ఇచ్ఛాద్వేషసముత్థేన ద్వంద్వమోహేన భారత ।
సర్వభూతాని సమ్మోహం సర్గే యాంతి పరంతప ॥ 27
ఇచ్ఛాద్వేష సముత్థేన, ద్వంద్వమోహేన, భారత,
సర్వభూతాని, సమ్మోహమ్, సర్గే, యాంతి, పరంతప.
పరంతప = అర్జునా; భారత = కౌంతేయా; సర్గే = జన్మముతోడనే; ఇచ్ఛా ద్వేష సముత్థేన = ఇష్టానిష్టముల చేత కలిగే; ద్వంద్వ మోహేన = సుఖదుఃఖ నిమిత్తమైన బుద్ధిభ్రంశంలో; సర్వభూతాని = ప్రాణులందరూ; సమ్మోహమ్ = మోహాన్ని; యాంతి = పొందుతున్నారు.
తా ॥ పరంతపా! భారతా! ప్రాణుల స్థూలదేహం ఉత్పన్నమైన వెంటనే, ఇచ్ఛాద్వేషాల నుండి సుఖదుఃఖాది ద్వంద్వాలు కలిగి, జీవులను సమ్మోహితుల నొనర్చుతున్నాయి. (కనుక, వారు నన్ను ఎరుగజాలకున్నారు; మరియు నన్ను భజించడం లేదు.)
వ్యాఖ్య:-
ప్రతి జీవి పుట్టగానే ఒక పెద్ద మాయలో (అజ్ఞానంలో) పడిపోతుంది. ఇది చిన్నపాటి అజ్ఞానం కాదు. అందుకే దీన్ని ‘సమ్మోహం’ (విపరీతమైన మాయ/Delusion) అన్నారు. దీనివల్లనే మనం దేవుడిని చూడలేకపోతున్నాం. మనల్ని ఈ మాయలో పడేసేది ఎవరు? మనలోని ‘ఇచ్ఛ’ (కోరిక) మరియు ‘ద్వేషం’ (కోపం/పగ).
- ఇచ్ఛ (Desire): “నాకు అది కావాలి, ఇది కావాలి” అని కోరుకోవడం.
- ద్వేషం (Hatred): ఆ కోరిక తీరడానికి ఎవరైనా అడ్డుపడితే, వారిపై కోపం పెంచుకోవడం.
ఇక్కడ ఒక అద్భుతమైన సైకాలజీ పాయింట్ ఉంది. మనకు ఒక వస్తువు మీద కోరిక పుట్టగానే.. మనసు దాన్ని ఎలా పొందాలా అని నిరంతరం ఆలోచిస్తూ ఊగిపోతూ (Vibrate) ఉంటుంది. మనసు ఒక అద్దం లాంటిది లేదా నీటి కొలను లాంటిది. నీళ్లు నిలకడగా ఉంటేనే లోపల ఉన్నది (ఆత్మ/దేవుడు) స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. కోరికల వల్ల నీళ్లు కదులుతూ ఉంటే (Ripples), ప్రతిబింబం కనపడదు కదా! అందుకే కోరికలు ఉన్నవాడికి దేవుడు కనిపించడు.
కోరిక తీరితే సుఖం వస్తుందా? ఇదొక పెద్ద భ్రమ. కోరిక తీరితే తృప్తి వస్తుందని మనం అనుకుంటాం. కానీ.. అగ్నిలో నెయ్యి పోస్తే మంట ఆరుతుందా? ఇంకా పెరుగుతుంది కదా! అలాగే ఒక కోరిక తీరగానే, దాని మీద ఆశ ఇంకా పెరుగుతుంది తప్ప తరగదు. మన హృదయంలో ఉన్న ‘ఇచ్ఛ’ (కోరిక) అనే శత్రువును ‘వివేకం’ (మంచి చెడుల జ్ఞానం), ‘వైరాగ్యం’ (నాకు ఏమీ వద్దు అనే భావన) అనే ఆయుధాలతో పూర్తిగా పెకలించి వేయాలి. అప్పుడే మనసు శాంతించి, దేవుడు కనిపిస్తాడు.
