సర్వభూతస్థమాత్మానం సర్వభూతాని చాత్మని ।
ఈక్షతే యోగయుక్తాత్మా సర్వత్ర సమదర్శనః ॥ 29
సర్వభూతస్థమ్, ఆత్మానమ్, సర్వభూతాని, చ, ఆత్మని,
ఈక్షతే, యోగయుక్తాత్మా, సర్వత్ర, సమదర్శనః.
సర్వత్ర = సర్వభూతాలలో; సమదర్శనః = బ్రహ్మను దర్శించేవాడూ; యోగయుక్తాత్మా = సమాహితచిత్తుడూ అయిన పురుషుడు; ఆత్మానమ్ = ఆత్మను; సర్వభూతస్థమ్ = ఆబ్రహ్మస్తంబ పర్యంతం అంతటా ఉన్నట్లుగా; సర్వభూతాని = బ్రహ్మాది స్థావరాంతాలైన భూతాలనన్నిటిని; ఆత్మని చ = ఆత్మలో; ఈక్షతే = దర్శిస్తాడు.
తా ॥ (బ్రహ్మసాక్షాత్కార స్థితి వర్ణించబడుతోంది:) సమాహితచిత్తుడైన పురుషుడు సర్వభూతాలలో బ్రహ్మాన్ని దర్శిస్తూ, తన ఆత్మను బ్రహ్మాదిస్థావరాంతంగా గల సర్వభూతాలలోను; సర్వభూతాలను తన ఆత్మలోనూ దర్శిస్తూ ఉంటాడు.
వ్యాఖ్య: –
ఇక్కడ ‘యోగం’ అంటే జీవుడు, బ్రహ్మం ఒక్కటవ్వడమే. ఇంకా స్పష్టంగా చెప్పాలంటే, మనసు ఆత్మలో పూర్తిగా కలిసిపోవడమే (లీనమైపోవడమే) నిజమైన యోగం. అలాంటి యోగస్థితిని సాధించిన మహనీయుడి లక్షణాలు ఎలా ఉంటాయో ఇక్కడ వివరిస్తున్నారు. ఆ యోగి సమస్త ప్రాణులలో తనను చూసుకుంటాడు, అలాగే తనలో సమస్త ప్రాణులను చూసుకుంటాడు. అంటే అతనికి అంతటా ‘సమదృష్టి’ (అందరినీ, అన్నిటినీ సమానంగా చూసే చూపు) ఉంటుంది. అసలు ఇది ఎలా సాధ్యమవుతుందో ఇప్పుడు తెలుసుకుందాం.
ఈ ప్రపంచం మొత్తం దానికి ఆధారమైన (అధిష్టానమైన) ‘ఆత్మ’ మీదే కల్పించబడింది. ఉదాహరణకు, తాడులో పామును ఊహించుకున్నట్లుగా, లేదా మనకు వచ్చే కలలు మనలోనే పుట్టినట్లుగా… ఈ సమస్త ప్రపంచం, సకల జీవరాశులు, మొత్తం బ్రహ్మాండం అంతా ఆత్మ మీదే ఆధారపడి ఉంది. కల్పితమైన వస్తువు (పాము) దానికి ఆధారమైన వస్తువు (తాడు) మీద తప్ప వేరే చోట ఉండలేదు కదా? అలాగే, ‘నేను ఆత్మను’ అని అనుభవపూర్వకంగా తెలుసుకున్న యోగి, తనలోనే ఈ ప్రపంచం అంతా ఉన్నట్లు చూస్తాడు. అలాగే, ఈ ప్రపంచం అంతటా ఆత్మే నిండి ఉంది కాబట్టి, ప్రపంచంలో ప్రతి వస్తువులోనూ తనను (ఆత్మను) చూసుకుంటాడు.
ధ్యానం ద్వారా మనసును ఆత్మలో కలిపేసి, ఆత్మజ్ఞానం పొందిన యోగికి మాత్రమే ఈ స్థితి సాధ్యమవుతుంది; మిగతావారికి కాదు. ఎందుకంటే, “నేను శరీరాన్ని కాదు, ఆత్మను” అని గట్టిగా నమ్మినప్పుడే ఈ ‘సర్వాత్మ భావన’ (అంతటా నేనే ఉన్నాననే భావన) కలుగుతుంది. “నేను శరీరమే” అనుకునేవాడు ఇంకా ఆత్మ స్థాయికి ఎదగలేదు. కాబట్టి వాడు అందరిలో తనను చూడలేడు. దేహభావన చాలా ఇరుకైనది. అది ఉన్నవాడు విశాలంగా ఆలోచించలేడు. వాడు మనుషుల మధ్య తేడాలనే చూస్తాడు. ఆ తేడాలే పోటీకి, అశాంతికి కారణం. కానీ ఆత్మభావన ఉన్నవాడు పైపై రూపాలను పట్టించుకోడు, అంతటా ఆత్మనే చూస్తాడు. అలాంటి వాడికి ఇక ఎవరి మీదా ద్వేషం ఉండదు. “అందరూ నా ఆత్మే, అన్నీ నా శరీరమే” అనుకునేవాడికి మాత్రమే నిజమైన దయ, కరుణ, ప్రేమ కలుగుతాయి. దీన్ని బట్టి మనకు ఏం అర్థమవుతోందంటే… నీతిగా బతకాలి అనే ధర్మానికి (Ethics) మూలాధారం ఆధ్యాత్మికతే (Spirituality). “అంతా ఆత్మే, ఆత్మలోనే అంతా ఉంది” అనే ఆధ్యాత్మిక సిద్ధాంతమే ప్రపంచంలోని అన్ని మంచి గుణాలకు పునాది.
సాధకుడు తన యోగసాధనలో పరిపూర్ణత (Perfection) సాధించాలంటే… అందరినీ సమానంగా చూసే గుణాన్ని, విశాలమైన దృష్టిని అలవాటు చేసుకోవాలి. నిజానికి, ఇలాంటి సమదృష్టి ఉన్నవాడే ‘నిజమైన యోగి’ అని మనం గుర్తించాలి. ఒక వ్యక్తి అసలైన యోగి అవునా, కాదా అని తెలుసుకోవడానికి… అతనికి సమస్త ప్రాణులపై ఉండే దయ, ఆ సమానత్వమే (సమభావనే) గీటురాయిగా ఉపయోగపడతాయి.