ప్రకృతిం స్వామవష్టభ్య విసృజామి పునః పునః ।
భూతగ్రామమిమం కృత్స్నం అవశం ప్రకృతేర్వశాత్ ॥ 8
ప్రకృతిమ్, స్వామ్, అవష్టభ్య, విసృజామి, పునః, పునః,
భూతగ్రామమ్, ఇమమ్, కృత్స్నమ్, అవశమ్, ప్రకృతేః, వశాత్.
స్వామ్ = నా; ప్రకృతిమ్ = మాయను; అవష్టభ్య = వశమొనర్చుకొని; ప్రకృతేః వశాత్ =పూర్వసంస్కారానుసారం; అవశమ్ = జనన మరణాలకు ఆధీనమైన; ఇమమ్ = ఈ; భూతగ్రామమ్ = భూతసమూహాన్ని; కృత్స్నమ్ = సమస్తాన్ని; పునః పునః = మళ్ళీ మళ్ళీ, విసృజామి = సృష్టిస్తున్నాను.
తా ॥ (అసంగుడవు, నిర్వికారుడవు అయిన నీవు సృజించడం ఎలా అని అంటే-) స్వీయమూ, స్వాధీనమూ, అవిద్యా రూపమూ అయిన మాయను అధిష్ఠించి, ప్రాక్తన సంస్కారవశంతో జన్మమృత్యువులకు అధీనమైన చతుర్విధ భూతాలను, మళ్ళీ మళ్ళీ సృష్టిస్తున్నాను.
వ్యాఖ్య:- ఈ శ్లోకంలో మనిషికి, దేవుడికి ఉన్న తేడా స్పష్టంగా చెప్పబడింది.
- మనిషి (జీవుడు): ప్రకృతికి (మాయకు/అలవాట్లకు) బానిస.
- దేవుడు (ఈశ్వరుడు): ఆ ప్రకృతిని తన అదుపులో ఉంచుకునే యజమాని.
జ్ఞానులు (జీవన్ముక్తులు) తప్ప, మిగతా ప్రాణులన్నీ తమ కర్మలకు, మనసులోని కోరికలకు లొంగిపోయి స్వతంత్రం లేకుండా బతుకుతున్నాయి. మనలో కర్మలు, కోరికలు (వాసనలు) ఉన్నంతవరకూ మళ్ళీ మళ్ళీ పుట్టక తప్పదు. అందుకే ‘తెలియనితనంతో ఉన్న జీవులను నేను మళ్ళీ మళ్ళీ సృష్టిస్తూనే ఉంటాను’ అని దేవుడు చెప్పారు.
ఎంత ఆస్తిపాస్తులు ఉన్నా సరే, మనసుకూ ఇంద్రియాలకూ బానిసలైన వారు నిజమైన స్వేచ్ఛ లేనివారే. వారు బలవంతంగా పుడుతూ, చస్తూ ఉండాల్సిందే. ఈ జనన మరణాల చక్రం నుండి బయటపడాలంటే—ఆధ్యాత్మిక జ్ఞానాన్ని పెంచుకొని, దేవుడిని ఆశ్రయించి, మనసును గెలవాలి.
ఉదాహరణ (రంగులరాట్నం): రంగులరాట్నం (Merry-go-round/Giant Wheel) ఎక్కిన వాళ్ళు, అది తిరుగుతున్నంత సేపు తమ ప్రమేయం లేకుండానే గిరగిరా తిరుగుతూనే ఉంటారు. ఆ రాట్నం ఆగాలంటే, అందులో కూర్చున్నవాళ్ళు ఏం చేసినా లాభం లేదు; కింద ఉండి దాన్ని తిప్పేవాడిని (Operator) అడగాలి.
అలాగే, ఈ మాయ అనే రాట్నంలో ఇరుక్కున్న మనం, అది ఆగాలంటే (మోక్షం రావాలంటే), ఆ చక్రాన్ని తిప్పుతున్న పరమాత్మను శరణు కోరాలి.