‘ద్వేషము’ – మనిషికి ద్వేషం (పగ) కలగడానికి రెండే కారణాలు: మనకు ఇష్టమైన వస్తువుకు/పనికి ఎవరైనా అడ్డు తగిలినప్పుడు. లేదా మనకు అయిష్టమైన (నచ్చని) వస్తువు/వ్యక్తి ఎదురైనప్పుడు. ఒక్కసారి మనసులో ద్వేషం పుడితే.. అది ఒక గొలుసుకట్టు చర్యలాగా (Chain Reaction) మారి, చివరకు మనిషిని ఎలా నాశనం చేస్తుందో ఈ క్రమం చూడండి:
- ద్వేషం → క్రోధము (కోపం): మొదట వారిపై అసహ్యం కలుగుతుంది, అది పెరిగి పెద్దదై భయంకరమైన కోపంగా మారుతుంది.
- కోపం → సమ్మోహం (Delusion): కోపం రాగానే మనిషికి విచక్షణ పోతుంది. ఏం చేస్తున్నాడో, ఏం మాట్లాడుతున్నాడో తెలియని మైకం (సమ్మోహం) ఆవహిస్తుంది.
- సమ్మోహం → స్మృతి విభ్రమం (Confusion/Memory Loss): మతి మరుపు వస్తుంది. అంటే అప్పటిదాకా నేర్చుకున్న ధర్మం, పెద్దల మాటలు, మంచి విషయాలు అన్నీ మర్చిపోతాడు.
- స్మృతి విభ్రమం → బుద్ధి నాశనం: ఎప్పుడైతే మంచి మాటలు గుర్తుండవో.. సరిగ్గా ఆలోచించే శక్తి (బుద్ధి) చచ్చిపోతుంది. మంచి చెడుల తేడా తెలియదు.
- బుద్ధి నాశనం → సర్వ నాశనం: బుద్ధి లేనివాడు మనిషిగా బ్రతికినా వ్యర్థమే. చివరగా అతడు పూర్తిగా పతనమైపోతాడు.
ఈ ప్రమాదం నుంచి బయటపడాలంటే ఒకటే మార్గం: “అంతా దైవమే”. నీకు అడ్డు తగిలే వాడిలో కూడా ఆ దేవుడినే చూడు. “అంతా భగవంతుడి స్వరూపమే” అనే వివేకంతో, ఇచ్ఛ (కోరిక) – ద్వేషం (పగ) అనే ఈ రెండు శత్రువులను తరిమికొట్టాలి. అప్పుడే మనకు పరమ శాంతి దొరుకుతుంది.
‘సర్గే’ – శ్లోకంలో ‘సర్గే’ అనే పదం చాలా ముఖ్యం. దీని అర్థం ‘పుట్టినప్పుడు’ అని. అంటే, అజ్ఞానం లేదా మాయ అనేది మనం పెద్దయ్యాక (యవ్వనంలోనో, ముసలితనంలోనో) మనకు అంటుకునేది కాదు. తల్లి గర్భం నుండి బయటకు వచ్చిన క్షణమే మాయ మనల్ని కప్పేస్తుంది. పసిపిల్లవాడి నుంచే ‘నాది, నా వాళ్ళు’ అనే బంధాలు మొదలవుతాయి. రోగం ముదరక ముందే మందు వాడాలి కదా! అలాగే అజ్ఞానం గట్టిపడక ముందే, చిన్నతనం నుంచే (బాల్యం నుంచే) పిల్లలకు భక్తి, వివేకం నేర్పించాలి. అందుకే ప్రహ్లాదుడు లాంటి భక్తులు చిన్నప్పుడే తరించారు. మనసు అనే ఇంట్లోకి ‘అజ్ఞానం/కోరికలు’ అనే దొంగలు దూరారు అనుకుందాం. తెలివైన వాడెవడైనా “దొంగ కదా, కాసేపు ఉండనిద్దాం, తర్వాత పంపిద్దాం” అని అనుకుంటాడా? అనుకోడు కదా! దొంగ ఇంట్లో ఎంత సేపు ఉంటే అంత ప్రమాదం. వాడు ఇల్లంతా దోచేస్తాడు. అందుకే వాడిని వెంటనే గెంటేయాలి. అలాగే మనసులో చెడు ఆలోచనలు, కోరికలు అనే దొంగలను ఎంత త్వరగా తరిమికొడితే మనకు అంత ప్రశాంతత (ఆత్మానందం) దక్కుతుంది. నీకు ఏ క్షణంలో “ఇది తప్పు, నేను మారాలి” అనే వివేకం కలుగుతుందో.. అదే మంచి సమయం (శుభ ముహూర్తం). ఆ క్షణం నుంచే సాధన మొదలుపెట్టి, ఆ హృదయచోరులను (మనసును దోచుకునే వారిని) తరిమేయాలి. “ఇప్పటి దాకా చేయలేదు కదా, ఇక లాభం లేదులే” అని నిరాశ పడకూడదు.
