ఏవం బహువిధా యజ్ఞా వితతా బ్రహ్మణో ముఖే ।
కర్మజాన్ విద్ధి తాన్ సర్వాన్ ఏవం జ్ఞాత్వా విమోక్ష్యసే ॥ 32
ఏవమ్, బహువిధాః, యజ్ఞాః, వితతాః, బ్రహ్మణః, ముఖే,
కర్మజాన్, విద్ధి, తాన్, సర్వాన్, ఏవమ్, జ్ఞాత్వా, విమోక్ష్యసే.
బ్రహ్మణః ముఖే = వేదంలో; ఏవమ్ = ఈ విధంగా; బహువిధాః = పలువిధాలైన; యజ్ఞాః = యజ్ఞాలు; వితతాః = వ్యాఖ్యాతములు; తాన్ సర్వాన్ = వాటినన్నిటినీ; కర్మజాన్ = కర్మల నుండి కలిగిన వాటిగా; విద్ధి = గ్రహించు; ఏవమ్ = ఇట్లు; జ్ఞాత్వా = తెలుసుకుంటే; విమోక్ష్యసే = ముక్తుడవవుతావు.
తా ॥ వేదంలో బహువిధాలైన యజ్ఞాలు ఇలా వివరించబడ్డాయి. ఇవన్నీ మనోవాక్కాయకర్మలకు సంబంధించినవి, ఆత్మ నుండి కలుగలేదు. ఆత్మ నిర్వ్యాపారి అని గ్రహిస్తే (జ్ఞాననిష్ఠుడవైతే) ముక్తి పొందగలవు. (గీత: 18–13, 18 చూ.)
వ్యాఖ్య:-
పైన చెప్పిన యజ్ఞాలే కాకుండా, వేదాలలో ఇంకా ఎన్నో రకాల యజ్ఞాల గురించి వివరంగా చెప్పబడిందని ఇక్కడ గుర్తు చేస్తున్నారు. కాబట్టి, ఇక్కడితో యజ్ఞాల జాబితా పూర్తయిందని ఎవరూ అనుకోకూడదు.వేదాలు సాక్షాత్తు పరబ్రహ్మ నుండే పుట్టాయి కాబట్టి, వాటిని ‘బ్రహ్మ ముఖం’ (బ్రహ్మ ముఖతా వచ్చినవి) అని వర్ణించారు.
“కర్మజాన్” – ఈ యజ్ఞాలన్నీ కేవలం మన మనసు, మాట, శరీరం మరియు ఇంద్రియాలతో చేసే గట్టి ప్రయత్నం (Hard work) వల్లే సాధ్యమవుతాయి. ఇవి మనిషి స్వయంగా కష్టపడితేనే దొరుకుతాయి తప్ప… సోమరితనంతో కూర్చుంటే రావు, కేవలం మాటలు చెప్తే రావు. గుర్తుంచుకోండి, ఆధ్యాత్మిక విద్య అంటే ఒక ‘ప్రాక్టికల్ సైన్స్’ (Practical Science/అనుభవ పూర్వక శాస్త్రం). అది చేసి చూసి అనుభవంలోకి తెచ్చుకోవాలి తప్ప, కేవలం నోటితో వల్లిస్తే వచ్చే ‘వాచా విద్య’ కాదు. అందుకే జనులు తమ శరీరాన్ని, మనసును, ఇంద్రియాలను ఉపయోగించి సాధన చేయాలి. భగవంతుడు ఇక్కడ ఒక ముఖ్యమైన విషయం స్పష్టం చేస్తున్నారు: ‘యజ్ఞం గానీ, మోక్షం గానీ… ఏదో అకస్మాత్తుగా (Accidentally) ఊడిపడవు. అవి మనం చేసే కర్మ (పని), మన సొంత ప్రయత్నం వల్లే సిద్ధిస్తాయి.’ ‘ఈ రహస్యం తెలుసుకుంటే నువ్వు విముక్తుడివి అవుతావు’ అని అనడంలో అర్థం ఇదే: ‘ఓహో! కేవలం ఖాళీగా కూర్చుంటే లాభం లేదు, నా శరీరం-మనసులతో కష్టపడి సాధన చేస్తేనే ఫలితం ఉంటుంది’ అని ఎవరైతే గ్రహిస్తారో… వాడు వెంటనే సోమరితనం వదిలేసి, ప్రయత్నం మొదలుపెడతాడు. ఆ సాధన ద్వారా చివరికి ఆ శాశ్వతమైన పరబ్రహ్మాన్ని చేరుకుంటాడు.
ఇక్కడ ‘కర్మజాన్’ (పని వల్ల పుట్టేవి) అనే పదాన్ని వాడటం ద్వారా భగవంతుడు సోమరితనాన్ని దెబ్బకొట్టాడు. కేవలం మాటలతో వేదాంతం చెప్పేవాళ్ళను (వాచా వేదాంతాన్ని) ఖండించాడు.
“విమోక్ష్యసే” – ఇక్కడ కేవలం ‘మోక్ష్యసే’ (విడుదల పొందుతావు) అనకుండా ‘విమోక్ష్యసే’ (విశేషంగా/పూర్తిగా విడుదల పొందుతావు) అని చెప్పారు. దీన్ని బట్టి యజ్ఞాలను ఆచరించడం వల్ల మనిషి కర్మ బంధాల నుండి పూర్తిగా, శాశ్వతంగా విముక్తుడు అవుతాడని స్పష్టంగా చెప్పినట్లయింది.