యజ్జ్ఞాత్వా న పునర్మోహమేవం యాస్యసి పాండవ ।
యేన భూతాన్యశేషేణ ద్రక్ష్యస్యాత్మన్యథో మయి ॥ 35
యత్, జ్ఞాత్వా, న, పునః, మోహమ్, ఏవమ్, యాస్యసి, పాండవ,
యేన, భూతాని, అశేషేణ, ద్రక్ష్యసి, ఆత్మని, అథో, మయి.
పాండవ = అర్జునా; యత్ = దేనిని; జ్ఞాత్వా = గ్రహించి; పునః = మళ్ళీ; ఏవమ్ = ఇటువంటి; మోహమ్ = మోహాన్ని; న యాస్యసి = పొందవో; యేన = దేనిచేత; అశేషేణ = నిరవశేషంగా; (బ్రహ్మాదిస్థావర పర్యంతం); భూతాని = ప్రాణులను; ఆత్మని = నీ యందు; అథ = మరియు; మయి = నా యందూ; ద్రక్ష్యసి = చూడగలవో; (తద్విద్ధి = దానిని తెలుసుకో)
తా ॥ అర్జునా! ఆ బ్రహ్మజ్ఞానాన్ని పొందితే మళ్ళీ నీకు ఇటువంటి మోహం కలుగదు. ఆ జ్ఞానం చేత నీవు, బ్రహ్మ (చతుర్ముఖ బ్రహ్మ) నుండి స్థావరం వరకూ గల ప్రాణులన్నింటినీ నీలోనూ, నాయందూ చూడగలవు* . (గీత: 6–29, 30 చూ.)
వ్యాఖ్య:–
జ్ఞానాన్ని పొందడం వల్ల ప్రధానంగా రెండు ఫలితాలు కలుగుతాయి:
- అప్పటి వరకు మనలో ఉన్న మోహం (అజ్ఞానం) పూర్తిగా నశిస్తుంది.
- సమస్త ప్రాణులను తనలోనూ, సాక్షాత్తు భగవంతుడిలోనూ చూడగలుగుతాడు.
ఇప్పుడు ఈ రెండు విషయాల గురించి కాస్త వివరంగా తెలుసుకుందాం.
(1) కళ్లు ఉన్నవాడికి గుర్తు ఏంటి? గోతిలో పడకుండా చూసుకుని నడవడమే. ఎవరైనా గోతిలో పడ్డారంటే వాడికి కళ్లు లేవనో, కనిపించట్లేదనో అర్థం. అలాగే… ఒకడికి నిజంగా ‘జ్ఞానం’ వచ్చిందా లేదా అని తెలుసుకోవడం ఎలా? వాడు మళ్ళీ పాత రోజుల్లోలాగా మోహంలో (అజ్ఞానంలో) పడకుండా ఉండటమే దాని గుర్తు. అసలైన జ్ఞానం అంటే ‘చూసేవాడు (ఆత్మ) ఒక్కడే సత్యం. కనిపించే ప్రపంచం, వస్తువులు అన్నీ అసత్యం’ అని తెలుసుకోవడమే. ఆ జ్ఞానం వచ్చినవాడు ఇక దేనికీ ఏడవడు, దేని మీదా వ్యామోహం పెంచుకోడు.
మామిడికాయ పచ్చిగా ఉన్నప్పుడు వగరుగా, పుల్లగా ఉంటుంది. కానీ బాగా పండిన తర్వాత దాన్ని ఎటువైపు కొరికి చూసినా తియ్యగానే ఉంటుంది. పాత పులుపు, వగరు అస్సలు ఉండవు. ఒకవేళ ఇంకా పులుపు తగులుతోందంటే… ఆ కాయ ఇంకా సరిగ్గా పండలేదని అర్థం. అర్జునుడి పరిస్థితి కూడా అంతే! ఇప్పటిదాకా ‘అయ్యో! వీళ్ళు నా వాళ్లు, వీళ్ళని ఎలా చంపను?’ అని మోహంలో (అజ్ఞానంలో) పడిపోయాడు. మనసు పచ్చిగా ఉంది కాబట్టి బాధపడ్డాడు. కానీ ఒక్కసారి జ్ఞానం పొందిన తర్వాత, మనసు పక్వానికి వచ్చాక… ఇకపై ఆ మోహం, ఆ బాధ ఉండవని భగవంతుడు బోధించాడు.
“ఈ రోజుల్లో చాలామంది ‘మాకు అన్నీ తెలుసు, మేము జ్ఞానులం’ అని చెప్పుకుంటారు. కానీ వారి ప్రవర్తన చూస్తే మాత్రం కోరికలు, తప్పులు, లోపాలు కనిపిస్తూనే ఉంటాయి. భగవంతుడు చెప్పిన ఈ మాటలను బట్టి చూస్తే… అలాంటి వారికి ఇంకా నిజమైన జ్ఞానం రాలేదని స్పష్టంగా అర్థమవుతోంది.
