ఉదారాస్సర్వ ఏవైతే జ్ఞానీ త్వాత్మైవ మే మతమ్ ।
ఆస్థితః స హి యుక్తాత్మా మామేవానుత్తమాం గతిమ్ ॥ 18
ఉదారాః, సర్వే, ఏవ, ఏతే, జ్ఞానీ, తు, ఆత్మా, ఏవ, మే, మతమ్,
ఆస్థితః, సః, హి, యుక్తాత్మా, మామ్, ఏవ, అనుత్తమామ్, గతిమ్.
ఏతే = వీరు; సర్వే ఏవ = అందరూ కూడా; ఉదారాః = గొప్పవారే; తు = కాని; జ్ఞానీ = తత్త్వజ్ఞుడు; ఆత్మా ఏవ = నా ఆత్మస్వరూపుడే; (అని) మే = నా; మతమ్ = అభిప్రాయం; హి = ఏమన; సః = ఆ; యుక్తాత్మా = ఏకాగ్రచిత్తుడు; అనుత్తమామ్ = అతి ఉత్తమమైన; గతిమ్ = గతిగా (గమ్యంగా); మాం ఏవ = నన్నే; ఆస్థితః = ఆశ్రయించుకొని ఉన్నాడు.
తా ॥ వీరందరూ గొప్పవారే, మరియు నాకు ప్రియమైనవారు కూడా. ఏ భక్తుడూ నాకు అప్రియుడు కాడు. కాని జ్ఞాని నాకు అత్యంత ప్రియమైనవాడు. ఏమన, జ్ఞాని నా ఆత్మ స్వరూపుడు – ఇది నా అభిప్రాయం. ఆత్మసమాహితుడైన ఈ జ్ఞాని నన్నే పరమగతిగా ఆశ్రయించుకుని ఉంటాడు. (అంటే, ‘నేను భగవంతుడైన వాసుదేవుణ్ణి; స్వరూపంచేత నేను అన్యుణ్ణి కాను’ అనే బుద్ధి జ్ఞానికి సర్వదా దృఢమై ఉంటుంది.)
వ్యాఖ్య:-
“జ్ఞాని అందరికంటే ఉత్తముడు” అని చెప్పినంత మాత్రాన, మిగతా ముగ్గురు (ఆర్తుడు, జిజ్ఞాసువు, అర్థార్థి) తక్కువవారని లేదా పనికిరాని వారని అర్థం కాదు. అసలు దేవుడంటే నమ్మకం లేని వారితో పోలిస్తే వీరు ఎంతో గొప్పవారు. ఏదో ఒక కారణంతోనైనా వారు దేవుడిని పూజిస్తున్నారు. అందుకే భగవంతుడు వారందరినీ ‘ఉదారులు’ (గొప్ప మనసున్నవారు/శ్రేష్ఠులు) అని పిలిచారు. అందరూ మంచివారే అయినా, జ్ఞాని స్థాయి (Level) చాలా పెద్దది. వేదాలు “బ్రహ్మవిద్ బ్రహ్మైవ భవతి” అని చెబుతున్నాయి. అంటే “దేవుడిని పూర్తిగా తెలుసుకున్నవాడు, సాక్షాత్తు దేవుడే అయిపోతాడు” అని అర్థం.
- ఆకాశం నుంచి పడే వడగండ్లు (Hailstones) సముద్రంలో పడగానే ఏమవుతాయి? కాసేపటికి కరిగిపోయి సముద్రపు నీటిలో కలిసిపోతాయి. అప్పుడు వడగండ్లు వేరు, సముద్రం వేరు అని చెప్పలేం.
- అలాగే, జ్ఞాని మనసు కూడా నిరంతరం దేవుడిని ధ్యానించడం వల్ల, చివరికి ఆ దేవుడిలో (బ్రహ్మంలో) లీనమైపోతుంది.
అందుకే “జ్ఞాని వేరు, నేను వేరు కాదు.. జ్ఞాని అంటే నేనే” అనేది నా కచ్చితమైన అభిప్రాయం (మే మతమ్) అని భగవంతుడు బల్లగుద్ది మరీ చెప్పారు.
మిగతా ముగ్గురు భక్తులు (ఆర్తుడు, జిజ్ఞాసువు, అర్థార్థి) ఇంకా “నేను వేరు, ఆ దేవుడు వేరు” అనే భావనలోనే ఉంటారు. దేవుడు ఎక్కడో పైన ఉన్నాడని పూజిస్తుంటారు. దీన్నే ‘ద్వైతం’ (రెండుగా చూడటం) అంటారు. జ్ఞాని మాత్రం ఈ తేడాలు లేని ‘అద్వైత’ స్థితిలో (రెండు కాదు, ఒక్కటే అనే స్థితిలో) ఉంటాడు.
