బ్రహ్మార్పణం బ్రహ్మ హవిః బ్రహ్మాగ్నౌ బ్రహ్మణా హుతమ్ ।
బ్రహ్మైవ తేన గంతవ్యం బ్రహ్మకర్మసమాధినా ॥ 24
బ్రహ్మ, అర్పణమ్, బ్రహ్మ, హవిః, బ్రహ్మాగ్నౌ, బ్రహ్మణా, హుతమ్,
బ్రహ్మ, ఏవ, తేన, గంతవ్యమ్, బ్రహ్మకర్మ సమాధినా.
అర్పణమ్ = ఆహుతిసాధనాలైన యజ్ఞోపకరణములు; బ్రహ్మ =బ్రహ్మ స్వరూపం; హవిః = ఘృతము; బ్రహ్మ = బ్రహ్మమే; బ్రహ్మాగ్నౌ = బ్రహ్మరూపమైన అగ్నిలో; బ్రహ్మణా = బ్రహ్మరూపమైన హోతచేత; హుతమ్ = హోమం ఒనర్చబడింది; బ్రహ్మ = బ్రహ్మమే; బ్రహ్మకర్మసమాధినా = కర్మలో బ్రహ్మభావం గల; తేన = ఆ పురుషునిచే; గంతవ్యమ్ = పొందబడదగినఫలం; బ్రహ్మ ఏవ = బ్రహ్మమే.
తా ॥ ఆహుతి సాధనవస్తువులు బ్రహ్మము. హవిస్సు బ్రహ్మము. అగ్ని బ్రహ్మము. హోత బ్రహ్మము. హవనక్రియ బ్రహ్మము. కర్మలో బ్రహ్మబుద్ధితో ఉండే పురుషుడు పొందదగిన ఫలం కూడా బ్రహ్మమే* . (ప్రథమ విధమైన యజ్ఞం)
వ్యాఖ్య:-
ఈ ప్రపంచంలో ఉన్నదంతా ఆ బ్రహ్మ స్వరూపమే (దైవమే) తప్ప మరొకటి కాదు. ఈ విషయాన్ని ఎప్పుడూ గుర్తుంచుకుని పనులు చేయాలి. అంటే, మనసులో ‘అంతా దైవమే’ అనే భావనతో పని చేయాలి. అప్పుడు మనం చేసే ఆ పని సాధారణ కర్మలా కాకుండా, ఒక యజ్ఞంలా మారిపోతుంది.
అసలు ఇదంతా బ్రహ్మస్వరూపం ఎలా అవుతుంది? అంటే… పేర్లతో, రూపాలతో కనిపించే ఈ ప్రపంచం అంతా ‘బ్రహ్మ’ అనే ఆధారం మీద కేవలం ఒక భ్రమగా (మిథ్యగా) కల్పించబడింది. ఉదాహరణకు చీకట్లో ఒక తాడును (రజ్జువు) చూసి, భ్రమ వల్ల అది పాము (సర్పం) అని అనుకుంటాం. కానీ అక్కడ ఉన్నది పాము కాదు. ఆ ‘కల్పిత పాము’ నిజానికి ఆ తాడు కంటే వేరు కాదు కదా! అది తాడు స్వరూపమే. అదే విధంగా… మన అజ్ఞానం వల్ల, ఈ ప్రపంచం ‘బ్రహ్మ’ మీద కల్పించబడింది (ఆరోపించబడింది). నిజమైన వస్తువు (ఆధారం/అధిష్ఠానం) లేకుండా, దానిపై కల్పించుకున్న వస్తువు (ఆరోపితం) విడిగా ఉండలేదు. కాబట్టి, ఈ ప్రపంచం కూడా బ్రహ్మస్వరూపమే. ప్రపంచంలోని ప్రతి వస్తువు, జరిగే ప్రతి పని కూడా బ్రహ్మమే. ఇదే సత్యాన్ని ఈ శ్లోకంలో నిరూపించారు.
ఇక్కడ యజ్ఞంలో చేసే ‘హోమం’ (అగ్ని కార్యం) అనే క్రియను ఒక ఉదాహరణగా తీసుకున్నారు. పూర్వకాలంలో, ముఖ్యంగా ద్వాపర యుగంలో యజ్ఞాలు, యాగాలు ఎక్కువగా చేస్తుండేవారు. కాబట్టి ఆ కాలం వారికి ‘హోమం’ చేయడం గురించి బాగా తెలిసి ఉంటుంది. అందుకే భగవంతుడు అందరికీ అర్థమయ్యేలా దాన్ని ఉదాహరణగా తీసుకున్నాడు. అయితే, ఇక్కడ కేవలం హోమం గురించి చెప్పినప్పటికీ… మనం చేసే ప్రతి పనికి ఇదే సూత్రాన్ని అన్వయించుకోవాలి.
