తద్బుద్ధయస్తదాత్మానః తన్నిష్ఠాస్తత్పరాయణాః ।
గచ్ఛంత్యపునరావృత్తిం జ్ఞాననిర్ధూతకల్మషాః ॥ 17
తద్బుద్ధయః, తదాత్మానః, తన్నిష్ఠాః, తత్పరాయణాః,
గచ్ఛంతి, అపునరావృత్తిమ్, జ్ఞాన నిర్ధూత కల్మషాః.
తత్ బుద్ధయః = బ్రహ్మనిష్ఠులూ; తత్ ఆత్మానః = బ్రహ్మాత్మ భావులూ; తత్ నిష్ఠాః = బ్రహ్మస్థితులూ; తత్ పరాయణాః = బ్రహ్మపరాయణులూ; జ్ఞాన నిర్ధూత కల్మషాః = జ్ఞానంచే పోగొట్టబడిన పాపం గల పురుషులూ; అపునరావృత్తిమ్ = జన్మరాహిత్యాన్ని, మోక్షాన్ని; గచ్ఛంతి = పొందుతున్నారు.
తా ॥ బ్రహ్మనిష్ఠులూ, బ్రహ్మాత్మభావులూ, బ్రహ్మస్థితులూ, బ్రహ్మ పరాయణులూ, నిష్కల్మషులూ అయిన వారు మోక్షాన్ని పొందుతున్నారు.
వ్యాఖ్య:-
ఈ శ్లోకంలో భగవంతుడు ఆత్మజ్ఞానాన్ని పొందడానికి ఒక చక్కటి మార్గాన్ని (సాధనను) ఉపదేశిస్తున్నారు. మోక్షం అనేది కేవలం మాటల వల్ల వచ్చేది కాదు. తీవ్రమైన సాధన, నిరంతర అభ్యాసం ఉన్నవారికి మాత్రమే అది దక్కుతుంది. కిందటి శ్లోకంలో… జ్ఞానం వల్ల అజ్ఞానం అనే మబ్బులు తొలగిపోయి, ఆత్మ అనే సూర్యుడు కనిపిస్తాడని చెప్పారు కదా? మరి ఆ జ్ఞానం అసలు ఎలా వస్తుంది అనే ప్రశ్నకు ఇక్కడ సమాధానం ఇస్తున్నారు.
ఏ పనైనా సరే… ఏకాగ్రతతో, దాని గురించే ఆలోచిస్తూ, అందులో పూర్తిగా లీనమైపోతే (తన్మయత్వం చెందితే) చాలా సులభంగా సాధించవచ్చు. ఆత్మజ్ఞానాన్ని (పరమాత్మను) పొందాలనుకునేవారు కూడా ఖచ్చితంగా అలాగే చేయాలి. తమ బుద్ధిని, మనసుని పూర్తిగా ఆ ఆత్మ మీదే లగ్నం చేయాలి. దాని మీదే నిష్ఠ ఉంచి, దాన్నే ఆశ్రయించి, ఎప్పుడూ ఆ ధ్యాసలోనే ఉండాలి. దీనికి ‘భ్రమర కీటక న్యాయం’ (తుమ్మెద-పురుగు ఉదాహరణ) చక్కగా సరిపోతుంది: ఒక పురుగు (కీటకం) ఎప్పుడూ తుమ్మెద (భ్రమరం) గురించే భయంతో ఆలోచిస్తూ ఆలోచిస్తూ, చివరికి ఆ తుమ్మెద రూపంలోకే మారిపోతుంది. ఇది లోకంలో అందరికీ తెలిసిన విషయమే. అలాగే మన మనస్సు కూడా దేని గురించి తీవ్రంగా ఆలోచిస్తుందో, అదే అయిపోతుంది. మహనీయులందరూ ఇలాంటి తీవ్రమైన ఏకాగ్రతతో సాధన చేయడం వల్లే, అంత త్వరగా జ్ఞానాన్ని పొందగలిగారు. అలా కాకుండా… మనసులో సగం ప్రపంచ సుఖాల మీద, ఇంకో సగం దేవుడి మీద పెడితే లాభం లేదు. ఏకాగ్రత కుదరక భగవంతుడి దర్శనం త్వరగా కలగదు. కాబట్టి పరమాత్మను పొందాలనుకునే సాధకుడు తన మనసు మొత్తాన్ని ఆ లక్ష్యం మీదే పెట్టి, తన శక్తులన్నింటినీ అక్కడే కేంద్రీకరించాలి.