మళ్ళీ మోహంలో పడకపోవడం, పాత కోరికల వైపు మనసు లాగకపోవడమే నిజమైన జ్ఞానానికి గుర్తు. ఈ మాటలు ఆచరణ లేకుండా కేవలం కబుర్లు చెప్పే ‘శుష్క వేదాంతుల’కు (Dry Philosophers) గట్టి దెబ్బ లాంటివి. ఇప్పటికైనా వారు తమ ప్రవర్తన మార్చుకుని, లోకానికి ఆదర్శంగా ఉండాలి. భగవద్గీత కేవలం మాటలను కాదు, ఆచరణను (Practice) మాత్రమే మెచ్చుకుంటుంది.
సాధన చేసేవారు తమను తాము ఎప్పటికప్పుడు పరీక్షించుకుంటూ (Self-Audit) ఉండాలి.
- ‘నేను ఈ సాధన చేస్తున్నాను కదా, ఇది నాకు సిధ్ధించిందా లేదా?’
- ‘నాలో కోరికలు తగ్గాయా?’
- ‘కోపం చచ్చిపోయిందా?’
- ‘అసూయ తగ్గిందా?’
- ‘దైవ గుణాలు అలవాటయ్యాయా?’
ఇలా ఎప్పటికప్పుడు ‘హృదయ శోధన’ (గుండెలోతుల్లో వెతుక్కోవడం) చేసుకోవాలి. లోపల దాక్కున్న పాత అలవాట్లను (వాసనలను) బయటకు లాగి తరిమికొట్టాలి. నిజంగా ఆత్మజ్ఞానం కలిగితే… ఇక ఈ చెడు గుణాలు ఉండటానికి అక్కడ స్థానమే ఉండదు.”
(2) ఇక రెండవ విషయము – జ్ఞానం వచ్చిన తర్వాత కలిగే గొప్ప అనుభవం గురించి ఇక్కడ చెప్తున్నారు. నిజమైన జ్ఞానం పొందినవాడు… ఈ ప్రపంచంలోని సమస్త జీవరాశులను తనలోనూ, ఆ పరమాత్మలోనూ చూడగలుగుతాడు.
ఈ బ్రహ్మాండం అంతా, ఈ కదిలే-కదలని ప్రపంచం అంతా… కేవలం ‘ఆత్మ’ పైన కల్పింపబడింది (ఊహించుకోబడింది). దీన్ని అర్థం చేసుకోవడానికి రెండు ఉదాహరణలు చూద్దాం:
- తాడు-పాము (Rope and Snake): చీకట్లో ఒక తాడును చూసి ‘పాము’ అని భయపడ్డాం అనుకోండి. ఆ పాము ఎక్కడ ఉంది? ఆ తాడులోనే కదా కనిపించింది! తాడు లేకపోతే పాము లేదు.
- కల-మెలకువ (Dream and Waker): కలలో మనం ఎన్నో చూస్తాం (కొండలు, మనుషులు). అవన్నీ ఎక్కడ ఉన్నాయి? కల కనేవాడి మనసులోనే కదా! మెలకువ రాగానే అవన్నీ వాడిలోనే కలిసిపోతాయి.
దీన్నే వేదాంతంలో ఇలా అంటారు: ‘ఆరోపిత వస్తువు అధిష్ఠానమందే ఉంటుంది’. (అంటే: మనం ఊహించుకున్న వస్తువు (పాము/ప్రపంచం), దేని మీదైతే ఊహించుకున్నామో ఆ వస్తువు (తాడు/ఆత్మ) మీదే ఆధారపడి ఉంటుంది). కాబట్టి, ఎవరైతే ‘నేను ఆత్మను’ అని తెలుసుకుంటారో (జ్ఞాని), వారికి ఈ ప్రపంచం అంతా వారిలోనే ఉన్నట్లు స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. మరొక రకంగా చెప్పాలంటే ఈ ప్రపంచం అంతా మనస్సు చేసే ఒక కల్పన (Imagination). ఆ మనస్సేమో ఆత్మలో ఒక చిన్న అల లాంటిది. కాబట్టి… ప్రపంచం, ప్రాణులూ అన్నీ ఆత్మలోనే (మనలోనే) ఉన్నాయని జ్ఞాని గ్రహిస్తాడు.
శ్లోకంలో ‘అథో మయి’ (అలాగే నా యందు) అని అనడం వెనుక ఉన్న అర్థం ఏంటంటే: జ్ఞాని అయినవాడు సమస్త జీవరాశులను తనలో ఎలా చూసుకుంటాడో… అలాగే సాక్షాత్తు ఆ భగవంతుడిలో కూడా చూస్తాడు. నిజానికి భగవంతుడు వేరు, ఆత్మ (మనం) వేరు కాదు. ఎప్పుడైతే మనిషికి నిజమైన జ్ఞానం కలుగుతుందో, అప్పుడే అతనే దేవుడు అవుతాడు. (గీతలో కూడా ‘జ్ఞాని నా ఆత్మ స్వరూపమే’ అని భగవంతుడు చెప్పాడు కదా!). కాబట్టి…
- ఎప్పుడైతే ఈ ప్రపంచం అంతా ‘నాలోనే ఉంది’ అని జ్ఞాని చూస్తాడో…
- అది ఆటోమేటిక్గా ‘దేవుడిలో ఉంది’ అని చూసినట్లే లెక్క.
