ప్రశాంతమనసం హ్యేనం యోగినం సుఖముత్తమమ్ ।
ఉపైతి శాంతరజసం బ్రహ్మభూతమకల్మషమ్ ॥ 27
ప్రశాంత మనసమ్, హి, ఏనమ్, యోగినమ్, సుఖమ్, ఉత్తమమ్,
ఉపైతి, శాంతరజసమ్, బ్రహ్మ భూతమ్, అకల్మషమ్.
ప్రశాంత మనసమ్ = ప్రశాంతచిత్తుడూ; శాంతరజసమ్ = రజోగుణ కార్యాలైన విక్షేపాదులు లేనివాడూ; అకల్మషమ్ = నిష్పాపుడూ; బ్రహ్మభూతమ్ = బ్రహ్మభావాన్ని పొందినవాడూ అయిన; ఏనమ్ = ఈ; యోగినం = యోగిని; ఉత్తమమ్ = పరమమైన; సుఖమ్ = శాంతి; ఉపైతి హి = తానే పొందును కదా.
తా ॥ (ఇలా ప్రత్యాహారాదులతో మనస్సును మళ్ళీ మళ్ళీ వశమొనర్చుకొనే యోగికి రజోగుణం క్షయమైన వెంటనే సమాధిసుఖం లభిస్తుందని బోధిస్తున్నాడు) ప్రశాంతచిత్తుడూ, మోహాదిశూన్యుడూ, పాపరహితుడు, బ్రహ్మభావసంపన్నుడూ అయిన యోగి పరమసుఖాన్ని పొందుతాడు.
వ్యాఖ్య:-
అత్యున్నతమైన ఆనందం ఎవరికి దొరుకుతుందో ఇక్కడ వివరించారు. ప్రపంచంలో సామాన్య ప్రజలు అనుభవించేది నిజమైన ఆనందం కాదు. కంటికి కనిపించే వస్తువుల్లో పూర్తి సుఖం ఉండదు. కాలానికి, ప్రదేశానికి లోబడి ఉండే సుఖం శాశ్వతం కాదు. అది స్వర్గ సుఖమైనా సరే, బ్రహ్మలోక భోగమైనా సరే… అవన్నీ తాత్కాలికమే. కేవలం ఆత్మవల్ల కలిగే ఆనందం మాత్రమే కాలానికి, ప్రదేశానికి అతీతంగా ఉంటుంది. అందుకే ఇక్కడ దాన్ని ‘ఉత్తమ సుఖం’ అన్నారు. దీన్ని బట్టి మిగతా సుఖాలన్నీ చాలా తక్కువ స్థాయివని అర్థమవుతోంది. అందుకే తెలివైనవారు ఆ చిన్న చిన్న సుఖాల కోసం పాకులాడకుండా, పరిపూర్ణమైన ఆత్మానందం కోసమే ప్రయత్నిస్తారు. ఆ గొప్ప ఆనందం దొరకాలంటే ఎలాంటి సాధనలు చేయాలో ఈ శ్లోకంలో చెప్పారు:
- ఎలాంటి ఒడిదుడుకులు లేకుండా మనసును ప్రశాంతంగా ఉంచుకోవాలి.
- మనసులో రజోగుణం, తమోగుణం వల్ల కలిగే ఎలాంటి వికారాలు (ఆవేశం, బద్ధకం వంటివి) ఉండకూడదు.
- హృదయంలో పాత వాసనలు (మలినాలు) గానీ, పాపాలు గానీ లేకుండా చూసుకోవాలి.
ఈ మూడు సాధనలు చేస్తే మనిషి బ్రహ్మస్వరూపుడు అవుతాడు. అప్పుడు పైన చెప్పిన ఆ గొప్ప ఆనందమే అతన్ని వెతుక్కుంటూ వచ్చి చేరుతుంది. లోకంలో అందరూ సుఖం ఎక్కడుందా అని వెతుకుతూ పరుగెడుతుంటే… ఈ లక్షణాలు ఉన్న యోగి దగ్గరికి మాత్రం సుఖమే తనంతట తానుగా నడుచుకుంటూ వస్తుంది! ఆ యోగి స్థితి ఎంత గొప్పదో ఆలోచించండి. ఆ స్థితిని ఎవరైనా పొందవచ్చు, కాకపోతే పైన చెప్పిన మూడు పనులను తప్పక ఆచరించాలి.
