నాహం ప్రకాశః సర్వస్య యోగమాయాసమావృతః ।
మూఢోఽయం నాభిజానాతి లోకో మామజమవ్యయమ్ ॥ 25
న, అహమ్, ప్రకాశః, సర్వస్య, యోగమాయా సమావృతః,
మూఢః, అయమ్, న, అభిజానాతి, లోకః, మామ్, అజమ్, అవ్యయమ్.
అహమ్ = నేను; యోగ మాయా = యోగమాయ చేత; సమావృతః = ఆవృతమవడం వల్ల; సర్వస్య = అందరికీ; న ప్రకాశః = కనబడుటలేదు; (అందుచేత) అయమ్ = ఈ; మూఢః = మోహాచ్ఛన్నమైన; లోకః = జగత్తు; అజమ్ = జన్మరహితునిగా; అవ్యయమ్ = అవ్యయునిగా; మామ్ = నన్ను; న అభిజానాతి = గ్రహింపజాలకుంది.
తా ॥ (అల్పబుద్ధులైన వారి అజ్ఞానానికి కారణం) త్రిగుణాత్మకమైన మాయ* చేత ఆవృతుడనై నేనందరికీ గోచరింపకున్నాను –కేవలం నా భక్తునికే ప్రకాశితుడ నవుతున్నాను. కనుక, మోహాంధకారమైన ఈ జగత్తు నా జన్మ మృత్యు రహితమైన అవ్యయ (ఈశ్వరుని) స్వరూపాన్ని గ్రహింపజాలకున్నది.
వ్యాఖ్య:-
“దేవుడు అంతటా ఉన్నా ఎందుకు కనిపించడు?” దీనిని ఒక చక్కని ఉదాహరణతో (అడ్డుతెర) వివరిస్తున్నాను: దేవుడు ఎక్కడో దాక్కోలేదు, మన కళ్ళ ముందే ఉన్నాడు. కానీ మనకు, దేవుడికి మధ్య ‘యోగమాయ’ అనే ఒక పెద్ద అడ్డుతెర (Curtain) ఉంది. అందుకే ఆయన మనకు కనిపించట్లేదు.
ఈ మాయ అనే తెర మూడు పొరలతో (Layers) తయారైంది. ఒక్కో పొర ఒక్కో గుణానికి సంకేతం. మనం దేవుడిని చూడాలంటే ఈ మూడు పొరలను దాటాలి:
- నల్లటి పొర (తమో గుణం): ఇది చాలా మందంగా ఉండే ‘మొద్దు’ పొర. సోమరితనం, అజ్ఞానం, నిద్ర దీని లక్షణాలు. దీనివల్ల అసలు దేవుడు ఉన్నాడనే స్పృహే ఉండదు.
- ఎర్రటి పొర (రజో గుణం): ఇది ఆవేశానికి, కోరికలకు గుర్తు. మనం ఎప్పుడూ పనుల్లో, లాభాల వేటలో బిజీగా ఉంటూ దేవుడిని పట్టించుకోకపోవడమే ఈ పొర.
- తెల్లటి పొర (సత్వ గుణం): ఇది చాలా పల్చగా ఉంటుంది. మంచితనం, పూజలు చేయడం దీని లక్షణం. ఇది మంచిదే అయినా.. “నేను మంచివాడిని, పూజలు చేస్తున్నాను” అనే చిన్న అహంకారం ఉన్నంత కాలం ఇది కూడా ఒక అడ్డుతెరగానే ఉంటుంది.
సాధన అంటే.. ఆ గోడను పగులగొట్టడమే!
మనం చేసే పూజలు, ధ్యానం, భక్తి, నిష్కామ కర్మ.. ఇవన్నీ దేవుడిని కొత్తగా సృష్టించడానికి కాదు. మనకు అడ్డంగా ఉన్న ఈ మాయ అనే గోడను పగులగొట్టడానికే.
- ఎలా తొలగించాలి?: నిరంతర సాధనతో, వైరాగ్యంతో ఒక్కో పొరను (నలుపు -> ఎరుపు -> తెలుపు) తొలగించుకుంటూ వెళ్తే.. చివరికి తెర పూర్తిగా తొలగిపోతుంది.
- ఫలితం: తెర తొలగగానే.. అవతలి వైపు ఎప్పటి నుండో వెలుగుతున్న పరమాత్మ మనకు ప్రత్యక్షంగా కనిపిస్తాడు.
దేవుడిని మనం కొత్తగా వెతికి పట్టుకోవాల్సిన పనిలేదు. మన కళ్ళకు కట్టిన గంతలు (మాయ) విప్పుకుంటే చాలు, ఆయన అక్కడే ఉన్నాడని తెలుస్తుంది.
మనం “దేవుడు లేడు, అందుకే కనిపించట్లేదు” అనుకుంటాం. కానీ గీతాచార్యుడు “దేవుడు ఉన్నాడు, నీ కళ్లకు పొరలు కమ్మాయి.. అందుకే కనిపించట్లేదు” అని అంటున్నారు. ఆకాశంలో సూర్యుడు ప్రకాశిస్తూనే ఉంటాడు. కానీ ఒక గుడ్డివాడికి ఆ సూర్యుడు కనిపించడు. లోపం ఎవరిది? సూర్యుడిది కాదు కదా.. కళ్లు లేని ఆ మనిషిదే. అలాగే దేవుడు ఎప్పుడూ ఉంటాడు. జ్ఞాన నేత్రం లేని అజ్ఞానులకు (మూఢులకు) మాత్రమే ఆయన కనిపించడు.
కుండ కింద దీపం (అద్భుతమైన ఉదాహరణ): ఒక వెలుగుతున్న దీపం మీద ఒక నల్లని కుండను బోర్లించామనుకోండి. అప్పుడు ఆ దీపం వెలుగు బయటకు రాదు.
