24 గంటలూ) దేవుడి నామస్మరణ, ధ్యానంలోనే గడిపేవారు. వీరే నిజమైన అనన్య భక్తులు.
నిరంతరం తననే ధ్యానించే భక్తుల బాగోగులు (యోగక్షేమాలు) తానే చూసుకుంటానని దేవుడు మాటిచ్చారు. భక్తులంటే ఆయనకు ఎంత ప్రేమో, ఎంత దయో కదా! మహాభక్తుడైన అర్జునుడికి కృష్ణుడే స్వయంగా రథసారధి (Driver) అయ్యాడు. దీని వెనుక ఉన్న రహస్యం ఇదే. అర్జునుడు తన రథం పగ్గాలను కృష్ణుడి చేతిలో పెట్టేశాడు. అందుకే అతనికి యుద్ధంలో ఏ లోటూ రాలేదు. అలాగే, ఎవరైతే తమ ‘జీవితం’ అనే రథం పగ్గాలను దేవుడికి అప్పగిస్తారో (పూర్తిగా శరణు కోరుతారో), వారి జీవితాన్ని ఆయన ఏ అడ్డంకులు లేకుండా ముందుకు నడిపిస్తాడు. ‘యోగక్షేమం వహామ్యహమ్’ అంటే అర్థం ఇదే. భక్తుడికి ఏది అవసరమో (వస్తువులు కావచ్చు, జ్ఞానం కావచ్చు) అది అందించడం, అలా ఇచ్చిన దాన్ని కాపాడటం… ఈ రెండు పనులూ దేవుడే చేసి పెడతాడు. కానీ ఒక్క కండిషన్ ఉంది. భక్తుడు ‘అనన్య చిత్తం’తో ఉండాలి. అంటే—సగం మనసు ప్రపంచం మీద, సగం మనసు దేవుడి మీద పెడితే కుదరదు. నూటికి నూరుపాళ్ళు దేవుడినే నమ్ముకోవాలి. చాలామందికి ఒక భయం ఉంటుంది—’మేము రోజంతా పూజల్లో, ధ్యానంలో ఉంటే… మా కుటుంబ పోషణ ఎవరు చూస్తారు? మాకు అన్నం ఎక్కడ దొరుకుతుంది?’ అని. అలాంటి వారికి దేవుడు ఈ శ్లోకం ద్వారా ధైర్యం చెబుతున్నారు: “మీరు నా భక్తులుగా మారండి చాలు, మీ బాగోగులు నావి.” నిజమైన భక్తుడు అడవిలో ఉన్నా, కొండ గుహలో ఉన్నా సరే… దేవుడు అతన్ని వెతుక్కుంటూ వెళ్లి మరీ రక్షిస్తాడు. భక్త కుచేలుడు, ప్రహ్లాదుడు వంటి మహాభక్తుల చరిత్రలు చూస్తే ఈ విషయం నిజమని మనకు అర్థమవుతుంది. వారు ఎక్కడికి వెళ్ళినా దేవుడు ఒక కంటితో వారిని కనిపెట్టుకొనే ఉంటాడు. కాబట్టి, మోక్షం కావాలనుకునేవారు ఏ దిగులు లేకుండా, నిశ్చింతగా దేవుడిని నమ్ముకోవచ్చు.
ఇక్కడ ‘యే జనాః’ (ఏ జనులైనా సరే) అని అనడం వల్ల ఒక విషయం స్పష్టమవుతోంది. దేవుడి దయ పొందడానికి కులం, మతం, జాతి అనే తేడాలేవీ లేవు. ఎవరైనా సరే దేవుడిని చేరుకోవచ్చు. అయితే, దానికి ఒకే ఒక్క అర్హత (Qualification) కావాలి. అదే ‘అనన్య భక్తి’ (వేరే ధ్యాస లేని పూర్తి నమ్మకం). సాక్షాత్తు ఆంజనేయ స్వామినే చూడండి. ఆయన వానర జాతిలో (జంతువుగా) పుట్టినప్పటికీ, తన అనన్య భక్తితో దేవుడి అనుగ్రహాన్ని పూర్తిగా పొందగలిగారు. జంతువులే అంత భక్తితో దేవుడిని గెలుచుకున్నప్పుడు, ఇక తెలివితేటలు ఉన్న మనుషుల గురించి వేరే చెప్పాలా? మనం తప్పకుండా సాధించగలం. ఏదైనా వస్తువు కొనాలంటే డబ్బు చెల్లించాలి కదా! ఇక్కడ కూడా అంతే. అనన్య భక్తి అనే ధరను ఎవరైతే చెల్లిస్తారో, వారికి దేవుడి దయ అనే వస్తువు కచ్చితంగా లభిస్తుంది. డబ్బు ఇవ్వకుండా బయట చిన్న చిన్న వస్తువులే దొరకనప్పుడు, ఏ కష్టపడకుండా ఆ గొప్ప పరమాత్మ ఎలా దొరుకుతాడు? కాబట్టి, ఈ జన్మలోనే దేవుడి కృపను పొంది జీవితాన్ని సార్థకం చేసుకోవాలంటే… ప్రతి ఒక్కరూ ఆ ‘అనన్య భక్తి’ని, దైవ చింతనను బాగా ప్రాక్టీస్ (అభ్యాసం) చేయాలి.