పరమాత్మను పొందడానికి అడ్డుగోడలా నిలిచిన మనసులోని మలినాలను ముందుగా తొలగించుకోవాలి. ప్రపంచం మీద ఉన్న పాత వాసనలను (కోరికలను) పూర్తిగా తుడిచేసి, మనసును ‘అకల్మషం’ (స్వచ్ఛం)గా చేసుకోవాలి. ఉదాహరణకు, ఎన్నో ఏళ్లుగా మూసి ఉన్న ఇంటిని ఒక్కసారిగా తెరిచి చూస్తే లోపల దుమ్ము, బూజు, ఎలుకలు, గబ్బిలములు, పందికొక్కులు, పాములు, తేళ్లు, పిశాచాలు చేరి ఉంటాయి. వాటినన్నింటినీ బయటకు తరిమేసి, ఇల్లు శుభ్రంగా కడిగితేనే అది మనుషులు ఉండటానికి పనికివస్తుంది. అదే విధంగా, మన శరీరం (ఉపాధి) కూడా ఎన్నో జన్మల నుండి అజ్ఞానమనే చీకటిలో మునిగి ఉంది. అందుకే అందులో కామక్రోధాలనే పాములు, రాగద్వేషాలనే ఎలుకలు చేరి ఉన్నాయి. ఇప్పుడు వివేకం, వైరాగ్యం, భక్తి అనే నీళ్లతో ఆ పాపాన్ని, పాత వాసనలనే దుమ్మును కడిగేసి… జ్ఞానమనే వెలుగును నింపితే, అప్పుడు ఆ ఇల్లు ఆత్మదేవుడు ఉండటానికి తగినట్లుగా తయారవుతుంది. మలినమైన హృదయంలో భగవంతుడు ఉండడు. అందుకే ‘శాంతరజసం’ (రజోగుణం లేని స్థితి), ‘అకల్మషం’ (మలినం లేని స్థితి) వంటి పదాల ద్వారా హృదయం ఎంత స్వచ్ఛంగా ఉండాలో గీతాచార్యుడు గట్టిగా చెప్పాడు. ‘ప్రశాంతమనసం’ అని అనడం ద్వారా, మనసు ఎలాంటి ఒడిదుడుకులు, చంచలత్వం లేకుండా సమంగా, శాంతంగా ఉండాలని హెచ్చరించాడు. కాబట్టి భగవంతుడిని చూడాలన్నా, ఆ అత్యున్నతమైన ఆనందాన్ని పొందాలన్నా మనసుకు రెండు లక్షణాలు చాలా అవసరం:
- నిర్మలత్వం (మలినం లేని స్వచ్ఛత)
- నిశ్చలత్వం (కదలిక లేని స్థిరత్వం)
పైన చెప్పుకున్న మంచి లక్షణాలు (సుగుణాలు) ఉన్నవాడు సాక్షాత్తు బ్రహ్మస్వరూపుడే అవుతాడు. ఎందుకంటే, అజ్ఞానం అనే ముసుగు తొలగిపోగానే ఈ జీవుడే శివుడు (పరమాత్మ) అవుతాడు. మనసులోని దోషాలు పూర్తిగా పోయినప్పుడు, ఆ ‘చిత్తం’ (సాధారణ మనసు) ‘చిత్తు’గా (శుద్ధ చైతన్యంగా) మారుతుంది. అంటే అది ఆత్మలో లీనమైపోయి బ్రహ్మంలా ప్రకాశిస్తుంది. అప్పుడు ఆ జీవుడు బ్రహ్మంతో ఒక్కటవుతాడు. అలాంటి వాడి దగ్గరికి గొప్ప ఆనందం పరుగెత్తుకుంటూ వస్తుంది. మోక్షలక్ష్మి స్వయంగా వచ్చి అతని మెడలో పూలమాల వేస్తుంది (అంటే మోక్షం సిద్ధిస్తుంది). కాబట్టి, మనం మోక్షం గురించి ఆలోచించే బదులు… దాన్ని పొందడానికి కావాల్సిన సాధన మీదే దృష్టి పెట్టాలి. ఆ ప్రయత్నంలోనే పూర్తిగా నిమగ్నమైతే చాలు, మోక్షం దానంతట అదే మన దగ్గరికి వస్తుంది. అప్పుడు మనం కోరుకోకపోయినా సరే, ఆ బ్రహ్మానందం మనల్ని వెతుక్కుంటూ వచ్చి తీరుతుంది.
కాబట్టి ‘నాకింకా మోక్షం రాలేదే’, ‘నాకు ఆనందం కలగలేదే’ అని ఎవరూ దిగులుపడాల్సిన అవసరం లేదు. ఏ క్షణంలోనైతే మనుషులు తమ మనసును మలినాలు లేకుండా, రజోగుణ తమోగుణాలు లేకుండా శుభ్రం చేసుకుంటారో… సరిగ్గా ఆ క్షణమే ఆ అత్యున్నతమైన సుఖం వచ్చి వాళ్ళను చేరుతుంది. ఈ శ్లోకంలో భగవంతుడు అందరికీ ఇదే హామీ (అభయం) ఇచ్చాడు. కాబట్టి మనం చేయాల్సిందల్లా ఆ ప్రయత్నం చేయడమే. అలా మనసును శుద్ధి చేసుకుని, ఆ గొప్ప ఆనందాన్ని పొంది మన జన్మను సార్థకం చేసుకోవాలి.