జ్ఞానయజ్ఞేన చాప్యన్యే యజంతో మాముపాసతే ।
ఏకత్వేన పృథక్త్వేన బహుధా విశ్వతోముఖమ్ ॥ 15
జ్ఞానయజ్ఞేన, చ, అపి, అన్యే, యజంతః, మామ్, ఉపాసతే,
ఏకత్వేన, పృథక్త్వేన, బహుధా, విశ్వతః ముఖమ్.
అన్యే అపి చ = మరియు, మరికొందరు; జ్ఞాన యజ్ఞేన = భగవత్ విషయకమైన జ్ఞానం అనే యజ్ఞం చేత; యజంతః = పూజిస్తూ; మామ్ = నన్ను; ఉపాసతే = ఉపాసిస్తారు; ఏకత్వేన = బ్రహ్మాత్మైకత్వ రూపమైన పరమార్థ దర్శనం చేత; పృథక్త్వేన = భగవంతుడైన విష్ణువే చంద్రాదిత్యాదిరూపాలలో వేరు వేరుగా వెలయుచున్నాడు, అనే భావంతో; విశ్వతః ముఖమ్ = విశ్వరూపుడనైన నన్ను; బహుధా = బహువిధాల, రుద్రాదిత్యాది రూపాలలో; (మరికొందరు ఉపాసిస్తున్నారు).
తా ॥ ఇతరులు కొందరు (వాసుదేవుడే సర్వమూ) సర్వాత్మదర్శన రూపమైన జ్ఞానయజ్ఞం చేత నన్ను ఉపాసిస్తున్నారు. ఏకత్వ భావనతో (అంటే అభేద బుద్ధితో) కొందరూ, పృథక్త్వభావన (అంటే దాసోఽహం అనే భావం)తో కొందరూ ఉపాసిస్తున్నారు. మరికొందరు సర్వాత్మకుడనైన నన్ను బ్రహ్మరుద్రాది రూపాలలో ఉపాసిస్తున్నారు.
వ్యాఖ్య:–
ఇప్పటివరకు మహాత్ములు దేవుడిని ఎప్పుడూ పూజిస్తుంటారని చెప్పుకున్నాం. అయితే, ఆ పూజించే పద్ధతి అందరికీ ఒకేలా ఉండదు. వారి వారి అలవాట్లు, సంస్కారాలను బట్టి ఒక్కొక్కరు ఒక్కోలా దేవుడిని సేవిస్తుంటారు.
- అద్వైతం: కొందరు ‘నేను, దేవుడు ఒక్కటే’ అనే భావనతో (జ్ఞాన మార్గంలో) పూజిస్తారు.
- ద్వైతం: మరికొందరు ‘నేను వేరు, దేవుడు వేరు’ అనే భావనతో (భక్తి మార్గంలో) సేవకుడిలా పూజిస్తారు.
- ఇంకొందరు వేరే రకాలుగా కూడా ఆరాధిస్తారు.
నదులు తిన్నగా పారినా, వంకరగా పారినా… చివరికి అవి వెళ్లి కలిసేది సముద్రంలోనే కదా! అలాగే, ఆధ్యాత్మిక మార్గంలో ఉన్నవారు ఏ పద్ధతిలో దేవుడిని పూజించినా సరే, ఆ ప్రయత్నాన్ని మాత్రం మధ్యలో ఆపకూడదు. అలా ఆపకుండా ప్రయత్నిస్తే, చివరికి అందరూ ఆ భగవంతుడినే చేరుకుంటారు. ఏ దారిలో వెళ్తున్నాం అనేది ముఖ్యం కాదు. మన గమ్యం (లక్ష్యం) మీద ఏకాగ్రత, మనసులో భక్తి ఉండటం మాత్రం అందరికీ ఖచ్చితంగా అవసరం.
‘జ్ఞానయజ్ఞేన’ – జ్ఞానయజ్ఞం అంటే అగ్నిలో చేసే హోమం కాదు. ఇదొక మానసిక స్థితి.
- బ్రహ్మ సత్యం: భగవంతుడు (బ్రహ్మం) ఒక్కడే నిజం.
- జగన్మిథ్యా: మనకు కనిపించే ఈ ప్రపంచం అంతా అబద్ధం (భ్రమ/కల లాంటిది).
- జీవో బ్రహ్మైవ నాపరః: మనిషి (జీవుడు), ఆ దేవుడు (బ్రహ్మం) వేరు వేరు కాదు, ఇద్దరూ ఒక్కటే.
ఈ నిజాన్ని గట్టిగా నమ్మి, ఆ భావనతో జీవించడమే ‘జ్ఞానయజ్ఞం’ చేయడం. దీనినే ‘అద్వైతం’ (రెండు కానిది/ఒక్కటే అనే భావం) అంటారు.
- తత్త్వమసి: ‘అది నువ్వే’ (ఆ దేవుడివి నువ్వే).
- సోహం: ‘ఆ దేవుడే నేను’.
సాధకుడు ఎప్పుడూ ‘నేనే బ్రహ్మాన్ని’ అని ఆలోచిస్తూ ఉండటమే ఈ యజ్ఞం. చివరికి ప్రతి మనిషి ఎప్పుడో ఒకప్పుడు—”ఈ సృష్టి అంతా దేవుడే, ఆ దేవుడు నా ఆత్మ కంటే వేరు కాదు” అని తెలుసుకోవాల్సిందే. అలా తెలుసుకున్నప్పుడే మోక్షం వస్తుంది. ఇదే అసలైన జ్ఞానయజ్ఞం. శ్రీకృష్ణుడు భగవద్గీతలో ఈ జ్ఞానయజ్ఞం యొక్క గొప్పతనాన్ని, అవసరాన్ని చాలాసార్లు నొక్కి చెప్పారు. గీత చివరలో కూడా—”ఎవరైతే ఈ గీతను చదివి అర్థం చేసుకుంటారో, వారు నన్ను జ్ఞానయజ్ఞంతో పూజించినట్లే” అని స్పష్టంగా చెప్పారు. దీన్ని బట్టి జ్ఞానానికి దేవుడు ఎంత విలువిస్తారో అర్థం చేసుకోవచ్చు.
‘విశ్వతోముఖమ్’ – ‘విశ్వతోముఖమ్’ అంటే ప్రపంచం అంతటా ముఖాలు కలిగినవాడు అని అర్థం. అంటే భగవంతుడు అన్ని దిక్కులా చూస్తుంటాడు, ఆయన అందరిలోనూ ఉంటాడు (సర్వాత్మ స్వరూపుడు). ఈ నిజాన్ని ఎవరైతే పూర్తిగా తెలుసుకుంటారో, వారు ఇక జీవితంలో ఎలాంటి పాపపు పనులు చేయలేరు. ఎందుకంటే— దేవుడి ముఖం, దేవుడి చూపు, దేవుడి ఉనికి లేని చోటంటూ ఏదీ లేదు. మనం ఎక్కడ దాక్కుని తప్పు చేసినా, ఆయన అక్కడా ఉంటాడు, అన్నీ గమనిస్తూనే ఉంటాడు. కాబట్టి, ప్రజలందరూ ‘విశ్వతోముఖమ్’ (దేవుడు అంతటా చూస్తున్నాడు) అనే మాటను పదే పదే గుర్తుచేసుకుంటూ ఉండాలి. ఆ భయంతోనైనా చెడ్డ పనులకు దూరంగా ఉండాలి.