సతతం కీర్తయంతో మాం యతంతశ్చ దృఢవ్రతాః ।
నమస్యంతశ్చ మాం భక్త్యా నిత్యయుక్తా ఉపాసతే ॥ 14
సతతమ్, కీర్తయంతః, మామ్, యతంతః, చ, దృఢవ్రతాః,
నమస్యంతః, చ, మామ్, భక్త్యా, నిత్యయుక్తాః, ఉపాసతే.
(వారు) సతతమ్ = సదా; మామ్ = నన్ను; కీర్తయంతః = కీర్తించే వారూ; దృఢవ్రతాః = సడలని నిష్ఠగలవారూ; యతంతః చ = ప్రయత్నశీలురూ; భక్త్యా = పరమప్రీతిచేత; నమస్యంతః = నమస్కరిస్తున్నవారూ; నిత్యయుక్తాః చ = సర్వదా సమాహితచిత్తులూ అయి; మామ్ = నన్ను; ఉపాసతే = ఉపాసిస్తారు.
తా ॥ (వారి భజన ప్రకారం చెప్పబడుతోంది:) ఆ మహాత్ములు నన్ను స్తోత్ర మంత్రాలతో కీర్తిస్తున్నారు. దృఢనియమం గలవారై ఈశ్వరజ్ఞానాన్ని పొంద ప్రయత్నిస్తున్నారు. పరమప్రీతిపూర్వకంగా ప్రణమిల్లుతున్నారు. అనవరతం అవహిత చిత్తులవుతూ నన్ను ఉపాసిస్తున్నారు.
వ్యాఖ్య: –
కిందటి శ్లోకంలో మహాత్ములు ఏకాగ్రతతో ఉంటారని చెప్పారు కదా! ఇప్పుడు వారు దేవుడిని ఎలా సేవిస్తారో ఇక్కడ వివరిస్తున్నారు. వారు అన్ని కాలాల్లోనూ, అన్ని పరిస్థితుల్లోనూ భగవంతుడిని స్మరిస్తూ, కీర్తిస్తూనే ఉంటారు. ఇక్కడ ‘సతతమ్’ అనే పదం వాడారు. అంటే—ఏదో ఒక టైంలో పూజ చేసి వదిలేయడం కాదు, నిరంతరం (24 గంటలు) దేవుడి ధ్యాసలో ఉండటం అని అర్థం.
భక్తిలో రకాలు:
- సాకార భక్తి (Form): దేవుడికి రూపం ఉంది అనుకునే భక్తులు దేవుడి నామాలను జపిస్తూ, పాటలు పాడుతూ పూజ చేస్తారు.
- నిరాకార భక్తి (Formless): దేవుడు నిరాకారుడు అనుకునే జ్ఞానులు, తమ హృదయంలోనే దేవుడి గురించి లోతుగా ఆలోచిస్తూ (మననం), ధ్యానం చేస్తారు.
వారు దేవుడిని పొందడానికి ఎప్పుడూ గట్టిగా ప్రయత్నిస్తూనే ఉంటారు. ఇంద్రియాలను అదుపులో (Self-control) ఉంచుకుంటారు తప్ప, సోమరిపోతుల్లా అస్సలు ఉండరు. ‘యతన్తశ్చ’ అనే పదం ఏం చెబుతుందంటే—కష్టపడి ప్రయత్నించే వారికి మాత్రమే దేవుడు దొరుకుతాడు, మిగతా వారికి కాదు. చిన్న వస్తువులు సంపాదించడానికే మనం ఎంతో కష్టపడాలి కదా, మరి అంత గొప్ప దైవం ఊరికే ఎలా దొరుకుతాడు? వారి ప్రయత్నం సాదాసీదాగా ఉండదు. వారు ‘దృఢవ్రతులు’. అంటే గట్టి నియమాలు పెట్టుకుని, విపరీతమైన పట్టుదలతో సాధన చేస్తారు.