- ఎందుకంటే అక్కడ ‘నేను’ వేరు, ‘దేవుడు’ వేరు కాదు కాబట్టి.
మనం అజ్ఞానంలో ఉన్నంత వరకు (నేను వేరు, దేవుడు వేరు అనుకునేంత వరకు) ఈ స్థితి రాదు. ఎప్పుడైతే ఆ తేడా (ద్వైతం) పోయి, అంతా ఒక్కటే (అద్వైతం) అనే జ్ఞానం కలుగుతుందో… అప్పుడే ఇది సాధ్యమవుతుంది. ఆ గొప్ప స్థితిలో…గురువు – శిష్యుడు అని గానీ, దేవుడు – భక్తుడు అని గానీ… రవ్వంత కూడా తేడా ఉండదు. అంతా ‘ఒకే ఒక సత్యం’ (ఏక స్వరూపం)గా వెలిగిపోతూ ఉంటుంది.
ఇక్కడ ఒక చక్కని గణిత సూత్రం (Mathematical Logic) ద్వారా జీవుడు, దేవుడు ఒక్కటే అని నిరూపిస్తున్నారు.
మనం ఇలా పేర్లు పెట్టుకుందాం:
- X = అర్జునుడు (జీవుడు/మనిషి)
- Y = శ్రీకృష్ణుడు (పరమాత్మ/దేవుడు)
- Z = సమస్త ప్రాణికోటి (ప్రపంచం)
ఇప్పుడు శ్లోకంలోని సారాంశాన్ని బట్టి చూస్తే:
- మొదటి దశ: జ్ఞానం కలిగిన అర్జునుడు, సమస్త ప్రాణికోటిని తనలో (ఆత్మలో) చూసుకుంటాడు.
- అంటే: X = Z
- రెండవ దశ: అలాగే, అర్జునుడు అదే సమస్త ప్రాణికోటిని శ్రీకృష్ణుడిలో (భగవంతుడిలో) కూడా చూస్తాడు.
- అంటే: Y = Z
- ముగింపు (Conclusion): గణిత సూత్రం ప్రకారం… రెండు వస్తువులు (X మరియు Y) ఒకే సమానమైన వస్తువుకు (Z కి) సమానమైతే, ఆ రెండు కూడా సమానమే కదా!
- X = Z మరియు Y = Z అయినప్పుడు…
- కచ్చితంగా X = Y అవుతుంది.
అంటే అర్జునుడు (జీవుడు), శ్రీకృష్ణుడు (దేవుడు) వేరు వేరు కాదు, ఇద్దరూ ఒక్కటే అని తేలుతోంది.
సమస్త ప్రాణులు రెండు వేర్వేరు చోట్ల (అంటే ఒకేసారి జీవుడిలోనూ, భగవంతుడిలోనూ) ఉండటం అసాధ్యం కదా? కాబట్టి గణితం ప్రకారం (Mathematically) చూసినా, ఆ రెండూ ఒకటే అయి ఉండాలి. అంటే, జ్ఞానం కలిగిన తర్వాత జీవుడు వేరుగా ఉండడు, సాక్షాత్తు ఆ శ్రీకృష్ణ పరమాత్మ స్వరూపమే అవుతాడని దీని అర్థం.
దీనిని బట్టి మనకు ఒక్క విషయం స్పష్టంగా అర్థమవుతోంది: ‘జ్ఞానం’ (ఆత్మజ్ఞానం) అనేది ఎంత గొప్పదో!
దీన్ని ఇలా పోల్చి చూసుకోవచ్చు:
- లౌకిక లాభం: బయట ప్రపంచంలో మనం రాత్రింబవళ్లు కష్టపడితే… మహా అయితే కొంచెం డబ్బు, కొంచెం పొలం (స్థలం), లేదా చిన్న అధికారం దొరుకుతాయి. ఇవి చాలా తక్కువ.
- ఆధ్యాత్మిక లాభం: కానీ… కొంచెం శ్రమపడి, ఇంద్రియాలను అదుపులో ఉంచుకుని, భక్తితో ‘నేను ఎవరు’ అని విచారణ చేస్తే… జీవుడు ఈ బ్రహ్మాండం మొత్తాన్ని పొందగలడు.
ఇంకా వేయి మాటలు ఎందుకు? అసలు ఆ మనిషి సాక్షాత్తు ఆ భగవంతుడిలాగా మారిపోతాడు. అమ్మో! ఇది ఎంత గొప్ప పదవి (Status)!
కాబట్టి మనం చేయాల్సిందేమిటి? శ్రీకృష్ణుడి మాటల మీద గట్టి నమ్మకం (అకుంఠిత విశ్వాసం) ఉంచాలి. ఆ గొప్ప స్థితిని పొందడానికి మహనీయులైన గురువులకు సేవ చేయాలి. వాయిదా వేయకుండా, ఈ జన్మలోనే ఆ ఆత్మజ్ఞానాన్ని సంపాదించుకోవాలి.