హోమంలో…
- హోమం చేసే యజమాని,
- అందులో వేసే నెయ్యి (హవిస్సు),
- ఆ అగ్ని… ఇవన్నీ ఎలాగైతే ఆ బ్రహ్మ స్వరూపమే (దేవుడే) అవుతాయో… అలాగే ప్రతి పనిలోనూ పని చేసేవాడు, ఆ పని, ఆ వస్తువు అన్నీ బ్రహ్మ స్వరూపమే అని తెలుసుకోవాలి.
ఒక్క మాటలో చెప్పాలంటే… ‘సర్వం ఖల్విదం బ్రహ్మ’ (ఇదంతా బ్రహ్మమే) అని ఛాందోగ్యోపనిషత్తు చెప్పినట్లుగా… ఈ సమస్త ప్రపంచం దేవుడే అనే భావనతో ఎవరైతే బ్రతుకుతారో, వారే నిజమైన ధన్యులు.
శ్లోకంలో ‘సమాధినా’ అనే పదాన్ని వాడటం ద్వారా ఒక ముఖ్యమైన విషయాన్ని బోధించారు. మనం ఏ పని చేస్తున్నా సరే, పూర్తి ఏకాగ్రతతో చేయాలి. అంటే… పని చేస్తున్నంత సేపు ‘ఇదంతా దైవమే (బ్రహ్మమే)’ అనే భావన మనసులోంచి ఏమాత్రం తొలగిపోకుండా చూసుకోవాలి. అలా చేసినప్పుడు ఏమవుతుంది? ఆ ‘పని’ (కర్మ) ఇక సాధారణమైన పనిలా మిగిలిపోదు. అది ఒక ధ్యానం లాగా, ఒక సమాధి స్థితి లాగా మారిపోతుంది. మామూలుగా చేసే పని, ‘జ్ఞానం’ గా ఎలా మారుతుందో ఆ పద్ధతిని ఇక్కడ వివరించారు: ఎప్పుడైతే మనం ఏకాగ్రతతో, దైవ భావనతో పని చేస్తామో… అప్పుడు ఆ పని తన ‘కర్మ లక్షణాన్ని’ (అంటే మనల్ని బంధించే గుణాన్ని) కోల్పోతుంది. అదే చివరకు జ్ఞాన స్వరూపంగా, సమాధి స్వరూపంగా మారుతుంది.
ఈ విధంగా ‘అంతా బ్రహ్మమే’ (అంతా దేవుడే) అని గట్టిగా నమ్మి, ఆ భావనతో పనులు చేసేవారికి చివరికి దక్కే ఫలితం ఏంటి? ‘వాళ్లు కచ్చితంగా ఆ పరబ్రహ్మాన్నే పొందుతారు’ అని ఈ శ్లోకంలో స్పష్టంగా తేల్చి చెప్పారు. మనిషి నిరంతరం దేని గురించి ఆలోచిస్తూ ఉంటాడో, చివరకు అదే స్వరూపంగా మారిపోతాడు (యద్భావం తద్భవతి). మనం చేసే పనుల్లో కూడా ఎప్పుడూ ఆ దైవ భావన (బ్రహ్మ భావన) కలిగి ఉండటం వల్ల, మనిషి స్వయంగా బ్రహ్మ స్వరూపంగా మారిపోతాడు. మామూలుగా మనం చేసే చిన్న చిన్న పనులు (కర్మలు) కూడా, మనకు ఆ గొప్ప ‘బ్రహ్మ ప్రాప్తిని’ (మోక్షాన్ని) ఎలా కలిగిస్తాయో ఈ శ్లోకం చాలా స్పష్టంగా వివరిస్తోంది.
కాబట్టి ఏ పని మొదలుపెట్టే ముందైనా సరే, ఈ శ్లోకాన్ని చదివి, దాని అర్థాన్ని మనసులో బాగా నింపుకుంటే… ఆ బ్రహ్మ భావన వల్ల తప్పక మంచి ఫలితాలు కలుగుతాయి. కొందరికి భోజనం చేసే ముందు ఈ శ్లోకాన్ని చదివే అలవాటు కూడా ఉంటుంది.