సాధిభూతాధిదైవం మాం సాధియజ్ఞం చ యే విదుః ।
ప్రయాణకాలేఽపి చ మాం తే విదుర్యుక్తచేతసః ॥ 30
స అధిభూత అధిదైవమ్, మామ్, స అధియజ్ఞమ్, చ, యే, విదుః,
ప్రయాణకాలే, అపి, చ, మామ్, తే, విదుః, యుక్త చేతసః.
యే చ = మరియు, ఎవరు; మామ్ = నన్ను; స అధిభూత అధిదైవమ్ = అధిభూత, అధిదైవాలతోనూ; స అధియజ్ఞం చ = అధియజ్ఞములతోనూ; విదుః = తెలుసుకుంటారో; తే = ఆ; యుక్త చేతసః = సమాహిత చిత్తులు; ప్రయాణ కాలే అపి = మృత్యుకాలంలో కూడా; మామ్ = నన్ను; విదుః = ఎఱుగగలరు.
తా ॥ మరియు ఎవరు అధిభూత, అధిదైవ, అధియజ్ఞములతో కూడా నన్ను ప్రస్తుతం ఉపాసిస్తున్నారో, సమాహితచిత్తులైన వారు నన్ను మృత్యుకాలంలో కూడా స్మరిస్తూనే ఉంటారు. ఎరుక కలిగి ఉంటారు.* (నా భక్తులు భ్రష్టులు కారు.) (గీత : 8–7, 14 చూ.)
వ్యాఖ్య:–
చాలామంది “జీవితమంతా ఎలా ఉన్నా పర్లేదు, చనిపోయేటప్పుడు మాత్రం ‘నారాయణ’ అంటే చాలు, స్వర్గానికి వెళ్లిపోవచ్చు” అనుకుంటారు. కానీ అది కుదరదు అని ఇక్కడ స్పష్టంగా చెబుతున్నారు. ఎవరు జీవితాంతం “అంతా దేవుడే” అనే భావనతో (ఆత్మ చింతనతో) ఉంటారో, వారికి మాత్రమే చనిపోయేటప్పుడు కూడా ఆ దేవుడు గుర్తొస్తాడు. మనసు దేనికి అలవాటు పడితే చివరి క్షణంలో అదే గుర్తుకొస్తుంది. జీవితమంతా డబ్బు, కుటుంబం గురించి ఆలోచించిన వాడికి.. చివరి క్షణంలో దేవుడు గుర్తురాడు, డబ్బే గుర్తొస్తుంది.
సాధకుడు ఈ ప్రపంచాన్ని ఎలా చూడాలి?
- అధిభూతం: కనిపించే ఈ ప్రపంచం, పంచభూతాలు.
- అధిదైవం: దేవతలు, ఇంద్రియ శక్తులు.
- అధియజ్ఞం: మనం చేసే పనులు, యజ్ఞాలు.
- సారాంశం: ఇవన్నీ వేరు వేరు కాదు.. “ఇవన్నీ ఆ పరమాత్మ స్వరూపాలే” అని ఎవరైతే బ్రతికున్నప్పుడు గుర్తిస్తారో, వారే మరణ సమయంలోనూ అదే జ్ఞానంతో ప్రశాంతంగా తనువు చాలిస్తారు.
ఒక కుండ నిండా పాలు ఉంటే.. అది పొరపాటున కింద పడి పగిలితే పాలే బయటకు వస్తాయి. అదే కుండలో విషం ఉంటే.. పగిలినప్పుడు విషమే బయటకు వస్తుంది. అలాగే, జీవితమంతా మనసు అనే కుండలో ‘భక్తి’ నింపుకుంటే, మరణం అనే దెబ్బ తగిలినప్పుడు బయటకు వచ్చేది ‘దైవ చింతనే’. “నేను బ్రహ్మమును” (అహం బ్రహ్మాస్మి), “అంతా బ్రహ్మమే” అనే అనుభవం కేవలం చనిపోయేటప్పుడు వచ్చేది కాదు. అది జీవితకాలం పాటు చేసే నిరంతర సాధన. ఆ సాధన ఉన్నవాడే మృత్యువును జయిస్తాడు.
మోక్షం లేదా దైవానుభవం ఎలా కలుగుతుంది? ఎప్పుడు సాధించాలి? అనేదానికి ఇక్కడ సూటి సమాధానం ఉంది. దేవుడు కనిపించాలంటే కేవలం పూజలు చేస్తే సరిపోదు. ‘యుక్తచేతసః’ అంటే మనసును పూర్తిగా అదుపులో ఉంచుకోవాలి. ఇంద్రియాలకు (కళ్లు, చెవులు, నాలుక మొ||) బానిసగా ఉన్నవాడికి.. ఆత్మజ్ఞానం అందదు. మనసును జయించిన వాడికే ఆ అనుభవం కలుగుతుంది. శ్లోకంలో “అంతిమ కాలంలో కూడా” (ప్రయాణకాలేఽపి చ) అని అన్నారు. దీని అర్థం: “కేవలం చనిపోయేటప్పుడు చేస్తే చాలు” అని కాదు. “జీవితమంతా చేస్తూ ఉంటే.. చనిపోయేటప్పుడు కూడా గుర్తుంటుంది” అని అర్థం.
