యథైధాంసి సమిద్ధోఽగ్నిర్భస్మసాత్ కురుతేఽర్జున ।
జ్ఞానాగ్నిః సర్వకర్మాణి భస్మసాత్ కురుతే తథా ॥ 37
యథా, ఏధాంసి, సమిద్ధః, అగ్నిః, భస్మసాత్, కురుతే, అర్జున,
జ్ఞానాగ్నిః, సర్వకర్మాణి, భస్మసాత్, కురుతే, తథా.
అర్జున = అర్జునా; సమిద్ధః = ప్రజ్వలితమైన; అగ్నిః = అగ్ని; ఏధాంసి = కట్టెలను; యథా = ఏ విధంగా; భస్మసాత్ = భస్మం; కురుతే = చేస్తుందో; తథా = ఆ విధంగా; జ్ఞానాగ్నిః = జ్ఞానమనే అగ్ని; సర్వకర్మాణి = సమస్తకర్మలను; భస్మసాత్ కురుతే = భస్మం చేస్తోంది.
తా ॥ అర్జునా! ప్రజ్వలితాగ్ని కాష్ఠరాశిని భస్మీభూతం చేయునట్లు జ్ఞానాగ్ని శుభాశుభకర్మలను అన్నింటినీ భస్మం చేస్తుంది.
వ్యాఖ్య:-
జ్ఞానాన్ని ‘అగ్ని’ (నిప్పు) తో పోల్చి దాని గొప్పతనాన్ని ఇక్కడ వర్ణిస్తున్నారు. అసలు మనకు బాధలు (దుఃఖం) ఎందుకు ఉన్నాయి? జన్మ ఎత్తడం వల్ల. జన్మ ఎందుకు వస్తోంది? మన కర్మల (పాపపుణ్యాల) వల్ల. ఆ కర్మలు పోవాలంటే ఏం కావాలి? జ్ఞానం కావాలి. ఒక పెద్ద కొండంత కట్టెల కుప్ప (Wood pile) ఉందనుకోండి. దాన్ని పూర్తిగా బూడిద చేయడానికి, బాగా మండుతున్న అగ్ని చాలు.
- ఇక్కడ కట్టెలు = మన సంచిత కర్మలు (ఎన్నో జన్మల నుంచి పోగుచేసుకున్న పాపపుణ్యాలు).
- అగ్ని = జ్ఞానం.
జ్ఞానం అనే అగ్ని, మన కర్మలన్నింటినీ కాల్చి బూడిద చేస్తుంది. అయితే ఇక్కడ ఒక షరతు ఉంది. ఆ అగ్ని ‘బాగా ప్రజ్వరిల్లాలి’ (సమిద్ధోగ్నిః). అంటే అరకొర జ్ఞానం (మందాగ్ని) సరిపోదు, పరిపూర్ణమైన జ్ఞానం ఉంటేనే కర్మలన్నీ నశిస్తాయి.
కలలో ఒక వ్యక్తి ఎన్నో పనులు చేస్తాడు (ఎవరినైనా కొట్టొచ్చు, దొంగతనం చేయొచ్చు). కానీ మెలకువ రాగానే… ఆ కలలో చేసిన పనులకు శిక్ష పడుతుందా? లేదు కదా! ఎందుకంటే మెలకువ రాగానే కల మాయమైపోతుంది. అలాగే… జ్ఞానం (మెలకువ) రాగానే, ఈ సంసారం అనేది ఒక కల (Dream) అని తెలిసిపోతుంది. అప్పుడు కర్మలేవీ జీవుడికి అంటవు.
‘ఆత్మ, అనాత్మ విచారణ’ చేయడం. అంటే… కళ్ళకు కనిపించేదంతా అబద్ధం (మిథ్య) అని వదిలేసి, చూసేవాడిని (ఆత్మను) గట్టిగా పట్టుకోవడమే జ్ఞానం. ముండకోపనిషత్తు కూడా ఇదే చెబుతోంది: ‘క్షీయంతే చాస్య కర్మాణి తస్మిన్ దృష్టే పరావరే’ (పరమాత్మ దర్శనం అయినప్పుడు, మనిషి కర్మలన్నీ నశించిపోతాయి). కాబట్టి, మళ్ళీ జన్మ వద్దు అనుకునేవాడు, చావు పుట్టుకల చక్రం నుంచి బయటపడాలనుకునేవాడు కచ్చితంగా జ్ఞానాన్ని సంపాదించుకోవాలి.