గతిర్భర్తా ప్రభుః సాక్షీ నివాసః శరణం సుహృత్ ।
ప్రభవః ప్రలయః స్థానం నిధానం బీజమవ్యమమ్ ॥ 18
గతిః, భర్తా, ప్రభుః, సాక్షీ, నివాసః, శరణమ్, సుహృత్,
ప్రభవః, ప్రలయః, స్థానమ్, నిధానమ్, బీజమ్, అవ్యయమ్.
(నేను) గతిః = కర్మఫలమూ; భర్తా = పోషకుణ్ణి; ప్రభుః = స్వామిని; సాక్షీ = ప్రాణుల శుభాశుభాలకు ద్రష్టను; నివాసః = వాసస్థానమనే; శరణమ్ = ఆశ్రయుణ్ణి; సుహృత్ = ప్రత్యుపకారాన్ని కోరకుండా హితాన్ని కూర్చేవాణ్ణి; ప్రభవః = స్రష్టను; ప్రలయః = సంహర్తను; స్థానమ్ = ఆధారమనే; నిధానమ్ = ప్రళయస్థానాన్ని; అవ్యయమ్ = అక్షయమైన; బీజమ్ = కారణాన్ని; (అయి ఉన్నాను.)
తా ॥ నేను కర్మఫలమునూ, పోషకుడనూ, ప్రభువునూ, సర్వప్రాణుల శుభాశుభాల ద్రష్టనూ, వాస స్థానాన్ని, శరణాగతుల ఆర్తిని హరించేవాణ్ణి, ప్రత్యుపకారాన్ని కోరకుండా హితాన్ని కూర్చేవాణ్ణి, స్రష్టను, సంహర్తను, ఆధారమూ, ప్రళయస్థానమూ, అక్షయమైన జగత్కారణమూ అయి ఉన్నాను.
వ్యాఖ్య:-
‘గతి’ – ‘గతి’ అంటే మనం చేరుకోవాల్సిన గమ్యం (Destination). జీవులందరికీ (మనందరికీ) చిట్టచివరి గమ్యం అన్నా, మనం తప్పక చేరుకోవాల్సిన అత్యున్నత స్థానం అన్నా ఆ పరమాత్మ మాత్రమే. ఆత్మ (దేవుడు) తప్ప మిగతాదంతా ఎప్పటికైనా నాశనమయ్యేదే (అశాశ్వతం). కాబట్టి, నిజమైనదీ (సద్వస్తువు), ఎప్పటికీ ఉండేదీ (శాశ్వతం) అయిన ఆ పరమాత్మను చేరుకోవడమే సకల జీవులకు అసలైన గమ్యం.”
‘భర్తా’ – ‘భర్త’ అంటే అర్థం భరించేవాడు, పోషించేవాడు అని. ఆ లెక్కన చూస్తే, మనందరి బరువు బాధ్యతలు మోస్తూ, మనల్ని పోషించే ఆ పరమాత్మే ఈ లోకం మొత్తానికి భర్త (జగద్భర్త). కేవలం స్త్రీలకే కాదు, పురుషులకు కూడా… అందరికీ ఆ దేవుడే అసలైన భర్త (పోషకుడు). స్త్రీలు తమ భర్తలకు సేవ చేస్తూనే, లోకానికి పతి అయిన దేవుడి పట్ల కూడా గొప్ప భక్తిని కలిగి ఉండాలి. ముఖ్యంగా భర్తను కోల్పోయిన స్త్రీలు (విధవలు) జీవితాంతం దుఃఖంలోనే కాలం గడపకూడదు. వారు ధైర్యం తెచ్చుకోవాలి. “ఆ పరమాత్మే నాకు ఇక భర్త, ఆయనే నాకు దిక్కు” అని భావించి… దేవుని సేవలో, ధ్యానంలో ప్రశాంతంగా గడపాలి.”
‘ప్రభుః’ – ‘ప్రభువు’ అంటే ఈ లోకానికి ఏకైక యజమాని లేదా పాలకుడు అని అర్థం. ఆ పరమాత్మే ఈ విశ్వం మొత్తానికి చక్రవర్తి, బ్రహ్మాండ నాయకుడు. కాబట్టి, ఈ భూమి మీద మనుషులు—ఒక చిన్న గ్రామానికో, ఒక ప్రాంతానికో, లేదా ఆఖరికి ఈ భూమండలం మొత్తానికి రాజులైనా (అధికారులైనా) సరే… ‘నేనే గొప్ప’ అని అస్సలు గర్వపడకూడదు. ఎంత పెద్ద పదవిలో ఉన్నవారైనా సరే, ఆ మహాప్రభువు (దేవుడి) ముందు తలవంచి, భక్తితో, వినయంతో ఉండటమే వారికి క్షేమం (మంచిది).”
‘సాక్షీ’ – భగవంతుడు ఈ ప్రపంచం మొత్తానికి ఒక ‘సాక్షి’. అంటే మనుషులు చేసే మంచి పనులను (పుణ్యాలను), చెడు పనులను (పాపాలను) ఆయన ఎప్పుడూ గమనిస్తూనే ఉంటారు. ఆయన మనల్ని ఎప్పుడూ చూస్తూనే ఉన్నారు కాబట్టి, మనం చేసే పనుల విషయంలో (ఆచరణలో) చాలా జాగ్రత్తగా, అప్రమత్తంగా ఉండాలి. ‘ఎవరూ చూడట్లేదు కదా’ అని తప్పులు చేయకూడదు. ఎప్పుడూ న్యాయంగా, ధర్మ మార్గంలోనే నడవాలి.