మనం ఊరికి వెళ్లాలంటే ఏం చేస్తాం? రైలు రావడానికి ముందే టికెట్లు, బట్టలు, దారికి కావాల్సిన తిండి (దారిబత్తెం) అన్నీ ముందే సర్దుకుని సిద్ధంగా ఉంటాం. అంతేగానీ, రైలు ప్లాట్ఫామ్ మీదకు వచ్చి విజిల్ వేస్తుంటే.. అప్పుడు ఇంటికి వెళ్లి పెట్టె సర్దుకోము కదా! మరణం శరీరాన్ని వదిలి ఆత్మ చేసే ‘దీర్ఘ ప్రయాణం’. ఈ ప్రయాణానికి కావాల్సిన ‘పుణ్యం, భక్తి, జ్ఞానం’ అనే లగేజీని.. మనం ఆరోగ్యంగా, యవ్వనంలో ఉన్నప్పుడే సర్దుకోవాలి. “వార్ధక్యంలో చూద్దాంలే” అనుకుంటే కుదరదు. అప్పుడు కళ్లు కనిపించవు, చెవులు వినిపించవు, కూర్చుంటే నడుము నొప్పి. మనసు నిలవదు. శరీరం సహకరించని ఆ సమయంలో కొత్తగా సాధన చేయడం అసాధ్యం. కాబట్టి, దీపం ఉండగానే ఇల్లు చక్కబెట్టుకున్నట్లు.. ఒంట్లో శక్తి ఉన్నప్పుడే దేవుడిని పట్టుకోవాలి. మరణం ఎప్పుడు వస్తుందో తెలియదు కాబట్టి, మన ‘ఆధ్యాత్మిక ప్రయాణానికి’ కావాల్సిన టికెట్ (భక్తి) ఇప్పుడే రిజర్వ్ చేసుకోవాలి. ముసలితనం వరకు వాయిదా వేయకూడదు.
చాలామందికి ఒక అపోహ ఉంటుంది: “జీవితమంతా మన ఇష్టం వచ్చినట్లు జల్సా చేసి, ముసలితనం వచ్చాక లేదా చనిపోయే ముందు ‘రామ రామ’ అంటే సరిపోతుంది కదా” అని. కానీ భగవంతుడు ఇక్కడ ఆ వాదనను పూర్తిగా కొట్టిపారేశారు. మన స్కూల్ పరీక్షలకు డేట్, టైమ్ ముందుగానే తెలుస్తుంది. కాబట్టి ఆ ముందు రోజు చదువుకోవచ్చు. కానీ మృత్యువు అనే పరీక్ష ఎప్పుడు వస్తుందో ఎవరికీ తెలియదు. అది ఈరోజే రావచ్చు, ఇప్పుడే రావచ్చు, లేదా 50 ఏళ్ల తర్వాత రావచ్చు. “నేను రేపు దేవుడిని తలుచుకుంటాను” అనుకుంటే.. ఆ ‘రేపు’ రాకపోవచ్చు. అందుకే ఎప్పుడూ సిద్ధంగా ఉండాలి.
జీవితమంతా ఏది ప్రాక్టీస్ చేస్తామో, చివరి క్షణంలో అదే బయటకు వస్తుంది. జీవితమంతా డబ్బు, ఆస్తుల గురించి ఆలోచించిన వాడికి.. చనిపోయేటప్పుడు కూడా “నా బీరువా తాళం ఎక్కడ?” అనే ఆలోచనే వస్తుంది తప్ప, దేవుడు గుర్తుకురాడు. నిరంతరం ప్రాక్టీస్ చేసిన వాడికి మాత్రమే.. ఆ ఆఖరి క్షణంలో అప్రయత్నంగా దేవుడి నామం గుర్తుకొస్తుంది.
భగవద్గీత సోమరితనాన్ని (Laziness) అస్సలు ఒప్పుకోదు. “దేవుడు దయ గలవాడు కదా, చివరికి చూసుకుంటాడులే” అని కూర్చోవడం అవివేకం. ‘ఆజీవిత పురుష ప్రయత్నం’ అంటే.. ప్రాణం ఉన్నంత వరకు మనిషి ధర్మ మార్గంలో కష్టపడుతూనే ఉండాలి. ఆ కష్టానికి (సాధనకు) మాత్రమే ఫలితం ఉంటుంది. మనం చేయాల్సింది ఒక్కటే – “మరణం ఎప్పుడు వచ్చినా నేను రెడీ” అనేలా ప్రతిరోజూ దైవ చింతనతో గడపాలి. అప్పుడే మనం ఆ చివరి పరీక్షలో పాస్ అవుతాము.
అధిభూత, అధిదైవ, అధియజ్ఞం అంటే ఏమిటో రాబోయే అధ్యాయంలో వివరంగా తెలియజేయబడినవి.