కర్మేంద్రియాణి సంయమ్య య ఆస్తే మనసా స్మరన్ ।
ఇంద్రియార్థాన్ విమూఢాత్మా మిథ్యాచారః స ఉచ్యతే ॥ 6
కర్మేంద్రియాణి, సంయమ్య, యః, ఆస్తే, మనసా, స్మరన్,
ఇంద్రియార్థాన్, విమూఢాత్మా, మిథ్యాచారః, సః, ఉచ్యతే.
యః = ఏ; విమూఢాత్మా = మూఢచిత్తుడు; కర్మేంద్రియాణి = కర్మేంద్రియ పంచకాన్ని; సంయమ్య = నిగ్రహించి; ఇంద్రియార్థాన్ = శబ్దాది ఇంద్రియ విషయాలను; మనసా = మనస్సుతో; స్మరన్ ఆస్తే = స్మరిస్తుంటాడో; సః = అతడు; మిథ్యాచారః = కపటాచరణం కలవాడు; (అని) ఉచ్యతే = చెప్పబడును.
తా ॥ ఏ మూఢుడు కేవలం కర్మేంద్రియాలను నిగ్రహించి మనస్సుతో ఇంద్రియ విషయాలను స్మరిస్తుంటాడో, అతడు కపటి అని చెప్పబడతాడు. (గీత: 6–5 చూ:)
వ్యాఖ్య:–
ఇక్కడ వాడిన ‘కర్మేంద్రియాణి’ అనే పదానికి కేవలం కర్మేంద్రియాలే కాదు, జ్ఞానేంద్రియాలు అని కూడా అర్థం చేసుకోవాలి. ఎందుకంటే, కొన్ని ఇంద్రియాల గురించి మాత్రమే చెబితే, ఆ డంబాచారి (కపట వేషధారి) గురించి ఇచ్చిన వివరణ అసంపూర్ణంగా మిగిలిపోతుంది.
“సంయమ్య” – ఇక్కడ చెబుతున్నది నిజమైన సాధకుడు చేసే ఇంద్రియ నిగ్రహం గురించి కాదు. నిజమైన నిగ్రహం ఉన్నవాడు ఎప్పుడూ వేషధారి (మిథ్యాచారి) కాడు. ఎవరైతే గొప్పల కోసం (డంబం కోసం) బలవంతంగా ఇంద్రియాలను అణచిపెట్టి, కదలకుండా కూర్చుంటారో, కానీ మనసుతో మాత్రం మూడు లోకాలనూ చుట్టివస్తుంటారో (కోరికల గురించి ఆలోచిస్తుంటారో) వారి గురించే ఇక్కడ చెబుతున్నారు.
సాధనలో కొత్తగా ఉన్నవారికి (ప్రారంభ దశలో) ధ్యానం చేసేటప్పుడు మనసు దేవుడి మీద నిలవకుండా అటూ ఇటూ పరిగెడుతుంటుంది. కానీ, దానికి… ఈ వేషధారి ప్రవర్తనకు చాలా తేడా ఉంది.
- నిజమైన సాధకుడు (ముముక్షువు): మనసు విషయ వాంఛల వైపు వెళ్ళినా, దాన్ని మళ్ళీ వెనక్కి లాగి దేవుడి మీద (ఆత్మ మీద) నిలపడానికి నిరంతరం ప్రయత్నిస్తూనే ఉంటాడు. అతని ఉద్దేశం మంచిది.
- వేషధారి (డంబాచారి): ఇతను మనసును నియంత్రించే ప్రయత్నం చేయడు. కేవలం పైకి నటిస్తాడు. ఇతని ఉద్దేశం చెడ్డది. ఇతను చేసేది కృత్రిమమైన ధ్యానం, లేదా కొంగ జపం (బకధ్యానం) లాంటిది.
శారీరకంగా కదలకుండా ఉండి, మానసికంగా కోరికల్లో మునిగితేలేవాడు మోసగాడు. మనసు పరిగెడుతున్నా, దాన్ని దారిలోకి తెచ్చుకోవడానికి నిజాయితీగా ప్రయత్నించేవాడే అసలైన సాధకుడు.
