యదా యదా హి ధర్మస్య గ్లానిర్భవతి భారత ।
అభ్యుత్థానమధర్మస్య తదాత్మానం సృజామ్యహమ్ ॥ 7
యదా, యదా, హి, ధర్మస్య, గ్లానిః, భవతి, భారత,
అభ్యుత్థానమ్, అధర్మస్య, తదా, ఆత్మానమ్, సృజామి, అహమ్.
భారత = అర్జునా; యదా యదా హి = ఎప్పుడెప్పుడయితే; ధర్మస్య = వర్ణాశ్రమ ధర్మానికి; గ్లానిః = పీడ; హాని అధర్మస్య = అధర్మానికి; అభ్యుత్థానమ్ = అభివృద్ధి; భవతి =కలుగుతాయో; తదా = అప్పుడు; అహమ్ = నేను; ఆత్మానమ్ = నన్ను; సృజామి = వ్యక్తీకరించుకుంటాను.
తా ॥ భారతా! ఎప్పుడెప్పుడైతే ప్రాణుల అభ్యుదయ నిఃశ్రేయస కారణమైన వర్ణాశ్రమధర్మం పతనం చెంది, అధర్మం అభివృద్ధి చెందుతుందో, అప్పుడు నేను నన్ను సృజించుకుంటాను.
వ్యాఖ్య:-
ధర్మం ఎంత గొప్పదో భగవంతుడి మాటలను బట్టే మనకు స్పష్టంగా అర్థమవుతోంది. ‘ధర్మో రక్షతి రక్షితః’ అంటారు. అంటే, మనం ధర్మాన్ని కాపాడితే.. ఆ ధర్మం తిరిగి మనల్ని కాపాడుతుంది. మనిషికి నిజమైన శాంతిని, శాశ్వతమైన సుఖాన్ని ఇచ్చేది ధర్మం మాత్రమే. ఆ ధర్మాన్ని కాపాడటానికి సాక్షాత్తు పరమాత్మయే కంకణం కట్టుకున్నాడు (దీక్ష తీసుకున్నాడు). స్వయంగా దేవుడే ధర్మాన్ని రక్షించడానికి సిద్ధపడ్డాడంటే, ఇక ఆ ధర్మం యొక్క గొప్పతనం గురించి వేరేగా చెప్పాలా? అదే సమయంలో, అధర్మం పెరిగిపోతే తాను సహించలేనని దేవుడు స్పష్టంగా చెప్పాడు. దీన్ని బట్టి అధర్మం ఎంత నీచమైనదో మనకు తెలుస్తోంది. కాబట్టి, తమ మేలు కోరుకునే వారందరూ ఈ రెండు పనులు చేయాలి:
- ధర్మాన్ని పెంపొందించాలి.
- అధర్మాన్ని నాశనం చేయాలి.
అప్పుడే మనం దేవుని నియమాలకు అనుగుణంగా నడుచుకున్న వారమవుతాం. అప్పుడే మన మానవ జన్మకు ఒక సార్థకత (నిజమైన అర్థం) లభిస్తుంది.