“అపునరావృత్తిమ్” – ‘పునరావృత్తి’ అంటే మళ్ళీ జన్మించడం. మళ్ళీ సంసార బంధంలో పడటం. అలా మళ్ళీ జన్మ లేకపోవడాన్నే ‘అపునరావృత్తి’ అంటారు. అంటే, చావులేని శాశ్వతమైన మోక్ష స్థితి (కైవల్యం) అని అర్థం.
అంతటి గొప్ప స్థితి ఎవరికి దక్కుతుంది? ఎవరి మనసులోని మలినాలు నశిస్తాయో, పాపాలు తొలగిపోతాయో, అజ్ఞానం పూర్తిగా పోతుందో… వారికి మాత్రమే దక్కుతుంది. మరి ఆ మలినాలు ఎలా పోతాయి?
కేవలం ‘జ్ఞానం’ వల్లనే పోతాయి. అందుకే ‘జ్ఞాన నిర్ధూత కల్మషాః’ (జ్ఞానం చేత పాపాలను కడిగేసుకున్నవారు) అని చెప్పారు. ఆత్మజ్ఞానం వల్ల మాయ అనే దోషం (మలినం) వేళ్ళతో సహా నశించిపోతుంది. జీవుడిలో పాపం గానీ, మలినం గానీ ఉన్నంతవరకూ ఆత్మ సాక్షాత్కారం కలగదు. కాబట్టి ముందుగా ఆ మాలిన్యాన్ని జ్ఞానం ద్వారా తరిమికొట్టాలి. మరి అలాంటి జ్ఞానం ఎలా వస్తుంది? ఎప్పుడూ ఆత్మ గురించే ఆలోచించడం (చింతన), ఆత్మలోనే నిలకడగా ఉండటం (నిష్ఠ), ఆత్మే పరమావధిగా బతకడం వల్ల ఆ జ్ఞానం లభిస్తుంది.
కాబట్టి బద్ధకాన్ని వదిలేసి, గట్టిగా ప్రయత్నం చేసి ఆత్మ స్థితిని సొంతం చేసుకోవాలి. శాశ్వతం కాని ఈ ప్రపంచ వస్తువులను సంపాదించుకోవడం కోసం సామాన్య జనం ఎంతో ఏకాగ్రతతో రాత్రింబవళ్ళు కష్టపడుతున్నారు కదా! మరి అలాంటప్పుడు… శాశ్వతమైనది, దుఃఖం లేనిది, మళ్ళీ జన్మంటూ లేనిది అయిన ఆ ‘మోక్షం’ కోసం, దేవుడి కోసం మనం ఎందుకు అంత గట్టిగా ప్రయత్నించకూడదు? మన శక్తిని, తెలివిని, బలాన్ని, పట్టుదలను… ఈ కనిపించే ప్రపంచం మీద నుంచి దేవుడి వైపుకు మళ్ళిస్తే చాలు. మోక్షం మనకు అరచేతిలో ఉసిరికాయలా (చాలా సులభంగా) దొరుకుతుంది. అందుకే దేవుడి మీద (ఆత్మ మీద) విపరీతమైన ప్రేమ, శ్రద్ధ పెంచుకుని… ఏకాగ్రతతో విచారణ చేస్తూ ఆత్మజ్ఞానాన్ని సంపాదించుకోమని భగవంతుడు ఇక్కడ ఆదేశిస్తున్నారు. మోక్షం పొందడానికి ఇదే సరైన మార్గం అని చెబుతున్నారు. కాబట్టి మోక్షం కోరుకునేవాళ్ళు… భగవంతుడి ఆజ్ఞ ప్రకారం నిరంతరం సాధన చేస్తూ, ఆత్మ నిష్ఠను పెంచుకుని, మళ్ళీ జన్మ లేని ఆ కైవల్య స్థితిని (మోక్షాన్ని) సొంతం చేసుకోవాలి.
ఇక్కడ ‘తత్’ అంటే… కిందటి శ్లోకంలో ‘తత్ పరమ్’ అని ఎవరినైతే వర్ణించారో, ఆ పరమాత్మే అని అర్థం.
భగవద్గీతలో ఆ పరమాత్మ స్థితిని… (1) తరగని సుఖం (అక్షయ సుఖం), (2) మోక్షం లేదా బ్రహ్మస్థితి (నిర్వాణ బ్రహ్మం), (3) అత్యుత్తమమైన ఆనందం (ఉత్తమ సుఖం), (4) అత్యున్నత గమ్యం (పరమగతి), (5) గొప్ప నివాస స్థానం (పరమధామం), (6) నాశనం లేని స్థితి (అవ్యయ పదం)… వంటి రకరకాల పేర్లతో వర్ణించారు.