ఏషా బ్రాహ్మీ స్థితిః పార్థ నైనాం ప్రాప్య విముహ్యతి ।
స్థిత్వాఽస్యామంతకాలేఽపి బ్రహ్మనిర్వాణమృచ్ఛతి ॥ 72
ఏషా, బ్రాహ్మీ, స్థితిః, పార్థ, న, ఏనామ్, ప్రాప్య, విముహ్యతి,
స్థిత్వా, అస్యామ్, అంతకాలే, అపి, బ్రహ్మనిర్వాణమ్, ఋచ్ఛతి.
పార్థ = అర్జునా; ఏషా = ఇది; బ్రాహ్మీస్థితిః = బ్రహ్మస్వరూపమున స్థితమవడం; ఏనామ్ = దీనిని; ప్రాప్య = పొందినవాడు; న విముహ్యతి = మోహాన్ని పొందడు; అంతకాలే అపి = మరణ సమయంలోనైనా; అస్యామ్ = ఈ స్థితిలో; స్థిత్వా = ఉంటే; బ్రహ్మనిర్వాణమ్ = మోక్షాన్ని; ఋచ్ఛతి = పొందుతాడు.
తా ॥ పార్థా! ఇదే బ్రాహ్మీస్థితి. దీనిని పొందినవారెవ్వరూ కూడా మోహగ్రస్తులు కారు, మరణ సమయంలోనైనా దీనిని పొందినవాడు మోక్షాన్ని పొందుతాడు.
వ్యాఖ్య:-
ఇంతవరకు స్థితప్రజ్ఞుడి గురించి ఏవైతే సాధనలు (పద్ధతులు) చెప్పారో…ఇంద్రియ నిగ్రహం (ఇంద్రియాలను అదుపులో ఉంచడం), విషయ త్యాగం (కోరికలను వదిలేయడం), అహంకారం, మమకారం (‘నేను’, ‘నాది’ అనే భావాలు) లేకపోవడం…వీటిని నిరంతరం పాటిస్తూ ఉంటే, జీవుడు (మనిషి) చివరికి దేవుడితో (బ్రహ్మంతో) ఏకమైపోతాడు (జీవబ్రహ్మైక్యం). ఒక చిన్న పురుగు (కీటకం) తన ధ్యాస అంతా భ్రమరం (తుమ్మెద/కందిరీగ) మీద లగ్నం చేసి, చివరికి అదే ఆ భ్రమరంగా ఎలా మారిపోతుందో… అలాగే సాధన చేసే జీవుడు కూడా చివరికి ఆ బ్రహ్మస్వరూపంగానే మారి ప్రకాశిస్తాడు. దీన్నే ‘బ్రాహ్మీస్థితి’ అంటారు. ఆ స్థితికి చేరుకున్న మనిషి పూర్తిగా బ్రహ్మానందంతో నిండిపోతాడు. ఇక అతనికి ఈ సంసారంలో ఉండే భ్రమలు గానీ, మోహాలు గానీ మళ్ళీ ఎప్పటికీ దరిచేరవు.
‘అన్తకాలే పి’ – ఇక్కడ సంస్కృతంలో ‘అపి’ అంటే ‘కూడా’ అని అర్థం. అంటే ‘చివరి సమయంలో కూడా‘ ఎవరైతే ఈ బ్రాహ్మీస్థితిలో (దైవ చింతనలో) ఉంటారో, వారికి మోక్షం వస్తుంది అని దీని అర్థం. కానీ, దీని అర్థం ‘చివరి సమయంలో మాత్రమే చేస్తే చాలు’ అని కాదు. అలా చెబితే, జనాలు జీవితమంతా సోమరిగా ఉండి, ‘చివరికి చూసుకుందాంలే’ అని భగవంతుడి ధ్యానాన్ని వాయిదా వేస్తారు.