‘పర్యుపాసతే’ – ఈ శ్లోకంలో కేవలం ‘ఉపాసతే’ (పూజిస్తారు) అని అనకుండా, ‘పర్యుపాసతే’ అనే పదాన్ని వాడారు. దీనికి ఒక ప్రత్యేకమైన అర్థం ఉంది. మనం భగవంతుడిని ఏదో ఆషామాషీగా, పైపైన పూజించడం కాదు; చాలా శ్రద్ధగా (లెస్సగా), ఒక్క క్షణం కూడా విరామం లేకుండా (ఎడతెగక/Non-stop) ధ్యానించాలి అని చెప్పడమే ఆ పదం ఉద్దేశం.
‘యోగక్షేమమ్’ – ‘యోగక్షేమం’ అనే మాటలో… ‘యోగం’ అంటే కేవలం భక్తులకు బతకడానికి కావలసిన తిండి, బట్టలు, డబ్బు సమకూర్చడం మాత్రమే కాదు. అందులో అంతకంటే విలువైన ‘ఆత్మజ్ఞానం’ ఇవ్వడం కూడా కలిసి ఉంది. భక్తుడు నిరంతరం తననే స్మరిస్తూ ఉంటే, దేవుడు సంతోషిస్తాడు. ఆ సంతోషంతో భక్తుడికి ఆత్మజ్ఞానాన్ని (నిజమైన తెలివిని) ప్రసాదిస్తాడు. అంతేకాదు, ఆ వచ్చిన జ్ఞానం మళ్ళీ మాయలో పడి పోకుండా (జారిపోకుండా) దేవుడే స్వయంగా కాపాడుతాడు (క్షేమం). (దీనినే భగవద్గీతలో మరోచోట కృష్ణుడు ‘దదామి బుద్ధియోగం’ – అంటే “నేనే వారికి ఆ జ్ఞానాన్ని ఇస్తాను” అని చెప్పారు).
‘నిత్యాభియుక్తానామ్’ – దీని అర్థం—ఏదో రోజులో కాసేపు మాత్రమే ధ్యానం చేసేవారు అని కాదు; నిరంతరం (ఎప్పుడూ) దేవుడి ధ్యానంలోనే ఉండేవారు అని దీని అసలు అర్థం.
‘భక్తుల భారాన్ని నేను మోస్తాను’ అంటూ గీతలో (9.22) భగవంతుడు చెప్పింది నిరూపించడానికో అన్నట్లు జరిగిన ఒక సంఘటనను ఇక్కడ వివరిస్తున్నాం. వానాకాలంలో ఒక రోజు. కొన్ని సరుకులు కొనుక్కురావడానికి కొంతదూరంలోని బజారుకు స్వామి మహాదేవానందను పంపారు మాతృదేవి (శ్రీ శారదాదేవి). సరకులన్నీ కొనుక్కున్నాడు. ఒక కూలీని పెట్టుకోమని మాతృదేవి చెప్పనందువల్ల తామే ఆ బరువును మోసుకుని తిరుగుముఖం పట్టాడు. ఆయన మోయలేని బరువు. పైగా వానాకాలం. దారంతా బురదమయం, జారుతున్నది. అందువల్ల తడబడుతూ ఎలాగో నడుస్తున్నాడు. ఒక దశలో ఇక ఒక్క అడుగు కూడా ముందుకు వేయలేకపోయాడు. అప్పుడు ఆశ్చర్యంగా హఠాత్తుగా తాను మోస్తున్న బరువు తగ్గిపోయింది. అసలు బరువే లేనట్లు ఆతను ఉల్లాసంగా, చేతులు ఆడించుకుంటూ నడిచే వ్యక్తిలా సులభంగా నడవగలిగాడు. ఈ అద్భుతం ఎలా జరిగింది అని ఆలోచిస్తూ వచ్చి ఇల్లు చేరాడు స్వామి. అక్కడ చూసిన దృశ్యం ఆతణ్ణి ఆశ్చర్యచకితుని చేసింది. మాతృదేవి ఏదో పెద్ద బరువును మోస్తున్నట్లు వసారాలో నడుస్తున్నారు. కళ్లు ఎర్రబారి, గాఢంగా నిట్టూరుస్తూ, “ఒక కూలీని పెట్టుకోమని నేను ఎందుకు చెప్పకుండాపోయాను?” అని అంటున్నారు. ఆ స్వామి వెళ్లి బరువును కిందికి దించగానే, “నువ్వు ఒక కూలీని పెట్టుకోవలసింది నాయనా! నేను చెప్పకపోతే ఏం? ఇంత బరువా మోసుకువచ్చేది!” అంటూ ఆప్యాయంగా కసురుకొన్నారు. తన బరువును మాతృదేవి మోశారని గ్రహించిన ఆ స్వామి ఉద్వేగంతో ఉక్కిరిబిక్కిరయ్యాడు. (మూలం: శ్రీ శారదాదేవి చరితామృతం)
