న హి జ్ఞానేన సదృశం పవిత్రమిహ విద్యతే ।
తత్స్వయం యోగసంసిద్ధః కాలేనాత్మని విందతి ॥ 38
న, హి, జ్ఞానేన, సదృశమ్, పవిత్రమ్, ఇహ, విద్యతే,
తత్, స్వయమ్, యోగ సంసిద్ధః, కాలేన, ఆత్మని, విందతి
ఇహ = ఈ జగత్తులో; జ్ఞానేన = జ్ఞానంతో; సదృశమ్ = సమానమైన; పవిత్రమ్ = పవిత్రమైనది; న విద్యతే హి = లేదు కదా; కాలేన = కాలక్రమంలో; యోగసంసిద్ధః = కర్మయోగంతో శుద్ధచిత్తుడైన; (ముముక్షువు) స్వయమ్ = తాను; ఆత్మని = తన యందు; తత్ = ఆ బ్రహ్మజ్ఞానాన్ని; విందతి = పొందుతాడు.
తా ॥ ఈలోకంలో (తపోయోగాదుల) జ్ఞానతుల్యమైన శుద్ధ వస్తువు మరొకటలేదు. కర్మయోగ సిద్ధుడై, (యోగ్యతను పొందిన) ముముక్షువు తనయందు ఆ బ్రహ్మజ్ఞానాన్ని కాలక్రమంలో పొందుతున్నాడు. (గీత. 18–45 చూ:)
వ్యాఖ్య:-
ఈ ప్రపంచంలో పవిత్రమైన వస్తువులు చాలానే ఉన్నాయి (గంగాజలం, పుణ్యక్షేత్రాలు మొదలైనవి). కానీ వాటన్నింటికంటే ‘జ్ఞానమే’ (Knowledge) అత్యంత పవిత్రమైనదని ఇక్కడ స్పష్టంగా చెప్పారు. మనిషిని పూర్తిగా శుద్ధి చేయడంలో జ్ఞానానికి మించినది మరొకటి లేదు. ఇది మనలో పేరుకుపోయిన ‘అజ్ఞానం’ అనే మురికిని కడిగేసి, మనకు ఆత్మ అనుభూతిని కలిగిస్తుంది.
దీన్ని అర్థం చేసుకోవడానికి ఒక చక్కని పోలిక చూద్దాం:
1. శరీరాన్ని శుభ్రం చేయడానికి: మన పైకి కనిపించే శరీరానికి (స్థూల దేహానికి) మురికి పడితే… దాన్ని పోగొట్టడానికి సబ్బు, సీకాయ, కుంకుడుకాయ, నీళ్లు వంటివి ఎన్నో ఉన్నాయి.
2. మనసును శుభ్రం చేయడానికి: అలాగే లోపల ఉండే మనసు (సూక్ష్మ దేహం/చిత్తం) అనే దానికి పట్టిన మాలిన్యాన్ని (పాపాలు/కోరికలు) పోగొట్టడానికి…
- కర్మ (పూజలు/మంచి పనులు),
- ఉపాసన,
- ధ్యానం,
- యోగం వంటి ఎన్నో మార్గాలు ఉన్నాయి.
కానీ… భగవంతుడు ఏమంటున్నారంటే, ఈ మార్గాలన్నింటిలోకెల్లా జ్ఞానమే సర్వశ్రేష్ఠమైనది.
సబ్బు శరీరాన్ని మాత్రమే శుభ్రం చేస్తుంది. ధ్యానం మనసును శాంతపరుస్తుంది. కానీ జ్ఞానం మాత్రమే మనిషిని మూలాల్లో (Core) శుభ్రం చేసి పవిత్రం చేస్తుంది.
“స్వయమ్” – అయితే, అంత గొప్పదైన జ్ఞానం మనకు ఎలా దొరుకుతుంది? కేవలం స్వయంకృషి (Self-effort) వల్ల మాత్రమే లభిస్తుంది. ఎవరికి వారే తమని తాము ఉద్ధరించుకోవాలి. మనకు ఆకలి వేస్తే మనమే అన్నం తినాలి. మనకు బదులు అమ్మో, నాన్నో తింటే మన ఆకలి తీరుతుందా? తీరదు కదా! అలాగే, జ్ఞానం అనేది కూడా మన ఆకలి లాంటిది. దాన్ని తీర్చుకోవడానికి మనమే సాధన చేయాలి. గురువులు, దేవుడు, పెద్దలు మనకు కేవలం సహాయం మాత్రమే చేస్తారు. వాళ్ళు “ఇదిగో దారి” అని వేలు పెట్టి చూపిస్తారు (Guide చేస్తారు). కానీ ఆ దారిలో నడవాల్సింది మనమే. కష్టసుఖాలను అనుభవించి తెలుసుకోవాల్సింది మనమే. అందుకే భగవంతుడు ఇక్కడ ‘స్వయం’ (స్వయంగా/By oneself) అనే పదాన్ని గట్టిగా నొక్కి చెప్పారు. వేరే ఎవరో వచ్చి మన తల మీద చెయ్యి పెడితే జ్ఞానం రాదు, మన సొంత ప్రయత్నం ద్వారానే అది సాధ్యం.
