నిరాశీర్యతచిత్తాత్మా త్యక్తసర్వపరిగ్రహః ।
శారీరం కేవలం కర్మ కుర్వన్నాప్నోతి కిల్బిషమ్ ॥ 21
నిరాశీః, యత చిత్తాత్మా, త్యక్త సర్వ పరిగ్రహః,
శారీరమ్, కేవలమ్, కర్మ, కుర్వన్, న, ఆప్నోతి, కిల్బిషమ్.
నిరాశీః = కామానాశూన్యుడూ; యతచిత్తాత్మా = అంతఃకరణాన్ని, దేహేంద్రియాలను వశపరచుకున్నవాడూ; త్యక్తసర్వపరిగ్రహః = ఏ వస్తువునూ గ్రహించనివాడూ; (అయిన పురుషుడు) కేవలమ్ = అభిమాన రహితమైన; శారీరమ్ = శరీర రక్షణార్థం (కర్తృత్వాభిమానరహితమై శారీరకంగా చేసే); కర్మ = కర్మను; కుర్వన్ = ఒనర్చినప్పటికీ; కిల్బిషమ్ = అనిష్టం, పాపాలను; న ఆప్నోతి = పొందడు.
తా ॥ నిష్కాముడూ, పరిగ్రహత్యాగీ, సంయత దేహేంద్రియ మనస్కుడూ అయిన వాడు శారీరకమైన కర్మను (శరీరధారణ నిమిత్తం, శరీరంతో కర్మాచరణ) ఆచరించినప్పటికీ పాప రూపమైన బంధం కలుగదు.
వ్యాఖ్య:-
మనం చేసే పనిని ఎలా చేయాలో ఆ పద్ధతిలో చేస్తే… అది మనల్ని ఎప్పటికీ బంధించదు, మనకు పాపాన్ని కూడా అంటించదు. ఈ శ్లోకంలో మూడు గొప్ప మంచి గుణాల గురించి చెప్పారు:
- ఆశ లేకపోవడం (నిరాశీ): ఏ కోరికా లేకపోవడం.
- నిగ్రహం (యతచిత్తాత్మ): మనసు, ఇంద్రియాలు తన ఆధీనంలో ఉండటం.
- అపరిగ్రహం: వేటినీ పోగు చేసుకోకపోవడం (వస్తువుల మీద ‘నాది’ అనే మమకారం లేకపోవడం).
ఈ మూడు లక్షణాలు ఉన్నవాడు కేవలం శరీరంతో ఎంత పని చేసినా పాపం పొందడు.
ఎందుకంటే:
- ఆశ లేనివాడికి: మనసు బయట వస్తువుల వైపు లాగదు. అది లోపలికి, అంటే ఆత్మ వైపు తిరిగి ఉంటుంది. కాబట్టి అతడు పని చేసినా ఫలితం కావాలని కోరుకోడు.
- నిగ్రహం ఉన్నవాడికి: మనసు, ఇంద్రియాలు చేతిలో ఉంటాయి కాబట్టి… ‘నేను చేస్తున్నాను’ అనే అహంకారం గానీ, పని మీద అతిగా ఆసక్తి గానీ ఉండవు.
- అపరిగ్రహం ఉన్నవాడికి: దేనినైనా సొంతం చేసుకోవాలనే మమకారం, ఆసక్తి ఉండవు.
కాబట్టి ఈ మంచి గుణాలు ఉన్నవాడు చేసే పనులన్నిటిలోనూ ఫలితం మీద ఆశ, ఆసక్తి ఉండవు. అందుకే చేసేవాడికి (కర్తకు) ఎలాంటి పాపం అంటుకోదు. ఇదే ఈ శ్లోకంలోని అసలైన రహస్యం.
“త్యక్తసర్వపరిగ్రహః” – శ్లోకంలో ‘సర్వ’ (అన్ని) అనే పదాన్ని వాడారు. అంటే కేవలం ఒకటి రెండు వస్తువులే కాదు, సమస్త వస్తువులను స్వీకరించడాన్ని (పరిగ్రహాన్ని) వదిలేయాలని అర్థం.
దీనికి బలమైన కారణం ఉంది:
- మనం ఇతరుల నుంచి ఏదైనా వస్తువును తీసుకుంటే (దానం లేదా బహుమతిగా), ఆ వస్తువుతో పాటు ఇచ్చిన వారి కర్మ (పాపపుణ్యాలు) కూడా మనకు వచ్చి చేరవచ్చు.
- ఒకవేళ ఆ కర్మను తన ‘జ్ఞానం’ అనే అగ్నితో కాల్చేసేటంత శక్తి ఆ సాధకుడికి లేకపోతే… ఇతరుల నుంచి వచ్చిన ఆ కర్మ అతనికి అశాంతిని కలిగిస్తుంది.
అందుకే, మోక్షం కోరుకునేవారు (ముముక్షువులు) ఇతరుల వస్తువులను తీసుకోకూడదు అనే ‘అపరిగ్రహ’ (దానాలు/వస్తువులు స్వీకరించకపోవడం) నియమాన్ని శాస్త్రాల్లో పెట్టారు.