ముసలితనంలో మొదలుపెడితే ఏమవుతుంది? తెలియకనో, లేదా చెప్పేవారు లేకనో జీవితమంతా దేవుడిని పట్టించుకోకుండా, వయసు అయిపోయాక మొదలుపెడితే… అది మంచిదే, కాదనలేం. కానీ, ఆ వయసులో శరీరం సహకరించదు. నీరసం, రోగాల వల్ల సాధన సరిగ్గా సాగదు.
సాధన ఎందుకు ముందుగానే మొదలుపెట్టాలి?
- సమయం పడుతుంది: ఇంద్రియ నిగ్రహం, కోరికలను జయించడం అనేవి ఒక్క రోజులో వచ్చేవి కావు.
- పాత వాసనలు: ఎన్నో జన్మల నుండి మనకు అంటుకున్న పాపాలు, చెడు అలవాట్లు (వాసనలు) ఒక్క క్షణంలో మాయమైపోతాయా? పోవు.
- బలం అవసరం: ఎంతో కాలం పాటు, మంచి బుద్ధి బలంతో, ఆరోగ్యంతో గట్టిగా సాధన చేస్తేనే ఈ స్థితి దొరుకుతుంది.
కాబట్టి… ఆరోగ్యం, బలం, తెలివి, జ్ఞాపకశక్తి అన్నీ బాగుండే బాల్యం లేదా యవ్వనంలోనే ఆధ్యాత్మిక సాధన మొదలుపెట్టాలి.
అందుకే భగవద్గీత 8వ అధ్యాయంలో కృష్ణుడు- ‘తస్మాత్ సర్వేషు కాలేషు మామనుస్మర’ (అందుకే అన్ని కాలాలలోనూ నన్ను స్మరించు) అని చెప్పారే తప్ప, ‘చివరి కాలంలో మాత్రమే’ అని చెప్పలేదు. మనం జీవితమంతా ఏ పని చేస్తామో, ఏ పేరు తలుస్తామో… చివరి సమయంలో అదే మనకు గుర్తుకొస్తుంది, అదే ఆదుకుంటుంది. అలా కాకుండా, అప్పుడే కొత్తగా మొదలుపెడితే, ఆ కంగారులో భగవంతుడు గుర్తుకు రావడం చాలా కష్టం (దుర్లభం). కాబట్టి, ప్రాణం పోయే సమయానికి మనసు దేవుడి మీద నిలవాలంటే… బతికున్నన్నాళ్ళు దానికోసం గట్టిగా ప్రయత్నం (సాధన) చేస్తూనే ఉండాలి.
మరో ముఖ్యమైన విషయం ఏమిటంటే… ఆ ‘చివరి గడియ’ (మరణం) ఫలానా సమయానికి వస్తుంది అని ఖచ్చితంగా చెప్పడం ఎవరి వల్లా కాదు. అందుకే… మనం ప్రతి నిమిషాన్ని, మన చిన్నతనాన్ని, యవ్వనాన్ని కూడా దేవుడి ధ్యానంలోనూ, ఆ బ్రాహ్మీస్థితి సాధనలోనూ గడిపితే… ఇక ఆ అంత్యకాలం ఎప్పుడు వస్తే మనకేంటి? మరణం ఎప్పుడు సంభవిస్తే మనకేంటి? (ఎప్పుడు వచ్చినా మనం సిద్ధంగానే ఉంటాం కదా).
కాబట్టి సాధకులు ఈ విషయంలో చాలా చాలా జాగ్రత్తగా ఉండాలి. ‘ముసలితనం వచ్చాక చూసుకుందాంలే’ అని వాయిదా వేయకండి. చివరి సమయం కోసం ఎదురుచూడకండి. చిన్నతనంలోనూ, యవ్వనంలోనూ ఆ బ్రాహ్మీస్థితిని అనుభవించేలా, అందులో నిలకడగా ఉండేలా ఇప్పటి నుంచే చూసుకోవాలి.