శ్రీరామకృష్ణులు: “అమ్మతో విలపిస్తూ ఇలా ప్రార్థించేవాడిని – ‘అమ్మా! భక్తులను చూడగోరి నా ప్రాణాలు తల్లడిల్లిపోతున్నాయి. వారిని వెంటనే నా వద్దకు తోడ్కొని రా!’ నేను అనుకున్నవన్నీ యథాతథంగా జరిగేవి. పంచవటిలో జపధ్యానాలకై తులసివనం నాటాను. దానికి వెదురు బద్దలతో కంచె కట్టాలన్న సంకల్పం కలిగింది. తరువాత చూస్తే, గంగానది పోటెత్తినప్పుడు ఎక్కడి నుంచో వెదురుబద్దల మోపు, త్రాడు సరిగ్గా పంచవటి వద్దకు కొట్టుకొని వచ్చాయి. ఆలయానికి చెందిన పనివాడొకడు ఎంతో సంబరంతో వచ్చి నాకీ వార్త తెలిపాడు.
“ఆ దివ్యోన్మత్త స్థితిలో పూజాదులు ఏవీ చేయలేకపోయేవాడిని. ‘అమ్మా! నన్ను ఎవరు చూసుకుంటారు?’ అని అమ్మతో అన్నాను. ‘అమ్మా! స్వయంగా నా బాగోగులు చూసుకునే శక్తి కూడా లేదు. నీ గురించిన ప్రసంగాలు వినాలని ఉంది. భక్తులకు భోజనం పెట్టాలన్న కోర్కె కలుగుతోంది. అమ్మా! ఇవన్నీ ఎలా ఒనగూరుతాయి? అమ్మా! ఎవరైనా పెద్ద మనిషిని సహాయకునిగా పంపించు’ అని ప్రార్థించాను. అందుకే మథుర్ బాబు ఇంతటి సేవలు చేశాడు.
“అమ్మతో ఇంకా ఇలా అన్నాను: ‘అమ్మా! నాకు సంతానం అయితే ఉండబోదు. అయితే శుద్ధభక్తుడైన బాలుడు ఒకడు సదా నాతోబాటే ఉండాలని కోరుకుంటున్నాను. అటువంటి బాలుని ఒకరిని నాకు అనుగ్రహించు.’ అందుచేతనే రాఖాల్ వచ్చాడు. ఎవరైతే నా సొంత మనుషులో వారిలో కొందరు నాలో ఒక అంశ, కొందరు ఒక కళ.” (మూలం: శ్రీరామకృష్ణ కథామృతం/ దక్షిణేశ్వరంలో భక్తులతో శ్రీరామకృష్ణులు – 2)
Sri Ramakrishna Says —
భక్తులు గదిలో ఉన్నారు. హాజ్రా వసారాలో కూర్చుని ఉన్నాడు.
శ్రీరామకృష్ణులు: హాజ్రాకు ఏం కావాలో తెలుసా? డబ్బు కావాలి, కుటుంబంలో ఇబ్బంది. కొంత అప్పు కూడా ఉంది. జపధ్యానాలు చేస్తున్నందున భగవంతుడు డబ్బు ఇస్తాడని అతడు అనుకుంటాడు.
ఒక భక్తుడు: భగవంతుడు మన కోర్కెలను నెరవేర్చడా?
శ్రీరామకృష్ణులు: అది ఆయన ఇచ్ఛ. కాని మరో విషయం; భక్తుడు ప్రేమోన్మాదుడు కానంత వరకు ఆయన, భక్తుడి భారాన్ని యావత్తూ తన మీద వేసుకోడు. చిన్నపిల్లలను చేతులు పుచ్చుకుని లాక్కువచ్చి భోజనాల పంక్తిలో తమ ప్రక్కన కూర్చో పెట్టుకుంటారు. పెద్దవాళ్ళను అలా ఎవరు పిలుచుకు వస్తారు? భగవచ్చింతనలో నిమగ్నమై తన భారాన్ని తాను వహించలేని స్థితిలో ఉన్న వ్యక్తి భారాన్ని భగవంతుడు వహిస్తాడు. (Source: శ్రీ రామకృష్ణ కథామృతం)