శ్రేయాన్ ద్రవ్యమయాద్యజ్ఞాత్ జ్ఞానయజ్ఞః పరంతప ।
సర్వం కర్మాఖీలం పార్థ జ్ఞానే పరిసమాప్యతే ॥ 33
శ్రేయాన్, ద్రవ్యమయాత్, యజ్ఞాత్, జ్ఞానయజ్ఞః, పరంతప,
సర్వం, కర్మ, అఖీలమ్, పార్థ, జ్ఞానే, పరిసమాప్యతే.
పరంతప = అర్జునా; ద్రవ్యమయాత్ = ద్రవ్యసాధ్యమైన; యజ్ఞాత్ = యజ్ఞం కంటే; జ్ఞానయజ్ఞః = జ్ఞానరూపమైన యజ్ఞం; శ్రేయాన్ = శ్రేయస్కరం; పార్థ = అర్జునా; సర్వం కర్మ = సమస్త కర్మ; అఖీలమ్ = ఫల సమేతంగా; జ్ఞానే = బ్రహ్మజ్ఞానంలో; (తత్సాధనంగా) పరిసమాప్యతే = అంతర్గతమవుతోంది.
తా ॥ పరంతపా! ఫలారంభకాలూ, అనాత్మ వ్యాపార జన్యాలూ అయిన ద్రవ్యయజ్ఞాల కంటే, జ్ఞానయజ్ఞమే శ్రేష్ఠమైనది. (జ్ఞానం మనో వ్యాపారాధీనమే అయినప్పటికీ మనస్సు నుండి పుట్టడం లేదు, మనః పరిపక్వతను బట్టి అభివ్యక్తమవుతోంది.) పార్థా! ఫలసమేతంగా కర్మలు అన్నీ కూడా ఆత్మ జ్ఞానంలోనే అంతర్గతాలు అవుతున్నాయి.* (గీత: 2–46 చూ.)
వ్యాఖ్య:-
జ్ఞాన యజ్ఞం అంటే: ఇది పూర్తిగా మనసుకు, బుద్ధికి సంబంధించిన సాధన.
- తత్త్వ విచారణ: అసలైన సత్యం (దైవం) గురించి ఆలోచించడం.
- ఆత్మానాత్మ వివేకం: ‘నేను ఎవరు?’ అని పరిశీలించడం. ఏది శాశ్వతమైన ఆత్మ? ఏది నశించే శరీరం? అని వేరు చేసి చూడటం.
- సాధన: ఆధ్యాత్మిక విషయాలు వినడం (శ్రవణం), వాటిని మననం చేసుకోవడం, ధ్యానం చేయడం (నిదిధ్యాసన).
- నిగ్రహం: పాత కోరికలను (వాసనలను) తొలగించుకుని, మనసును గెలవడం.
2. ద్రవ్య యజ్ఞం అంటే: ఇది బయట కనిపించే వస్తువులతో చేసేది.
- ధనం (డబ్బు), ధాన్యం (ఆహారం), వస్తువులను దానం చేయడం లేదా మంచి పనులకు ఖర్చు చేయడం.
భగవంతుడు ఇక్కడ ‘ద్రవ్య యజ్ఞం కంటే జ్ఞాన యజ్ఞమే చాలా గొప్పది’ అని తేల్చి చెప్పారు. ప్రతి జీవి యొక్క చివరి గమ్యం… తాను మర్చిపోయిన తన నిజస్వరూపాన్ని (ఆత్మను) మళ్ళీ తెలుసుకోవడమే. దాన్నే ‘ఆత్మజ్ఞానం’ అంటారు. మనం చేసే దానధర్మాలు, పూజలు, ఇతర సాధనలన్నీ చివరికి మనల్ని ఆ ‘జ్ఞానం’ దగ్గరికే తీసుకువెళ్తాయి. మిగతా పనుల వల్ల వచ్చే ఫలితాలన్నీ, ఆత్మజ్ఞానం వల్ల వచ్చే ఆనందంలో (బ్రహ్మానందంలో) చిన్న భాగాలే. సముద్రంలో నదులన్నీ కలిసినట్లు, అన్ని కర్మల ఫలితాలు జ్ఞానంలోనే అంతమవుతాయి. అందుకే… అన్ని రకాల యజ్ఞాల కంటే, పుణ్యకార్యాల కంటే జ్ఞాన యజ్ఞమే (స్వయంగా తెలుసుకోవడమే) సర్వశ్రేష్ఠమైనది.