- ప్రారంభ దశ: భక్తి మొదట్లో ఉన్నప్పుడు దేవుడు వేరుగా అనిపిస్తాడు.
- ఉన్నత దశ: కానీ భక్తి పండిన తర్వాత (ఆరూఢ స్థితిలో).. దేవుడు తనకంటే వేరు కాదని, తనలోనే ఉన్నాడని తెలుసుకుంటాడు. అప్పుడు జీవుడే దేవుడు (శివుడు) అవుతాడు. పూజించేవాడు, పూజింపబడే దేవుడు ఒక్కటైపోతారు.
మనం కూడా ఆ స్థితికి వెళ్లాలంటే మూడు పనులు చేయాలి:
- ఎప్పుడూ ఆత్మ గురించే ఆలోచించాలి (ఆత్మ చింతన).
- “నేను” అనే అహంకారాన్ని పూర్తిగా చంపుకోవాలి.
- మనసులోని పాత కోరికలను, అలవాట్లను (వాసనలను) నాశనం చేసుకోవాలి.
ఎవరైతే తన మనసును ఇలా ఎప్పుడూ ఆత్మ మీదే లగ్నం చేసి ఉంచుతారో, వారినే ‘యుక్తాత్ముడు’ అంటారు. జ్ఞాని ఎప్పుడూ దేవుడితో కనెక్ట్ అయి (యోగంలో) ఉంటాడు కాబట్టి అతనికా పేరు వచ్చింది.
ఆత్మ జ్ఞానాన్ని పొందడం లేదా దేవుడిని చేరుకోవడం అనే స్థితిని ‘అనుత్తమాం గతిమ్’ (అత్యుత్తమమైన గతి) అని వర్ణించారు. దీని అర్థం “దీనికంటే గొప్ప స్థానం లేదా పదవి ఈ సృష్టిలో మరొకటి లేదు”. ప్రపంచంలో మనం గొప్పవి అనుకునే మంత్రి పదవులు, అధికారాలు, హోదాలు.. ఆ దేవుడి స్థానం ముందు చాలా చిన్నవి (అల్పమైనవి). అవన్నీ ఈ రోజు ఉండి రేపు పోయేవే. అందుకే మనుషులందరూ ఆ చిన్న చిన్న పదవుల కోసం ఆరాటపడటం మానేసి.. ప్రయత్నపూర్వకంగా ఆ సర్వోత్తమమైన ‘బ్రహ్మపదవి’ (మోక్షం) కోసమే ప్రయత్నించాలి. అప్పుడే మన జీవితం ధన్యమవుతుంది (సార్థకమవుతుంది).
గీతలో చెప్పిన అసలైన రహస్యం, జీవితానికి చివరి గమ్యం ఇదే. భక్తుడు వేరు, దేవుడు వేరు కాదు.. భక్తుడే చివరికి భగవంతుడిగా మారిపోవడమే ఈ శ్లోకం సారాంశం.
దూరం తగ్గుతూ వస్తుంది (మూడు దశలు):
- ద్వైతం: ఇందులో దేవుడు వేరు, మనం వేరు. దేవుడు మనకు కొంచెం దూరంగా కనిపిస్తాడు.
- విశిష్టాద్వైతం: ఇందులో దేవుడు మనకు ఇంకాస్త దగ్గరగా వస్తాడు.
- అద్వైతం: ఇందులో ఇక దూరమే ఉండదు. భక్తుడు ఆ దేవుడిలో పూర్తిగా కలిసిపోయి, తానే దేవుడిగా మారిపోతాడు.
అందుకే ఆత్మజ్ఞానం పొందిన మహనీయులను (జీవన్ముక్తులను) మనం సాక్షాత్తు దేవుడిగానే భావించి పూజిస్తాం. “ద్విబాహు రపరో హరిః” అంటే.. “రెండు చేతులున్న సాక్షాత్తు శ్రీ మహావిష్ణువు” అని అర్థం. వారికి, దేవుడికి అస్సలు తేడా ఉండదు. “నేను, ఆ దేవుడు ఒక్కటే” అనే అనుభవం (అద్వయ జ్ఞాన స్థితి) వచ్చే వరకు సాధకుడు తన ఆధ్యాత్మిక సాధనను ఆపకూడదు. ఎప్పటికైనా ప్రతి మనిషి చేరుకోవాల్సిన చివరి మెట్టు ఇదే. మనం చేసే కర్మ యోగం, భక్తి యోగం, ధ్యానం.. ఇవన్నీ చివరికి మనల్ని ఈ ‘జ్ఞాన స్థితి’ దగ్గరికే తీసుకెళ్తాయి. అప్పుడు మాత్రమే మోక్షం వస్తుంది. అందుకే భగవంతుడు జ్ఞానానికి, జ్ఞానికి అంత పెద్ద పీట వేశారు.