శ్రీకృష్ణుడు అర్జునుడిని ఈ శ్లోకంలో ‘పరంతప’ అని పిలిచారు. మామూలుగా చూస్తే ఇది ఒక పేరులా అనిపిస్తుంది కానీ, అందులో ఒక పెద్ద ఛాలెంజ్ (Challenge) దాగి ఉంది. ‘పరాన్’ అంటే శత్రువులను, ‘తప’ అంటే తపింపజేసేవాడు (వేధించేవాడు/ఓడించేవాడు). అంటే, “అర్జునా! నువ్వు యుద్ధరంగంలో శత్రువులకు సింహ స్వప్నానివి. నిన్ను చూస్తేనే వారు భయపడతారు” అని కృష్ణుడు గుర్తుచేస్తున్నాడు. ఇక్కడ కృష్ణుడి ఉద్దేశ్యం కౌరవులను చంపమని చెప్పడం మాత్రమే కాదు. “అర్జునా! నువ్వు బయట ఉన్న శత్రువులను ఎలాగైతే నీ బాణాలతో వేధిస్తావో.. అలాగే నీ మనసులో దాక్కున్న అసలైన శత్రువులైన ‘కోరిక (ఇచ్ఛ) – పగ (ద్వేషం)’ లను కూడా వేధించు, వాటిని చంపి పారేయ్” అని హెచ్చరిస్తున్నాడు. బయటి శత్రువులను గెలవడం గొప్పే, కానీ అంతకంటే గొప్ప విషయం మనసులోని శత్రువులను గెలవడం. నీ పౌరుషం, నీ ప్రతాపం కేవలం మనుషుల మీద కాదు.. నీలోని దుర్గుణాల మీద చూపించు అని కృష్ణుడు అర్జునుడిని (మనందరినీ) ప్రోత్సహిస్తున్నాడు. “నువ్వు మామూలు వాడివి కాదు, శత్రు సంహారానివి. మరి ఆ శక్తిని ఈ లోపలి దొంగల (కోరికల) మీద ఎందుకు వాడవు?” అని మనల్ని మనమే ప్రశ్నించుకునేలా ఈ సంబోధన ఉంది.
‘సర్వభూతాని’ – సాధారణంగా “సర్వభూతాని సమ్మోహం..” (అందరూ మాయలో పడిపోతున్నారు) అని అన్నప్పుడు, అందులో నిజంగా అందరూ ఉన్నారా? అంటే లేరు. ఇక్కడ ఒక చిన్న లాజిక్ ఉంది.
- సర్వభూతాని (సామాన్య అర్థం): లోకంలో ఉన్న ప్రాణులన్నీ అని అర్థం.
- గూఢార్థం (విశేష అర్థం): ఇక్కడ “అందరూ” అంటే.. ఎవరైతే భక్తి, శ్రద్ధ, జ్ఞానం లేకుండా అజ్ఞానంలో బతుకుతున్నారో.. ఆ “మెజారిటీ జనం” మాత్రమే అని అర్థం.
- మినహాయింపు (The Exception): ఎవరైతే దేవుడిని గట్టిగా నమ్ముతారో (భక్తులు), ఎవరికైతే ఆత్మజ్ఞానం ఉందో (జ్ఞానులు).. వారు ఈ జాబితాలోకి రారు. వారు మాయను జయించినవారు.
దీన్ని సులభంగా అర్థం చేసుకోవడానికి ఒక చిన్న ఉదాహరణ:
- వర్షం పడుతున్నప్పుడు “జనమందరూ తడిసిపోతున్నారు” అంటాం.
- దాని అర్థం నిజంగా ఒక్క మనిషి కూడా మిగలలేదని కాదు. ఎవరైతే గొడుగు (భక్తి/జ్ఞానం) వేసుకున్నారో వారు తడవరు. గొడుగు లేని సామాన్య జనం మాత్రమే తడుస్తారు.
- ఇక్కడ కూడా అంతే.. మాయ అనే వర్షంలో భక్తులు తప్ప మిగతావారందరూ తడిసిముద్దవుతున్నారు అని భావం.
కాబట్టి “నేను కూడా ఆ ‘అందరిలో’ ఒకడిని కదా, నాకు కూడా మాయ తప్పదేమో” అని భయపడక్కర్లేదు. నువ్వు భగవంతుడిని ఆశ్రయిస్తే.. ఆ రూల్ నీకు వర్తించదు. నువ్వు ఆ గుంపులోంచి వేరు చేయబడతావు. (చూడుడు శ్లో॥ 28).