ఆధ్యాత్మిక సాధన మొదలుపెట్టేటప్పుడు, మోక్షం కోరుకునే వ్యక్తి (ముముక్షువు) దానికి సంబంధించిన పద్ధతిని, క్రమాన్ని సరిగ్గా తెలుసుకోవాలని ఈ శ్లోకం ద్వారా అర్థమవుతోంది. అలా తెలుసుకోకపోతే తప్పు దారిలో (కుమార్గంలో) వెళ్ళే ప్రమాదం ఉంది. సాధన ఎలా చేయాలో కేవలం పుస్తకాలు చదివి కాకుండా, అనుభవం ఉన్న గురువుల నుండి, మహాత్ముల నుండి ప్రత్యక్షంగా నేర్చుకోవాలి. “ఇంద్రియాలను జయించాలి” అనే విషయం ఒక్కటే తెలుసుకుని, దాని లోతుపాతులు తెలియకపోతే ఒక ప్రమాదం ఉంది. అదేంటంటే—బయటకు ఇంద్రియాలను బలవంతంగా అణచిపెట్టి, లోపల మనసుతో మాత్రం అన్ని రకాల ప్రాపంచిక విషయాలను, భోగాలను అనుభవిస్తూ ఉండిపోతారు. ఇది సరైన పద్ధతి కాదు. సాధకులు ఇలాంటి తప్పులు చేస్తారని ముందుగానే ఊహించి, గురువులకే గురువైన శ్రీకృష్ణ పరమాత్మ వారిని సరిదిద్దడానికి భగవద్గీతలో అప్పుడప్పుడు ఇలాంటి హెచ్చరికలు చేస్తూనే ఉన్నారు. సాధన అంటే గుడ్డిగా ఇంద్రియాలను అణచుకోవడం కాదు, సరైన గురువు ద్వారా సరైన పద్ధతిని తెలుసుకుని మనసును మార్చుకోవడం అని అర్థం.
ఈ లోకంలో కొందరు అజ్ఞానులు ఉంటారు, వారు యోగుల లాగా నటిస్తుంటారు. ఇతరులను మోసం చేయడానికి, బయటకు ఇంద్రియాలను అణచిపెట్టి ఒకచోట నిశ్చలంగా కూర్చుంటారు. కానీ, వారి మనస్సు మాత్రం కోరికలతో నిండిపోయి లోకాలన్నీ తిరుగుతుంటుంది. ఇలాంటి వారు ఇటు ప్రాపంచిక సుఖానికీ, అటు దైవ ఆనందానికీ… రెండింటికీ కాకుండా పోతారు. అందుకే భగవంతుడు వారిని కేవలం ‘మూఢులు’ (మూర్ఖులు) అని పిలవడం సరిపోదని, ‘విమూఢులు’ (గొప్ప మూర్ఖులు లేదా ఆత్మవంచన చేసుకునేవారు) అని పిలిచాడు.
ఇంద్రియాలకు తమంతట తాముగా విషయాలను అనుభవించే శక్తిగానీ, తెలుసుకునే శక్తిగానీ లేదు. మనస్సు వాటితో కలిసినప్పుడే వాటికి ఆ శక్తులు వస్తాయి. కాబట్టి, మనస్సుతో సహా ఇంద్రియాలను నిగ్రహిస్తేనే ఫలితం ఉంటుంది. అలా కాకుండా, కేవలం బయటకు ఇంద్రియాలను బలవంతంగా అణచిపెడితే ఎలాంటి లాభం ఉండదు. అలా చేయడం ఆత్మవంచన (మిథ్యాచారం) అవుతుంది. తెలివైన వారు ఇలాంటి ప్రవర్తనను వదిలేయాలి. ఇంద్రియాలతో పాటు మనస్సును కూడా అదుపులో ఉంచుకోవాలి. అలా మనస్సు అదుపులో ఉంటే, శరీరం నిలబడటానికి అవసరమైన అన్నపానీయాల వంటి విషయాల్లో ఇంద్రియాలు పనిచేసినా ఎలాంటి ప్రమాదం ఉండదు. ఈ విషయాన్నే శ్రీకృష్ణుడు రాబోయే శ్లోకంలో వివరించబోతున్నాడు.
శ్రీరామకృష్ణులు: “సంసారి కపటియై ఉంటాడు; నిష్కపటిగా ఉండడు. భగవంతుణ్ణి ప్రేమిస్తున్నట్లు చాటుతాడు; కాని విషయ వస్తువుల పట్ల అతడికి ఉన్న ఆకర్షణ, కామినీ కాంచనాలపట్ల గల ఆసక్తిలో స్వల్పాంశం కూడా భగవంతుని పట్ల చూపడు. వారు భగవంతుణ్ణి ప్రేమించటం నోటి మాటల్లోనే. (మణిమల్లిక్తో) కాపట్యం వదలిపెట్టు.
మణిమల్లిక్: మనుష్యుల పట్లా లేక భగవంతుని పట్లా?
శ్రీరామకృష్ణులు: అందరిపట్లా. కాపట్యం మనుష్యుల పట్లా ఉండరాదు, భగవంతుని పట్లా ఉండరాదు; మొత్తం మీద కాపట్యమే ఉండరాదు.
“భవనాథ్ను చూడు. ఎంత సరళ హృదయుడు! వివాహానంతరం నా వద్దకు వచ్చి, ‘భార్యపట్ల నాకు ఇంత ప్రేమ కలుగుతూ ఉన్నదే, ఎందుకు?’ అని అడిగాడు. ఆహా! ఎంతటి సరళ స్వభావం! (మూలం: శ్రీ రామకృష్ణ కథామృతం)