“యోగసంసిద్ధః” – జ్ఞానం పొందాలంటే దానికి ఒక అర్హత (Qualification) కావాలి. దాన్నే ఇక్కడ ‘యోగసంసిద్ధుడు’ కావడం అంటారు. ముందుగా మనం కర్మయోగంలో (పని చేయడంలో) ఆరితేరాలి. అంటే ఫలితాన్ని ఆశించకుండా చేసే ‘నిష్కామ కర్మ’ను బాగా అలవాటు చేసుకోవాలి. దీనివల్ల మనసుకు పట్టిన మలినం పోయి ‘చిత్తశుద్ధి’ (Mental Purity) కలుగుతుంది. ఒక బట్టకు రంగు వేయాలనుకోండి… ముందు ఆ బట్టకు ఉన్న మురికిని పూర్తిగా ఉతికేయాలి కదా? మురికి బట్టకు రంగు సరిగ్గా అంటుకోదు. అలాగే…
- మురికి = మన మనసులోని రాగద్వేషాలు, కోరికలు.
- ఉతకడం = నిష్కామ కర్మ, సాధన చతుష్టయం (మనోనిగ్రహం వంటివి) పాటించడం.
- రంగు = జ్ఞానం.
ఎప్పుడైతే మన హృదయం ఈ సాధనల వల్ల నిర్మలంగా (Clean ga) మారుతుందో… అప్పుడు మాత్రమే అందులో ‘జ్ఞానం’ ఉదయిస్తుంది.
“ఆత్మని” – అసలు ఆ జ్ఞానం ఎక్కడ పుడుతుంది? మనలోనే. అది మన హృదయంలోనే కలుగుతుంది తప్ప, బయట ఎక్కడో కాదు. అది వేరే ఎవరో అనుభవించే వస్తువు కాదు; ఎవరికి వారే స్వయంగా అనుభవించి తెలుసుకోవాలి. అందుకే ఇక్కడ ‘ఆత్మని’ (తనలోనే) అనే పదాన్ని వాడారు. సరే, మరి ఆ జ్ఞానం ఎప్పుడు కలుగుతుంది?
“కాలేన” – చాలామందికి వచ్చే సందేహం: ‘నాకు మోక్షం ఎప్పుడు వస్తుంది? జ్ఞానం ఎప్పుడు కలుగుతుంది?’ అని. దీనికి భగవంతుడు ఇక్కడ చాలా స్పష్టమైన సమాధానం ఇచ్చారు. మోక్షానికి గానీ, జ్ఞానానికి గానీ ఒక ఫిక్స్డ్ టైమ్ (Time Limit) అంటూ ఏమీ లేదు. ఎప్పుడైతే కర్మయోగం చేయడం ద్వారా మనసు పక్వానికి (Maturity) వస్తుందో… సరిగ్గా అప్పుడే జ్ఞానం కలుగుతుంది. దీనికి తొందరపడితే పని అవ్వదు, ‘కాలేన’ (కాలక్రమంలో/సరైన సమయంలో) అది జరుగుతుంది. మనం చేసే సాధన మీదే అది ఆధారపడి ఉంటుంది. ఎవరు ఎంత తీవ్రంగా (Intensity) ప్రయత్నిస్తే వారికి అంత త్వరగా ఫలితం వస్తుంది. కొందరికి త్వరగా రావచ్చు, కొందరికి లేట్ అవ్వొచ్చు.
- పండు పండటం: చెట్టు మీద ఉన్న పచ్చి కాయ వెంటనే పండుగా మారదు కదా? దానికి కొంత సమయం పడుతుంది. అలా అని మనం ఖాళీగా కూర్చోకూడదు… ఆ చెట్టుకు నీళ్లు పోస్తూనే ఉండాలి (అంటే సాధన చేస్తూనే ఉండాలి). అప్పుడే అది తియ్యటి పండు అవుతుంది.
- తల్లి – బిడ్డ: బిడ్డ పుట్టాలంటే తల్లి కనీసం తొమ్మిది నెలలు ఓపిక పట్టాల్సిందే కదా! తొందరపడితే అవ్వదు.
కాబట్టి సాధకులు ‘ఇంకా రాలేదేంటి?’ అని నిరుత్సాహపడకండి. ఓపిక (సహనం) అనేది చాలా ముఖ్యం. నిశ్చలమైన మనసుతో, ఫలితాన్ని ఆశించకుండా మంచి పనులు (నిష్కామ కర్మ) చేస్తూ ఉండండి. హృదయం ఎప్పుడు నిర్మలంగా మారుతుందో… అప్పుడు దేవుడి దయ వల్ల, దానంతట అదే జ్ఞానం మీలో ప్రకాశిస్తుంది.
ఈ విధంగా జ్ఞానం ఎంత గొప్పదో, అది ఎప్పుడు, ఎలా, ఎక్కడ కలుగుతుందో ఈ శ్లోకంలో క్లుప్తంగా వివరించారు. కాబట్టి మోక్షం కోరుకునేవారు (ముముక్షువులు) ఈ విషయాన్ని బాగా గుర్తుంచుకుని, ఆ పద్ధతిని ఆచరించి, జ్ఞానాన్ని పొంది తరించాలి.