‘తే ద్వన్ద్వమోహనిర్ముక్తా భజన్తో మాం దృఢవ్రతాః’ గీతాచార్యుడు (శ్రీకృష్ణుడు) 7వ అధ్యాయంలోనే (7-28) ఈ ‘దృఢవ్రతం’ (గట్టి పట్టుదల) గురించి చెప్పారు. ఇప్పుడు మళ్ళీ అదే విషయాన్ని గుర్తుచేస్తున్నారంటే, ఆధ్యాత్మిక సాధనలో ఇది ఎంత ముఖ్యమో మనం అర్థం చేసుకోవాలి. మన మనసు ఎన్నో జన్మల నుంచి చేసిన పాపాలతో, చెడు అలవాట్లతో (సంస్కారాలతో) నిండిపోయి, మదించిన ఏనుగులా మొండిగా తయారై ఉంటుంది. అలాంటి మనసును మన దారిలోకి తెచ్చుకోవాలంటే సాధకుడు కచ్చితంగా కొన్ని నియమాలను (వ్రతాలను) పాటించాలి. ఉపవాసం, మౌనం, జపం, ధ్యానం, బ్రహ్మచర్యం మొదలైనవి. ఈ నియమాలు చాలా గట్టిగా (Strong) ఉండాలి తప్ప, బలహీనంగా ఉండకూడదు. అంటే, ఏదో ఒక రోజు చేసి, మధ్యలో బద్ధకంతో ఆపేయకూడదు. చాలామంది భక్తి మార్గంలోకి వస్తారు, కానీ ఇలాంటి గట్టి పట్టుదల లేకపోవడం వల్లే… బలమైన ‘మాయ’ దెబ్బకు ఓడిపోయి వెనక్కి వెళ్లిపోతున్నారు. మాయ అనేది చాలా ప్రమాదకరమైన శత్రువు. అది చిన్న చిన్న ప్రయత్నాలకు, సామాన్యమైన ఆయుధాలకు లొంగదు. కాబట్టి ‘దృఢవ్రతం’ (వజ్ర సంకల్పం) అనే గొప్ప ఆయుధంతోనే ఆ మాయను ఓడించాలి.
“నిత్యయుక్తాః’ ఇక్కడ ‘నిత్యయుక్తాః’ అనే పదాన్ని వాడారు. దీని అర్థం—మహాత్ములు ఎప్పుడూ (నిరంతరం) ఏకాగ్రతతో తమ మనసును దేవుడి మీదే లగ్నం చేస్తారని స్పష్టంగా తెలుస్తోంది.అయితే, శ్లోకంలో ‘భక్త్యా’ (భక్తితో) అనే పదాన్ని కూడా ప్రత్యేకంగా చేర్చారు. ఎందుకంటే—వారు చేసే నమస్కారమైనా, ధ్యానమైనా యాంత్రికంగా ఉండదు; అది స్వచ్ఛమైన భక్తితో (ప్రేమతో) నిండి ఉంటుంది. లోకంలో దేవుడిని ధ్యానించేవాళ్ళు, పూజలు చేసేవాళ్ళు చాలామందే ఉండొచ్చు. కానీ, ఆ పనిని నిజమైన ప్రేమతో, స్వచ్ఛమైన భక్తితో చేసేవాళ్ళు మాత్రం చాలా అరుదుగా ఉంటారు.
‘స తు దీర్ఘరాలనైరన్తర్య సత్కారసేవితో దృఢభూమిః’ పతంజలి మహర్షి కూడా తమ యోగ సూత్రాలలో ‘స తు దీర్ఘకాల నైరంతర్య సత్కార సేవితో దృఢభూమిః’ అని చెప్పారు. దీని అర్థం ఏంటంటే—ఏదైనా సాధన మనలో గట్టిగా నాటుకోవాలంటే అది:
- చాలా కాలం పాటు చేయాలి (దీర్ఘకాలం),
- మధ్యలో గ్యాప్ ఇవ్వకూడదు (నైరంతర్యం),
- ప్రేమతో, గౌరవంతో చేయాలి (సత్కారం). ఆయన కూడా ఇలా ప్రేమతో కూడిన నిరంతర ప్రయత్నానికే ఎక్కువ విలువ ఇచ్చారు.
ఈ శ్లోకం ద్వారా మనకు ఏం అర్థమవుతుందంటే—
- ఎప్పుడూ దేవుడిని స్మరించడం,
- గట్టి పట్టుదల (దృఢవ్రతం) కలిగి ఉండటం,
- భక్తితో నిరంతరం ధ్యానం చేయడం… ఇవే దేవుడిని దర్శించడానికి (సాక్షాత్కారానికి) నిజమైన మార్గాలు.
కాబట్టి, మోక్షం కావాలనుకునేవారు (ముముక్షువులు) పైన చెప్పిన పద్ధతిని అలవర్చుకోవాలి. దైవ గుణాలను పెంచుకొని, ఇలా గట్టిగా ప్రయత్నిస్తే… వారు అతి త్వరలోనే ఆ పరబ్రహ్మలో ఐక్యం (బ్రహ్మసాయుజ్యం) కాగలుగుతారు.