ద్రవ్యయజ్ఞాస్తపోయజ్ఞా యోగయజ్ఞాస్తథాఽపరే ।
స్వాధ్యాయజ్ఞానయజ్ఞాశ్చ యతయః సంశితవ్రతాః ॥ 28
ద్రవ్యయజ్ఞాః, తపోయజ్ఞాః, యోగయజ్ఞాః, తథా, అపరే,
స్వాధ్యాయ జ్ఞాన యజ్ఞాః, చ, యతయః, సంశితవ్రతాః.
అపరే = మరికొందరు; ద్రవ్యయజ్ఞాః = ద్రవ్య దానయజ్ఞ నిష్ఠులు; తపోయజ్ఞాః = చాంద్రాయణాది వ్రతపరాయణులు; యోగయజ్ఞాః = ప్రాణాయామాదిరూప యజ్ఞపరాయణులు; తథా = మరియు; సంశితవ్రతాః = దృఢవ్రతులు; యతయః = ప్రయత్నశీలురూ; స్వాధ్యాయ జ్ఞానయజ్ఞాః చ = వేదాభ్యాసమనే యజ్ఞమును, వేదార్థ జ్ఞానమనే యజ్ఞమును (అనుష్ఠించేవారు).
తా ॥ కొందరు ద్రవ్యదానం అనే యజ్ఞమొనరుస్తున్నారు. మరికొందరు చాంద్రాయణాదిరూపమైన తపోయజ్ఞం ఒనర్చుతున్నారు. ఇంకొందరు ప్రాణాయామ ప్రత్యాహారంతో కూడిన యోగయజ్ఞం ఒనర్చుతున్నారు. ఇతరులైన యతులు దృఢవ్రతులై వేదాభ్యాసమనే స్వాధ్యాయ యజ్ఞాన్ని, వేదార్థనిశ్చయమనే జ్ఞానయజ్ఞాన్ని ఒనర్చుతున్నారు. (అష్టమ, నవమ, దశమ, ఏకాదశ విధ యజ్ఞాలు).
వ్యాఖ్య:–
మరికొన్ని రకాల యజ్ఞాల గురించి ఇక్కడ వివరిస్తున్నారు. అవి ముఖ్యంగా నాలుగు రకాలు:
- ద్రవ్యయజ్ఞం (ధన సహాయం): తమ దగ్గర ఉన్న డబ్బును, వస్తువులను మంచి పనులకు వినియోగించడం లేదా అర్హులైన వారికి దానం చేయడం. ఇలాంటి దానధర్మాలను కూడా ఒక యజ్ఞంలాగే పరిగణించాలి.
- తపోయజ్ఞం (కఠిన సాధన): ఉపవాసాలు, వ్రతాలు వంటి కఠిన నియమాలు పాటించడం ద్వారా శరీరాన్ని, ఇంద్రియాలను, మనసును ‘తపింపజేయడం’ (రాటుదేలేలా చేయడం). ఆ విధంగా వాటిని తమ అదుపులోకి తెచ్చుకోవడమే ఈ యజ్ఞం.
- యోగయజ్ఞం: యమ, నియమ, ప్రాణాయామం వంటి అష్టాంగ యోగ పద్ధతులను (ధ్యాన మార్గాలను) సాధన చేయడం.
- స్వాధ్యాయ జ్ఞానయజ్ఞం (చదువు): వేదాలను, మంచి శాస్త్రాలను చదువుకోవడం (స్వాధ్యాయం). కేవలం చదవడమే కాకుండా, వాటి అర్థాన్ని బాగా తెలుసుకొని ఆచరణలో పెట్టడం.
ఈ విధంగా ప్రజలు తమ తమ అలవాట్లు (సంస్కారాలు), ఇష్టాలను బట్టి వేర్వేరు మార్గాలను ఎంచుకుంటారు. రకరకాల యజ్ఞాలు (సాధనలు) చేస్తూ, మనసును శుద్ధి చేసుకుని చివరికి పరమాత్మను చేరుకుంటారు. వీళ్ళందరినీ ‘యతులు’ అనొచ్చు. యతులు అంటే ‘ప్రయత్నం చేసేవారు’ అని అర్థం. ఎవరైతే మోక్షం కోసం, భగవంతుడిని చూడటం (సాక్షాత్కారం) కోసం గట్టిగా ప్రయత్నిస్తుంటారో, వాళ్ళందరూ యతులే.
శ్లోకంలో ‘సంశితవ్రతాః’ (తీవ్రమైన వ్రతం గలవారు) అని అనడం ద్వారా ఒక ముఖ్యమైన విషయం తెలుస్తోంది. సాధకులు ఎంతో కఠినమైన నియమాలు పాటిస్తూ, గట్టి పట్టుదలతో… ఎన్నో జన్మల నుంచి తమ మనసులో గడ్డకట్టుకుపోయిన పాత అలవాట్లను, కోరికలను (వాసనలను) తరిమికొడుతున్నారని అర్థం.
- సోమరితనం పనికిరాదు: సోమరిగా ఉండేవాడు మోక్ష మార్గంలో ఒక్క అడుగు కూడా ముందుకు వేయలేడు.
- మూల్యం చెల్లించాలి: మనం అంగడిలో ఏదైనా వస్తువు కొనాలంటే డబ్బులు ఎలా ఇస్తామో… మోక్షం అనే గొప్ప వస్తువు కావాలంటే కూడా భారీ మూల్యం చెల్లించాలి. ఆ మూల్యమే ‘త్యాగం’. అంటే చిన్న చిన్న సుఖాలను వదులుకోవడం.
- కష్టం తప్పదు: ‘బ్రహ్మానందం’ కావాలంటే మొదట్లో కొంచెం కష్టపడాలి, శ్రమను ఓర్చుకోవాలి. గట్టి ప్రయత్నంతో (యతులుగా), గట్టి దీక్షతో (సంశితవ్రతులుగా) దీన్ని ఎలాగైనా సాధించాలి.
ఇక్కడ ‘యతులు’ అంటే సన్యాసులు అని కాదు, ‘విడవకుండా ప్రయత్నించేవారు’ అని అర్థం. సాధారణమైన పూజలతో, చిన్న చిన్న నియమాలతో ఆ ‘మాయ’ మనకు లొంగదు. చాలా కఠినమైన దీక్ష ఉంటేనే అది దారికి వస్తుంది. అందుకే సాధకులను హెచ్చరిస్తున్నారు. ఉదాహరణకు భూమిలో బలంగా పాతుకుపోయిన పెద్ద మర్రిచెట్టును నరకాలంటే… చిన్న రేకు ముక్కలు పనికిరావు కదా? గట్టి ఉక్కుతో చేసిన పదునైన గొడ్డలి కావాలి. (అలాగే మనసులో పాతుకుపోయిన కోరికలను నరకాలంటే గట్టి వ్రతం కావాలి).