జ్ఞానమే మనం చేసే అన్ని పనులకు (కర్మలకు) శిఖరాగ్రం (చివరి మెట్టు). అంతమాత్రాన మిగతా సాధనలు, పూజలు, పనులు వృథా అని అనుకోకూడదు. అవి మనకు ఎంతగానో ఉపయోగపడతాయి. ఆ పనులు మనసును శుభ్రపరుస్తాయి (చిత్తశుద్ధి). ఆ శుద్ధమైన మనసు ద్వారానే మనకు జ్ఞానం కలుగుతుంది. నది ప్రవహించి చివరికి సముద్రంలో ఎలా కలిసిపోతుందో… అలాగే కర్మలన్నీ జీవుడిని జ్ఞానం వైపు నడిపించి, చివరికి ఆ జ్ఞానంలోనే లీనమైపోతాయి. భగవద్గీతలోని ‘జ్ఞానే పరిసమాప్యతే’ (జ్ఞానంలోనే అన్నీ పరిసమాప్తమవుతాయి) అనే మాటకు అసలైన అర్థం ఇదే. సముద్రంలో కలిసాక నది కనిపించకపోవచ్చు, కానీ నదిలోని నీరంతా సముద్రంలోనే ఉంటుంది కదా? అలాగే, జ్ఞానం కలిగాక కర్మలు ఆగిపోవచ్చు. కానీ మనం చేసిన కర్మలు, వాటి ఫలితాలు అన్నీ ఆ జ్ఞానంలోనే ఇమిడి ఉంటాయి తప్ప నాశనం కావు. చేసిన ఏ మంచి పని (సత్కర్మ) ఎప్పటికీ వృథా పోదు. అందుకే ఇక్కడ ‘అఖిలం’ అనే పదాన్ని వాడారు. అంటే కర్మలు ఏవీ నాశనం కాకుండా, వాటి ఫలితంతో సహా పూర్తిగా జ్ఞానంలోనే పర్యవసిస్తాయి (Settle అవుతాయి).
కాబట్టి ప్రతి ఒక్కరూ ‘జ్ఞానాన్ని పొందడమే’ తమ అంతిమ లక్ష్యంగా పెట్టుకోవాలి. ఆ లక్ష్యాన్ని చేరుకోవడానికి కర్మలను (మంచి పనులను, సాధనలను) సహాయంగా తీసుకోవాలి. మనం ఏ మార్గంలో వెళ్ళినా, ఏ సంప్రదాయాన్ని పాటించినా… చివరికి చేరుకోవాల్సిన స్థితి ‘జ్ఞానోదయమే’. ఎప్పుడో ఒకప్పుడు ఆ జ్ఞానం పొందితేనే మోక్షం వస్తుంది. శాస్త్రాలు కూడా ‘జ్ఞానాదేవ తు కైవల్యమ్’ (జ్ఞానం వల్ల మాత్రమే మోక్షం) అని చెబుతున్నాయి. ఈ శ్లోకంలో రెండు విషయాలను స్పష్టంగా విభజించారు:
- కర్మ అనేది సాధనం (మనం వాడే ఆయుధం/మార్గం).
- జ్ఞానం అనేది సాధ్యం (మనం సాధించాల్సిన లక్ష్యం).
దీనిని ఒక చక్కని ఉదాహరణతో అర్థం చేసుకోవచ్చు:
- కర్మ పాత్ర: కర్మ మనల్ని ‘జ్ఞానం’ అనే భవనం దగ్గరి వరకు తీసుకెళ్లి అక్కడ వదిలేస్తుంది.
- జ్ఞానం పాత్ర: ఆ తర్వాత, అక్కడి నుంచి ‘మోక్షం’ అనే పై అంతస్తుకు (శిఖరానికి) చేర్చేది జ్ఞానమే.
దీన్ని బట్టి మనకు ఏం అర్థమవుతోంది? జ్ఞానం అనేది అకస్మాత్తుగా ఆకాశం నుంచి ఊడిపడేది కాదు. నిరంతరం మంచి పనులు (పరమార్థ కర్మలు) చేస్తూ ఉంటే… మెల్లగా మనసులోని మలినం పోయి చిత్తశుద్ధి కలుగుతుంది. అప్పుడు మాత్రమే జ్ఞానం ఉదయిస్తుంది. అందుకే మోక్షం కావాలంటే సత్కర్మలు చేయడం అత్యవసరం. మనం ఎప్పుడూ దైవ చింతనతో, మంచి పనులు చేస్తూ ఉంటే… భగవంతుడు కరుణించి మనకు ఆ ‘జ్ఞానాన్ని’ (బుద్ధియోగాన్ని) ప్రసాదిస్తాడు. దాని వల్ల ముక్తి లభిస్తుంది. జ్ఞానం వచ్చాక ఇక కర్మతో పని లేదు కదా అని కొందరు అనుకోవచ్చు. కానీ, ఆ గమ్యాన్ని చేరిన తర్వాత కూడా… లోక కళ్యాణం కోసం (లోకసంగ్రహార్థం) చాలామంది మహాత్ములు కర్మలను వదలక చేస్తూనే ఉంటారు. చివరగా, ఈ శ్లోకంలో ‘జ్ఞానం ఎంత గొప్పదో’ చెబుతూనే, దాన్ని పొందడానికి ‘కర్మ ఎంత అవసరమో’ కూడా స్పష్టంగా చెప్పారు.
‘సర్వమ్’ (అంతా/మొత్తం) అనే పదం… మనం చేసే పనులన్నింటినీ, సాధనలన్నింటినీ, అలాగే పైన చెప్పిన యజ్ఞాలన్నింటినీ సూచిస్తుంది.