ప్రయత్నాద్యతమానస్తు యోగీ సంశుద్ధకిల్బిషః ।
అనేకజన్మసంసిద్ధః తతో యాతి పరాం గతిమ్ ॥ 45
ప్రయత్నాత్, యతమానః, తు, యోగీ, సంశుద్ధ కిల్బిషః,
అనేకజన్మ సంసిద్ధః, తతః, యాతి, పరామ్, గతిమ్.
తు = కాని; ప్రయత్నాత్ = పూర్వజన్మకృతమైన యత్నం కంటే; యతమానః = ఎక్కువగా ప్రయత్నిస్తూ; సంశుద్ధ కిల్బిషః = పాపరహితుడై; యోగీ = యోగి; అనేక జన్మ సంసిద్ధః = బహుజన్మ సాధనా ఫలంగా; తతః = అనంతరం; పరాంగతిమ్ = పరమగతిని, మోక్షాన్ని; యాతి = పొందుతాడు.
తా ॥ యోగి పూర్వజన్మ కంటే ఎక్కువగా ప్రయత్నించి పాపం నుండి విడివడతాడు. అనంతరం పూర్వజన్మలలో సాధనాసంస్కారం చేత సిద్ధిని పొంది మోక్షాన్ని పొందుతున్నాడు.
వ్యాఖ్య:-
ఒక యోగి అత్యున్నతమైన మోక్షాన్ని ఎలా పొందుతాడో ఇక్కడ వివరించారు. మోక్షం రావడానికి మూడు విషయాలు ముఖ్యమని ఇక్కడ చెప్పారు:
- పట్టుదలతో చేసే ప్రయత్నం.
- అనేక జన్మల నుంచి చేస్తూ వచ్చిన సాధన (అభ్యాసం).
- పాపాలు లేకపోవడం (పాపరాహిత్యం).
మోక్షం అనే భవనాన్ని ఎక్కడానికి ఈ మూడూ చాలా అవసరం.
ఏ పనిలోనైనా పట్టుదల, గట్టి నిర్ణయం (దృఢసంకల్పం) చాలా అవసరం. మామూలు ప్రాపంచిక పనులకే అవి కావాల్సినప్పుడు, ఇక ఆధ్యాత్మిక విషయాల్లో అవి ఎంత అవసరమో ప్రత్యేకంగా చెప్పాలా? ‘బలహీనుడు ఆత్మను పొందలేడు, సోమరులకు ఇది సాధ్యం కాదు’ అని ఉపనిషత్తులు ఘోషించి మరీ చెబుతున్నాయి. కాబట్టి ప్రయత్నం కచ్చితంగా ఉండాలి. అది కూడా మామూలు ప్రయత్నం కాదు… పట్టుదలతో, దీక్షతో కూడిన ప్రయత్నం అయ్యుండాలి. లేకపోతే ‘మాయ’ ఒక్క ఊపులో మనిషిని కింద పడగొట్టేస్తుంది. ‘ధైర్యవంతుడు మాత్రమే ఆత్మను దర్శించగలడు’ అని ఉపనిషత్తులు చెప్పినట్లుగా… ధైర్యం, పట్టుదల ఉన్నవాడు మాత్రమే ఆత్మను పొందగలడు.