- బయట నుంచి చూసేవాడికి అక్కడ దీపం లేనట్టే అనిపిస్తుంది. కానీ లోపల దీపం వెలుగుతూనే ఉంది.
- ఇక్కడ దీపం = దేవుడు (ఆత్మ).
- బోర్లించిన కుండ = మాయ (అజ్ఞానం).
ఆ వెలుగును చూడాలంటే మనం కొత్తగా దీపాన్ని వెలిగించక్కర్లేదు. కేవలం అడ్డుగా ఉన్న “కుండను పగులగొడితే” చాలు. అంటే.. మన మనసును కప్పి ఉంచిన అజ్ఞానాన్ని, మాయను బద్దలు కొడితే (తొలగించుకుంటే).. లోపల ఎప్పటి నుంచో ఉన్న దేవుడు దానంతట అదే ప్రకాశిస్తాడు. ఇదే మాయా భంగం. పుట్టుక, చావు లేని ఆ దేవుడిని చూడాలంటే.. మాయ అనే కుండను పగులగొట్టే వివేకం మనకు ఉండాలి. ఆ వివేకం లేనివారే దేవుడు లేడని వాదిస్తుంటారు.
అజ్ఞానులు (అవివేకులు) తమ చేతులారా తమ కష్టాలను పెంచుకుంటున్నారు. చెడు కోరికలు, కోపం, దురలవాట్లు, భోగాల పిచ్చి.. ఇవన్నీ మాయకు మంచి బలాన్నిచ్చే “ఆహారం” లాంటివి. మనం ఇలాంటి చెడ్డ పనులు చేసే కొద్దీ.. మాయ అనే మొక్కకు నీళ్లు పోసి పెంచినట్లు అవుతుంది. లేదా మనకు, దేవుడికి మధ్య ఉన్న అడ్డుగోడను మనమే ఇంకా గట్టిగా, బలంగా కడుతున్నట్లు లెక్క. తెలివైనవాడు (విజ్ఞుడు) ఆ గోడను ఇంకా పెంచకుండా.. భక్తి, జ్ఞానం, వైరాగ్యం అనే ఆయుధాలతో దాన్ని పగులగొట్టాలి.
“దేవుడు మాయతో కప్పబడి ఉన్నాడు” అని అనడం కేవలం మనకు అర్థం కావడానికి చెప్పిన మాటే తప్ప, నిజానికి దేవుడిని ఏదీ కప్పలేదు. దీన్ని అర్థం చేసుకోవడానికి ‘సూర్యుడు – మేఘం’ ఉదాహరణ చాలా బాగుంటుంది. ఆకాశంలో మబ్బులు వచ్చినప్పుడు “సూర్యుడు కప్పబడ్డాడు, సూర్యుడు మాయమయ్యాడు” అని మనం అంటాం. నిజానికి మేఘాలు సూర్యుడిని తాకలేవు, కప్పలేవు. సూర్యుడు మేఘాల పైన ఎప్పుడూ వెలుగుతూనే ఉంటాడు. కేవలం కింద ఉన్న మన కళ్ళకు మేఘాలు అడ్డురావడం వల్ల సూర్యుడు కనిపించట్లేదు. దేవుడు ఎప్పుడూ స్వచ్ఛంగా వెలుగుతూనే ఉంటాడు (నిరావరణుడు). మన అజ్ఞానం అనే మేఘం అడ్డురావడం వల్లే ఆయన కనిపించట్లేదు తప్ప, ఆయనకేమీ అడ్డు లేదు. “దేవుడు ఎవరికీ కనిపించడు” అంటే.. “అజ్ఞానులకు కనిపించడు” అని మాత్రమే అర్థం చేసుకోవాలి. ఆ అజ్ఞానపు మేఘాలు తొలగిన జ్ఞానికి ఆయన ఎప్పుడూ కనిపిస్తూనే ఉంటాడు.
తెర దేవుడికి అడ్డంగా ఉందా? లేక మన కళ్ళకు ఉందా?
“యోగమాయా సమావృతః” (మాయచే కప్పబడిన) అనే పదాన్ని ఎవరికి అన్వయించాలి? అనేదే ఇక్కడ పాయింట్. ముందు చెప్పుకున్నట్లు, దేవుడి చుట్టూ మాయ అనే తెర ఉంది. అందుకే ఆయన మనకు కనిపించట్లేదు. ఉదాహరణకు ఒక గదిలో వస్తువు ఉంది, కానీ దాన్ని ఒక దుప్పటితో కప్పేశారు. కొందరు పండితుల ప్రకారం.. ఆ మాయ దేవుడిని కప్పలేదు. ఆ మాయ చూసేవాడిని (అజ్ఞానిని) కప్పేసింది. ఉదాహరణకు వస్తువు మామూలుగానే ఉంది. కానీ చూసేవాడి కళ్ళకే గంతలు (Blindfold) కట్టారు. మొదటి అర్థంలో అడ్డంకి దేవుడి వైపు ఉంది. ఈ రెండవ అర్థంలో అడ్డంకి మన వైపు (మనిషి వైపు) ఉంది. అంటే.. “నేను ఇక్కడ బాగానే ఉన్నాను, నీ కళ్ళకు కట్టిన మాయ అనే గంతలను విప్పుకుంటే నేను కనిపిస్తాను” అని భగవంతుడు చెబుతున్నట్లుగా ఈ అర్థం వస్తుంది. ఇది మరింత సబబుగా ఉంది కదా! దేవుడిని మాయ కప్పలేదని, మన అజ్ఞానమే మనల్ని కప్పి ఉంచిందని దీని సారాంశం.