‘నివాసః’ – సకల జీవరాశులకు (ప్రాణులన్నింటికీ) భగవంతుడే నిజమైన నివాసం (ఇల్లు). ఎందుకంటే, ఈ బ్రహ్మాండాలన్నీ ఆయన కడుపులోనే (ఆయనలోనే) దాగి ఉన్నాయి. సాధారణంగా ఎవరైనా ‘మీ నివాసం ఏది?’ అని అడిగితే—జనాలు తమ ఇల్లు, వాకిలి, లేదా ఊరు పేర్లు చెబుతుంటారు. కానీ వాస్తవానికి… మనం చెప్పుకునే ఈ ఇల్లు, ఈ ఊరు, ఈ ప్రపంచం అన్నీ ఎవరిలో నిలిచి ఉన్నాయో, ఆ పరమాత్మే మనందరికీ అసలైన నివాసం.
‘శరణమ్’ – భగవానుడే పరమశరణ్యుడు. నశ్వరప్రాపంచికవస్తువులను శరణుబొందినచో నేమి ప్రయోజనము? శాశ్వత మోక్షఫలమొసంగు సర్వేశ్వరునే శరణుబొందవలెను.
‘సుహృత్’ – పరమాత్మ మనందరికీ నిజమైన ప్రాణస్నేహితుడు (Best Friend). ఆయన మన నుంచి తిరిగి ఏమీ ఆశించకుండానే (ప్రతిఫలం కోరకుండా) మనకు మేలు చేస్తాడు. బయట స్నేహితులతో మన బంధం ఈ శరీరం ఉన్నంత వరకే ఉంటుంది. మనం చనిపోయాక ఆ బంధం తెగిపోతుంది. కానీ, శాశ్వత మిత్రుడైన ఆ భగవంతుడితో మన స్నేహం ఎప్పటికీ నిలిచి ఉంటుంది. చావు తర్వాత కూడా ఆయన మన వెంటే ఉంటాడు. అందుకే, ఎప్పటికీ మనతో ఉండే ఆ దేవుడితో స్నేహం చేసుకోవడమే మనకు అన్నింటికంటే మంచిది (అత్యుత్తమమైనది).
‘ప్రభవః ప్రలయః స్థానమ్’ – ఈ ప్రపంచాన్ని పుట్టించేది (సృష్టి), నడిపించేది (స్థితి), చివరికి అంతం చేసేది (లయం)… ఈ మూడూ చేసేది ఆ పరమాత్మే. అయస్కాంతం (Magnet) దగ్గరికి ఇనుప సూదిని తీసుకురాగానే, ఆ అయస్కాంతం ఏమీ చేయకపోయినా సూది దానంతట అదే కదులుతుంది కదా! అలాగే, దేవుడు కేవలం ఉంటే చాలు… ఆయన సమక్షంలోనే (సన్నిధిలోనే) ఈ ప్రపంచం అంతా చురుగ్గా కదులుతుంది, తన పనులు తాను చేసుకుపోతుంది.
‘నిధానమ్’ – భగవంతుడు ప్రాణులందరికీ ఒక గొప్ప ‘నిక్షేపం’ (Store-house / దాచుకునే చోటు) లాంటివాడు. ఎందుకంటే, ప్రళయ కాలం వచ్చినప్పుడు (ఈ ప్రపంచం అంతమైపోయినప్పుడు)… ఈ సృష్టిలోని సమస్తం ఆయనలోనే వచ్చి చేరతాయి. అన్నీ ఆయన లోపలే భద్రంగా దాగి ఉంటాయి (మళ్ళీ సృష్టి మొదలయ్యే వరకు).
‘బీజమవ్యయమ్’ – ఈ ప్రపంచం మొత్తానికి, సకల ప్రాణులకి మూల విత్తనం (Seed), అసలు కారణం ఆ పరమాత్మే. కాబట్టి—మనం ఏ కులంలో పుట్టినా, ఏ జాతిలో పుట్టినా, ఆడవారైనా, మగవారైనా సరే… మనందరికీ అసలైన పుట్టిల్లు, మన గోత్రం, మన మూలం ఆ దేవుడే. ఈ విషయాన్ని గట్టిగా నమ్మి మనం ధైర్యంగా ఉండాలి. ‘నేను తక్కువ వాడిని (అల్పుడిని), నాకు శక్తి లేదు, నేను బలహీనుడిని’ అని ఎప్పుడూ అనుకోకూడదు. ఒక చెట్టు, అది పుట్టిన విత్తనం కంటే వేరు కాదు కదా! (విత్తనంలో ఉన్న లక్షణాలే చెట్టులోనూ ఉంటాయి). అలాగే, మనకు విత్తనం లాంటివాడు ఆ దేవుడు. కాబట్టి మనం (జీవులు) ఆ దేవుడి కంటే వేరు కాదు. ప్రస్తుతం మన శరీరం లేదా మన పరిస్థితి (ఉపాధి) చిన్నదిగా కనిపించవచ్చు. కానీ, మన మూలం (Source) ఆ గొప్ప పరమాత్మే అని గుర్తుతెచ్చుకుని, మనం ఎంతో ధైర్యంతో బతకాలి. ఆ దేవుడిని ‘అవ్యయం బీజం’ (నాశనం లేని విత్తనం) అని పిలిచారు. అంటే మనకు కారణమైన ఆ దేవుడు ఎప్పటికీ నాశనం కానివాడు అని అర్థం.