ఈ జన్మలో ఒక యోగికి అంత గట్టి పట్టుదల (దృఢ ప్రయత్నం) ఉందంటే… అది ఖచ్చితంగా ఎన్నో గత జన్మల సాధన ఫలితమే. అసలు మనిషిగా పుట్టడం, మోక్షం కావాలని కోరుకోవడం, ఆధ్యాత్మిక ఆలోచనలు రావడం… ఇవన్నీ ఎన్నో జన్మల పుణ్యం ఉంటేనే దక్కుతాయని శాస్త్రాలు నొక్కి చెబుతున్నాయి. కాబట్టి, ఈ జన్మలో ఎవరికైనా యోగసాధన బాగా కుదురుతోంది అంటే, అది ఎన్నో జన్మలుగా క్రమక్రమంగా పండిన స్థితే అని అర్థం. అయితే, ఇక్కడ ఒక విషయం గుర్తుంచుకోవాలి. దీనిని బట్టి ‘మోక్షం రావాలంటే ఇంకా చాలా జన్మలు ఎత్తాలేమో’ అని భయపడకూడదు, దిగులుపడకూడదు. మనం గట్టిగా ప్రయత్నిస్తే (తీవ్ర ప్రయత్నం చేస్తే)… ఈ జన్మలోనే కాదు, కాదు… ఈ క్షణంలోనే మోక్షం పొందవచ్చు. దానికోసం ఇంకా ఎన్నో జన్మలు ఆగాల్సిన పనిలేదు. ‘గత జన్మల్లో చేసిన కృషి వల్లనే, ఇప్పుడు నాకు ఈ మనసు శుద్ధి, దేవుడిని తెలుసుకోవాలనే కోరిక కలిగాయి’ అని తెలుసుకుంటే చాలు.
ఇక మూడవది ‘పాపం లేకపోవడం’. మనసులో పాపం అనే మురికి ఉన్నంతవరకూ ఆత్మ ప్రకాశించదు. కాబట్టి ఆత్మానుభవం కలగాలంటే, ఆ పాపం పూర్తిగా కడిగివేయబడాలి. జపం, ధ్యానం, భక్తి, నిష్కామ కర్మ (ఫలితం ఆశించకుండా చేసే సేవ)… వీటి వల్ల పాప దోషాలన్నీ తొలగిపోయి హృదయం శుభ్రపడుతుంది. అప్పుడది నిర్మలమైన సరస్సులాగా స్వచ్ఛంగా మారుతుంది. ఆత్మజ్ఞానం కలగాలంటే మనసు అంత స్వచ్ఛంగా ఉండటం చాలా అవసరం. అందుకే ‘సంశుద్ధకిల్బిషః’ అంటే పాపం పూర్తిగా కడిగివేయబడిన వాడు మాత్రమే మోక్షాన్ని పొందుతాడని భగవంతుడు చెప్పాడు. దుమ్ము దులపడానికి చీపురు ఎలా అవసరమో, మురికి కడగడానికి నీళ్ళు ఎలా అవసరమో… అలాగే హృదయంలో పేరుకుపోయిన పాపం అనే బురదను కడగడానికి దైవధ్యానం, ఆత్మవిచారణ, నిష్కామకర్మ వంటివి చాలా అవసరం. వాటి సాయంతో యోగి తనలోని మలినాన్ని పోగొట్టుకుని పవిత్రంగా మారతాడు.
‘పరాం గతిమ్’ (అత్యున్నత గతి) అని చెప్పడం వల్ల… మోక్షం అనేది లోకంలో ఉన్న అన్ని పదవుల కంటే చాలా గొప్పదని, అదే అత్యున్నతమైనదని స్పష్టంగా అర్థమవుతోంది. ఎందుకంటే, మిగతా పదవులు ఏవి వచ్చినా మళ్ళీ వెనక్కి రావాల్సిందే (మళ్ళీ జన్మ ఎత్తాల్సిందే). ఒక్క మోక్షం (దైవ స్థితి) మాత్రమే శాశ్వతమైనది, అక్కడికి వెళ్తే మళ్ళీ వెనక్కి వచ్చే ప్రసక్తే ఉండదు (పునర్జన్మ ఉండదు). అంతటి గొప్ప స్థితిని పొందడానికి భగవంతుడు ఇక్కడ మార్గం చూపించాడు (అదే పాపాలు లేకుండా చేసుకోవడం వంటి సాధనలు). ఆ మార్గంలో నడిచి జీవులందరూ ఆ బ్రహ్మానందాన్ని పొంది ధన్యులవుదురు గాక.